# Embeddings for file (https://lib.gnosios.com/files/2d323bae-553b-41f7-ba76-4b4fa82593f9 This document contains all extracted text segments (embeddings) for the selected file, grouped by page. Each section below corresponds to a page and lists the text content found on that page. ## Page 1 [Page 1 preview](https://cdn2.gnosios.com/3GPQrtz2Mqy5oNcJGeLIZijQbDA/pages/500e584c-8ef5-4c33-a260-f7fa338f3a53/483822870f90bba5b9cc0859d61da0cd/1.png) - ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ ΚΑΙ ΕΝΕΡΓΕΙΑΣ - Υ.Π.ΕΝ. ΓΕΝΙΚΗ ΓΡΑΜΜΑΤΕΙΑ ΕΝΕΡΓΕΙΑΣ ΚΑΙ ΟΡΥΚΤΩΝ ΠΡΩΤΩΝ ΥΛΩΝ ΤΕΧΝΙΚΟ ΕΠΙΜΕΛΗΤΗΡΙΟ ΕΛΛΑΔΑΣ ΤΕΧΝΙΚΗ ΟΔΗΓΙΑ ΤΕΧΝΙΚΟΥ ΕΠΙΜΕΛΗΤΗΡΙΟΥ ΕΛΛΑΔΑΣ T.O.T.E.E. 20701-7/2021 ΤΕΧΝΗΤΟΣ ΚΑΙ ΦΥΣΙΚΟΣ ΦΩΤΙΣΜΟΣ ΚΤΙΡΙΩΝ Α’ έκδοση Αθήνα, Απρίλιος 2021 --------------------------------------------------------------------------------- ## Page 2 [Page 2 preview](https://cdn2.gnosios.com/3GPQrtz2Mqy5oNcJGeLIZijQbDA/pages/500e584c-8ef5-4c33-a260-f7fa338f3a53/483822870f90bba5b9cc0859d61da0cd/2.png) - ΤΕΛΙΚΟ ΣΧΕΔΙΟ © Πρώτη έκδοση Τεχνικής Οδηγίας Τ.Ε.Ε. 20701-7: «Τεχνητός και Φυσικός Φωτισμός Κτιρίων», Απρίλιος 2021 - Τεχνικό Επιμελητήριο Ελλάδας --------------------------------------------------------------------------------- ## Page 3 [Page 3 preview](https://cdn2.gnosios.com/3GPQrtz2Mqy5oNcJGeLIZijQbDA/pages/500e584c-8ef5-4c33-a260-f7fa338f3a53/483822870f90bba5b9cc0859d61da0cd/3.png) - Ομάδα Εργασίας για την σύνταξη της παρούσας Τεχνικής Οδηγίας Ονοματεπώνυμο Ειδικότητα Δούλος Λάμπρος Δρ. Φυσικός Κονταξής Παναγιώτης Ηλεκτρολόγος Μηχανικός Λάσκος Κωνσταντίνος Πολιτικός Μηχανικός Τοπάλις Φραγκίσκος Δρ. Ηλεκτρολόγος Μηχανικός Τσαγκραούλης Άρης Δρ. Φυσικός --------------------------------------------------------------------------------- ## Page 4 [Page 4 preview](https://cdn2.gnosios.com/3GPQrtz2Mqy5oNcJGeLIZijQbDA/pages/500e584c-8ef5-4c33-a260-f7fa338f3a53/483822870f90bba5b9cc0859d61da0cd/4.png) - Πρόλογος --------------------------------------------------------------------------------- ## Page 5 [Page 5 preview](https://cdn2.gnosios.com/3GPQrtz2Mqy5oNcJGeLIZijQbDA/pages/500e584c-8ef5-4c33-a260-f7fa338f3a53/483822870f90bba5b9cc0859d61da0cd/5.png) - Περιεχόμενα 1 ΕΙΣΑΓΩΓΗ ............................................................................................................................................... 1 1.1 Σκοπός ................................................................................................................................................ 1 1.2 Αντικείμενο - Περιοχή εφαρμογής ................................................................................................... 1 1.3 Ιατρονομικά και ψυχο-φυσιολογικές επιδράσεις του φωτισμού ................................................ 2 1.4 Κανονισμοί - Πρότυπα ...................................................................................................................... 4 1.5 Βασικές έννοιες – Σημειώσεις ........................................................................................................ 6 1.6 Λεξιλόγιο όρων ................................................................................................................................. 7 1.7 Συντομογραφίες ............................................................................................................................... 8 2 ΟΛΟΚΛΗΡΩΜΕΝΟΣ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΣ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ ΦΩΤΙΣΜΟΥ ...................................................... 9 2.1 Κύκλος της διαδικασίας σχεδιασμού ............................................................................................ 9 2.2 Βήματα ολοκλήρωσης έργου φωτισμού ....................................................................................... 9 2.2.1 Εξακρίβωση συστήματος φωτισμού ..................................................................................... 10 2.2.2 Εγκατάσταση συστήματος φωτισμού ................................................................................. 11 2.2.3 Θέσεις λειτουργία συστήματος φωτισμού ........................................................................ 11 2.2.4 Επισκευή – επιθεώρηση ....................................................................................................... 12 2.2.5 Λειτουργία – Συντήρηση ...................................................................................................... 12 3 ΕΚΠΟΝΗΣΗ ΜΕΛΕΤΗΣ ΦΩΤΙΣΜΟΥ ΕΣΩΤΕΡΙΚΩΝ ΧΩΡΩΝ ......................................................... 13 3.1 Βασικές απαιτήσεις μελέτης φωτισμού ...................................................................................... 13 3.2 Σενάτια φωτισμού και περιοχές εργασίας .................................................................................. 15 3.2.1 Γενικός φωτισμός ................................................................................................................. 19 3.2.2 Φωτιστικοί χώροι που δεν είναι επαρκώς προτιμήθηκαν τους ....................................... 21 3.2.3 Τοπολογική ένταση φωτισμού σε ειδική περιπτώσεις ..................................................... 21 3.2.4 Καθορισμός μεθόδων υπολογισμού για τη σχεδίαση εγκαταστάσεων φωτισμού ........ 22 3.3 Μεταβολή της απόδοσης του συστήματος φωτισμού με την πάροδο του χρόνου ................ 23 3.3.1 Συντελεστής συντήρησης του τεχνητού φωτισμού (fcm) ................................................ 24 3.3.2 Συντελεστής ηλικιακής δεδομένης ροής (fa) ..................................................................... 25 3.3.3 Συντελεστής ηλικίας (fa) ....................................................................................................... 27 3.3.4 Συντελεστής συντήρησης φωτιστικών (fmd) ..................................................................... 28 3.3.5 Συντελεστής συντήρησης επιφανειών των χώρων (fsu) .................................................. 28 3.3.6 Τύποι μέσων ........................................................................................................................... 28 3.4 Ισορρόπηση κατανομών λαμπρότητας ..................................................................................... 29 3.5 Ποιότητα του εσωτερικού φωτισμού .......................................................................................... 31 3.5.1 Μέση κατανομή έντασης φωτισμού .................................................................................. 32 3.5.2 Δείκτης κατοικιότητας ........................................................................................................ 32 3.5.3 Κατευθυντικός φωτισμός .................................................................................................... 33 3.6 Περιορισμοί της θαμβωσης ......................................................................................................... 34 3.7 Χρωματική απόδοση και γενική αποχρωση του φωτός ........................................................... 36 3.7.1 Χρωματική απόδοση ............................................................................................................ 36 3.7.2 Γενική αποχρωση φωτισμού ............................................................................................... 37 3.8 Χρονική διαμόρφωση φωτισμού ................................................................................................. 40 4 ΦΩΤΙΣΜΟΣ ΕΚΤΑΚΤΗΣ ΑΝΑΓΚΗΣ .................................................................................................. 42 [iii] --------------------------------------------------------------------------------- ## Page 6 [Page 6 preview](https://cdn2.gnosios.com/3GPQrtz2Mqy5oNcJGeLIZijQbDA/pages/500e584c-8ef5-4c33-a260-f7fa338f3a53/483822870f90bba5b9cc0859d61da0cd/6.png) - 4.1 ΓΕΝΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ...................................................... 42 4.2 ΦΩΤΙΣΜΟΣ ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ ............................................. 42 4.2.1 ΦΩΤΙΣΜΟΣ ΟΔΕΥΣΗΣ ΔΙΑΦΥΓΗΣ ........................................... 43 4.2.2 ΦΩΤΙΣΜΟΣ ΠΕΡΙΟΧΩΝ ΥΨΗΛΟΥ ΚΙΝΔΥΝΟΥ ........................................... 44 4.2.3 ΦΩΤΙΣΜΟΣ ΛΟΙΠΩΝ ΠΕΡΙΟΧΩΝ ΣΕ ΑΝΟΙΚΤΟΥΣ ΧΩΡΟΥΣ ........................................... 45 4.2.4 ΠΙΝΑΚΙΔΕΣ ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ ........................................... 45 4.3 ΕΦΕΔΡΙΚΟΣ ΦΩΤΙΣΜΟΣ ............................................. 46 5 ΕΣΩΤΕΡΙΚΟΙ ΧΩΡΟΙ ΚΤΙΡΙΩΝ ............................................. 47 5.1 ΑΠΑΙΤΗΣΕΙΣ ΦΩΤΙΣΜΟΥ ............................................. 47 5.2 ΠΕΡΙΟΡΙΣΜΟΣ ΕΝΟΧΛΗΤΙΚΟΥ ΦΩΤΙΣΜΟΥ ΚΑΙ ΦΩΤΟΡΥΠΑΝΣΗΣ ............................................. 49 5.3 ΦΩΤΙΣΜΟΣ ΠΡΟΣΟΨΕΩΝ ............................................. 51 5.4 ΕΛΕΓΧΟΣ ΕΣΩΤΕΡΙΚΟΥ ΦΩΤΙΣΜΟΥ ΚΑΙ ΕΓΚΑΤΕΣΤΗΜΕΝΗΣ ΙΣΧΥΣ ............................................. 53 5.5 ΣΧΕΔΙΟ ΑΤΤΙΚΟΥ ΦΩΤΙΣΜΟΥ Η ΕΥΡΥΤΕΡΗ ΠΕΡΙΟΧΗ ............................................. 54 6 ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΕΛΕΓΧΟΥ ............................................. 57 6.1 ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΕΣ ΕΛΕΓΧΟΥ ΦΩΤΙΣΜΟΥ ............................................. 57 6.1.1 ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΕΣ ΕΛΕΓΧΟΥ ΦΩΤΙΣΜΟΥ ΜΕ ΣΚΟΠΟ ΤΗ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΤΗΣ ΕΝΕΡΓΕΙΑΣ ............................................. 57 6.1.2 ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΕΣ ΕΛΕΓΧΟΥ ΦΩΤΙΣΜΟΥ ΓΙΑ ΑΙΣΘΗΤΙΚΟΥΣ ΛΟΓΟΥΣ ............................................. 62 6.2 ΕΞΟΠΛΙΣΜΟΣ ΓΙΑ ΕΛΕΓΧΟ ΦΩΤΙΣΜΟΥ ............................................. 66 6.2.1 ΧΕΙΡΟΚΙΝΗΤΟΙ ΔΙΑΚΟΠΤΕΣ ............................................. 67 6.2.2 ΧΡΟΝΟΔΙΑΚΟΠΤΕΣ ............................................. 68 6.2.3 ΑΙΣΘΗΤΗΡΕΣ ΦΩΤΙΣΜΟΥ ............................................. 68 6.2.4 ΑΙΣΘΗΤΗΡΕΣ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣ / ΚΙΝΗΣΗΣ ............................................. 69 6.3 ΕΠΙΛΟΓΗ ΤΕΧΝΙΚΗΣ ΕΞΟΙΚΟΝΟΜΗΣΗΣ ΕΝΕΡΓΕΙΑΣ ΚΑΙ ΕΞΟΠΛΙΣΜΟΥ ............................................. 71 6.3.1 ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑ ΕΠΙΛΟΓΗΣ ΤΟΥ ΑΠΑΙΤΟΥΜΕΝΟΥ ΠΕΡΙΣΣΟΥ ΦΩΤΙΣΜΟΥ ............................................. 73 6.4 ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑ ΘΕΣΗΣ ΣΕ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ ΤΟΥ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ ΕΛΕΓΧΟΥ ΦΩΤΙΣΜΟΥ ............................................. 75 6.4.1 ΒΑΣΙΚΟΜΗΧΑΝΗ ............................................. 75 6.4.2 ΘΕΣΗ ΣΕ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ ΣΥΣΤΗΜΑΤΩΝ ΕΛΕΓΧΟΥ ΦΩΤΙΣΜΟΥ ............................................. 75 6.5 ΕΞΟΙΚΟΝΟΜΗΣΗ ΕΝΕΡΓΕΙΑΣ ΑΠΟ ΤΑ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΕΛΕΓΧΟΥ ΦΩΤΙΣΜΟΥ ............................................. 77 7 ΦΩΤΙΣΜΟΣ ΑΛΛΩΝ ΕΓΚΑΤΑΣΤΑΣΕΩΝ ............................................. 78 7.1 ΦΩΤΙΣΜΟΣ ΑΘΛΗΤΙΚΩΝ ΕΓΚΑΤΑΣΤΑΣΕΩΝ ............................................. 78 7.2 ΦΩΤΙΣΜΟΣ ΜΟΥΣΕΙΩΝ ............................................. 81 7.3 ΦΩΤΙΣΜΟΣ ΕΜΠΟΡΙΚΩΝ ΚΑΤΑΣΤΗΜΑΤΩΝ ............................................. 84 7.3.1 ΕΜΠΟΡΙΚΟΙ ΧΩΡΟΙ ............................................. 84 7.3.2 ΕΞΩΤΕΡΙΚΟΙ ΧΩΡΟΙ ............................................. 85 8 ΦΩΤΙΣΜΟΣ ΓΙΑ ΤΗ ΔΙΕΥΚΟΛΥΝΣΗ ΑΤΟΜΩΝ ΜΕ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ ΟΡΑΣΗΣ ............................................. 87 8.1 ΓΕΝΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ............................................. 87 8.2 ΠΡΟΔΙΑΓΡΑΦΕΣ ΦΩΤΙΣΜΟΥ ΣΤΙΣ ΕΠΙΦΑΝΕΙΕΣ ΕΡΓΑΣΙΩΝ ............................................. 87 8.3 ΠΡΟΔΙΑΓΡΑΦΕΣ ΦΩΤΙΣΜΟΥ ΣΤΙΣ ΠΕΡΙΟΧΕΣ ΜΕΤΑΚΙΝΗΣΗΣ ............................................. 89 9 ΑΝΘΡΩΠΟΚΕΝΤΡΙΚΟΣ ΦΩΤΙΣΜΟΣ ............................................. 91 9.1 ΓΕΝΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ............................................. 91 9.2 ΜΗ ΟΠΤΙΚΑ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΤΟΥ ΦΩΤΙΣΜΟΥ ............................................. 92 9.3 ΜΕΤΡΙΚΑ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΤΩΝ ΜΗ ΟΠΤΙΚΩΝ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΩΝ ............................................. 96 --------------------------------------------------------------------------------- ## Page 7 [Page 7 preview](https://cdn2.gnosios.com/3GPQrtz2Mqy5oNcJGeLIZijQbDA/pages/500e584c-8ef5-4c33-a260-f7fa338f3a53/483822870f90bba5b9cc0859d61da0cd/7.png) - --------------------------------------------------------------------------------- ## Page 8 [Page 8 preview](https://cdn2.gnosios.com/3GPQrtz2Mqy5oNcJGeLIZijQbDA/pages/500e584c-8ef5-4c33-a260-f7fa338f3a53/483822870f90bba5b9cc0859d61da0cd/8.png) - 14.2.5 ΧΩΡΟΣ ΖΩΗΣ ΕΞΟΠΛΙΣΜΟΥ ......................................................................................................................... 148 14.2.6 ΠΡΟΘΕΣΜΙΑΚΟ ΕΤΟΙΜΟ ................................................................................................................................. 149 14.2.7 ΣΥΝΟΛΙΚΟ ΚΟΣΤΟΣ ΤΟΥ ΚΥΚΛΟΥ ΖΩΗΣ ΤΟΥ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ .............................................................................. 149 14.3 ΠΙΝΑΚΕΣ ΥΠΟΠΟΙΜΩΝ ..................................................................................................................................... 150 ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ Α: ΝΟΜΟΘΕΣΙΑ – ΠΡΟΤΥΠΑ – ΤΕΧΝΙΚΕΣ ΟΔΗΓΙΕΣ ............................................................................... 152 Α.1. ΝΟΜΟΘΕΤΙΚΕΣ ΠΑΡΑΠΟΜΠΕΣ (Ε.Ε.) .................................................................................................................. 152 Α.2. ΠΡΟΤΥΠΑ ΕΦΑΡΜΟΓΗΣ ΦΩΤΙΣΜΟΥ (Ε.Ε.) .......................................................................................................... 152 Α.3. ΠΡΟΤΥΠΑ ΠΟΙΟΤΗΤΟΣ ΦΩΤΙΣΜΟΥ (Ε.Ε.) ......................................................................................................... 153 Α.4. ΤΕΧΝΙΚΕΣ ΟΔΗΓΙΕΣ ΚΑΙ ΠΡΟΤΥΠΑ ΤΡΙΤΩΝ ΧΩΡΩΝ............................................................................................. 154 ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ Β: ΓΡΗΓΟΡΗ ΕΚΤΙΜΗΣΗ ΑΡΙΘΜΟΥ ΦΩΤΙΣΤΙΚΩΝ ΣΩΜΑΤΩΝ, ΓΙΑ ΑΛΛΟΥΣ ΧΩΡΟΥΣ .......... 155 Β.1. ΓΡΗΓΟΡΗ ΕΚΤΙΜΗΣΗ ΜΕ ΒΑΣΗ ΤΩΝ ΣΥΝΤΕΛΕΣΤΗ ΧΡΗΣΙΜΟΠΟΙΗΣΗΣ .............................................................. 155 ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ Γ: ΓΡΗΓΟΡΗ ΕΠΙΛΟΓΗ ΦΩΤΙΣΤΙΚΩΝ ΣΩΜΑΤΩΝ ............................................................................. 160 Γ.1. ΔΙΑΓΡΑΜΜΑ ΚΩΝΟΥ ........................................................................................................................................... 160 Γ.2. ΚΑΤΑΝΟΜΗ ΦΩΤΙΣΤΙΚΗΣ ΡΟΗΣ ΦΩΤΙΣΤΙΚΟΥ ΣΩΜΑΤΟΣ ΚΑΤΑ CIE 40 (ΓΕΝΙΚΟΣ ΦΩΤΙΣΜΟΣ) ............................. 161 Γ.3. ΧΡΗΣΗ ΠΟΛΙΚΟΥ ΔΙΑΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΚΑΙ ΣΗΜΕΙΑΚΟΣ ΥΠΟΛΟΓΙΣΜΟΣ (ΦΩΤΙΣΤΙΚΟ ΕΠΙΦΑΝΕΙΑΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ) .......... 163 ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ Δ: ΑΝΑΚΛΑΣΤΙΚΟΤΗΤΑ ΣΥΝΗΘΩΝ ΥΛΙΚΩΝ .................................................................................. 165 ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ Ε: ΠΑΡΑΔΕΙΓΜΑΤΑ ............................................................................................................................. 167 Ε.1. ΚΑΘΟΡΙΣΜΟΣ ΕΠΙΦΑΝΕΙΩΝ ΦΩΤΙΣΜΟΥ ............................................................................................................. 167 Ε.2. ΕΚΤΙΜΗΣΗ LED ΓΙΑ ΔΙΑΦΟΡΕΤΙΚΑ ΠΟΣΟΣΤΑ ΑΠΟΜΕΙΩΣΗΣ ΤΗΣ ΦΩΤΕΙΝΗΣ ΤΟΥΣ ΡΟΗΣ .................................. 168 Ε.3. ΥΠΟΛΟΓΙΣΜΟΣ ΤΟΥ ΔΕΙΚΤΗ UGR ...................................................................................................................... 169 Ε.4. ΜΕΙΩΣΗ ΤΗΣ ΚΑΤΑΝΑΛΩΣΗΣ ΛΟΓΩ ΥΠΑΡΞΗΣ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ ΔΙΑΤΗΡΗΣΗΣ ΤΗΣ ΦΩΤΕΙΝΗΣ ΡΟΗΣ ....................... 171 ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ ΣΤ: ΛΙΣΤΑ ΕΛΕΓΧΟΥ ΓΙΑ ΣΥΝΤΑΞΗ ΜΕΛΕΤΗΣ ΦΩΤΙΣΜΟΥ .............................................................. 172 ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ ......................................................................................................................................................... 173 --------------------------------------------------------------------------------- ## Page 9 [Page 9 preview](https://cdn2.gnosios.com/3GPQrtz2Mqy5oNcJGeLIZijQbDA/pages/500e584c-8ef5-4c33-a260-f7fa338f3a53/483822870f90bba5b9cc0859d61da0cd/9.png) - 1 Εισαγωγή 1.1 Στόχος Στόχος της Τεχνικής Οδηγίας «Τεχνητός και φυσικός φωτισμός των κτιρίων» είναι: - να προσδιορίσει τα απαραίτητα βήματα μιας ορθής και τεκμηριωμένης μελέτης φωτισμού, - να καθορίσει τις απαιτήσεις φωτισμού για τον κατάλληλο σχεδιασμό ενός ανθρωποκεντρικού και βιώσιμου φωτισμού, ο οποίος ικανοποιεί την οπτική άνεση, την απόδοση και την ασφάλεια των χρηστών οι οποίοι έχουν πρόσβαση στο φως, - να διευρύνει το πεδίο γνώσης για την επίδραση της ποσότητας και της ποιότητας του φωτισμού στο εσωτερικό και εξωτερικό περιβάλλον, - να αναδείξει τη σπουδαιότητα του φυσικού φωτισμού με χρήση μετρήσιμων μεγεθών, καθώς και τη συμβολή του στην εξοικονόμηση ενέργειας, - να καθορίσει τη μεθοδολογία υπολογισμού της κατανάλωσης ενέργειας και της επιτυγχανόμενης εξοικονόμησης ενέργειας για φωτισμό, - να καθορίσει τον τρόπο οικονομικοτεχνικής αξιολόγησης ενός έργου φωτισμού, - να θέσει σε επαγρύπνηση τους μελετητές φωτισμού για τη σημασία του έργου τους λαμβάνοντας υπόψη τους μια ολοκληρωμένη μεθοδολογία σχεδιασμού (integrative lighting) με την οποία παρέχεται φωτισμός όπου, όταν και όσο χρειάζεται (proper light at the proper time). Η παρούσα οδηγία δεν δίνει ειδικές λύσεις, ούτε απαιτήσεις για ατμοσφαιρικό ή ατμοσφαιρικό φωτισμό. Επιπλέον δεν περιορίζει την ελευθερία των μελετητών από το να εξερευνούν νέες τεχνικές και να κάνουν χρήση καινοτόμου εξοπλισμού και φωτιστικών συστημάτων. 1.2 Αντικείμενο - Περιοχή εφαρμογής Η παρούσα Τεχνική Οδηγία αφορά στις εγκαταστάσεις τεχνητού φωτισμού κτιρίων και την αξιοποίηση του φυσικού φωτισμού. Η περιοχή εφαρμογής της εκτείνεται από τον περιβάλλοντα χώρο ενός κτιρίου έως και όλες τις εντός και εκτός του κτιρίου εγκαταστάσεις φωτισμού. Στις εξωτερικές εγκαταστάσεις δύναται να περιλαμβάνει από τον φωτισμό της πρόσοψης του κτιρίου, από απόσταση, μέχρι και χώρους στάθμευσης, οδούς, αθλητικές εγκαταστάσεις κ.λπ., (με την προϋπόθεση ότι η συνολική κατανάλωση των εγκαταστάσεων αυτών βαραίνει το κτίριο). Ξεχωριστά καλύπτονται ιδιαίτερες περιπτώσεις χρήσεων κτιριακών υποδομών όπως ο φωτισμός αθλητικών εγκαταστάσεων, μουσείων και εμπορικών καταστημάτων. 1.3 Σπουδαιότητα και ψυχο-φυσιολογικές επιδράσεις του φωτισμού Ο φωτισμός είναι κάτι περισσότερο από ένα μέσο που απλά διευκολύνει την όραση των χρηστών. Ο φωτισμός καθορίζει τη διάθεση καθώς και τους βιολογικούς μας ρυθμούς, διεγείρει, ηρεμεί και ενθαρρύνει την αντίληψη του χωρικού περιβάλλοντος. Όλοι και περισσότεροι ιδιοκτήτες και χρήστες συνειδητοποιούν τη σημασία ενός σύγχρονου ποιοτικού φωτισμού και αυτό έχει σαν συνέπεια οι μελέτες φωτισμού να είναι προετοιμασμένοι να ανταποκριθούν στις νέες απαιτήσεις των χρηστών τους. --------------------------------------------------------------------------------- ## Page 10 [Page 10 preview](https://cdn2.gnosios.com/3GPQrtz2Mqy5oNcJGeLIZijQbDA/pages/500e584c-8ef5-4c33-a260-f7fa338f3a53/483822870f90bba5b9cc0859d61da0cd/10.png) - Εισαγωγή Μια λέξη που μπορεί να χαρακτηρίσει σήμερα την κατάσταση στο φωτισμό, φυσικό και τεχνητό, είναι η «διεπιστημονικότητα». Αυτή η αλλαγή βασίζεται στη συμβατική σχέση μεταξύ τεχνολογικών αναπτύξεων, βελτίωσης του σχεδιασμού φωτισμού και, φυσικά, στην υιοθέτηση βιώσιμων αρχών σχεδιασμού. Η ψηφιοποίηση του φωτισμού σε συνδυασμό με την ευρεία χρήση της τεχνολογίας LED οδήγησε σε αυξημένη συνδεσιμότητα συσκευών, μεταξύ τους, φωτιστικά σώματα με αισθητήρες κ.λπ., προσφέροντας ένα ευρύ εύρος δυνατοτήτων. Τα παραδοσιακά φωτιστικά σώματα τείνουν να γίνουν έξυπνες συσκευές, ικανές να συνδεθούν σε ένα δίκτυο που μεταδίδει πληροφορίες. Καθώς το φως εμπλουτίζεται πλέον με πληροφορίες, είναι δυνατό όχι μόνο να αυξηθεί η εικονική μας ενέργεια μέσω του λέγειου, αλλά να συμπεριληφθούν πρόσθετες λειτουργίες όπως η δυνατότητα προσαρμογής της λειτουργίας του συστήματος φωτισμού σύμφωνα με τις προσδοκίες και τις ανάγκες ενός ανθρωποκεντρικού φωτισμού (Human Centric Lighting, HCL). Η τεχνολογία πλέον επιτρέπει εκτός από τη ρύθμιση της φωτεινής ροής του φωτιστικού σώματος και τη μεταβολή του αρτού φάσματος και κατ’ επέκταση της συναφούς ενεργειακής θερμοκρασίας χρώματος της πηγής φωτός. Αυτή είναι και η βασική ιδέα του ανθρωποκεντρικού φωτισμού (Α.Φ.). Ο φωτισμός επηρεάζει την υγεία, την ευεξία και την παραγωγικότητα των χρηστών, πράγματος καθώς ο φωτισμός όταν είναι σωστά σχεδιασμένος, ο ανθρωποκεντρικός φωτισμός μπορεί να οριστεί ο φωτισμός που έχει άμεσα πολλαπλασιαστικά αποτελέσματα στον άνθρωπο, α) τα οπτικά αποτελέσματα και β) τα μη οπτικά. Στα μη οπτικά αποτελέσματα συμπεριλαμβάνονται η συναισθηματική και η βιολογική επίδραση του φωτισμού. Ο φωτισμός με τα σημερινά δεδομένα έχει επίδραση στην υγεία, την ευεξία και την απόδοση των ανθρώπων με στοχευμένο και μακροπρόθεσμο τρόπο μέσω της υιοθέτησης ενός ολιστικού σχεδιασμού και αξιοποιώντας τις οπτικές, συναισθηματικές και βιολογικές επιπτώσεις του φωτός. Τα οπτικά αποτελέσματα του φωτισμού αφορούν τα επίπεδα φωτισμού, την ομοιομορφία και τον περιορισμό της θάμβωσης σε ένα χώρο. Οι παράγοντες αυτοί έχουν καθοριστική επίδραση στο πόσο γρήγορα και επιτυχημένα μπορούν να εκτελεστούν οι οπτικές εργασίες στο χώρο αυτό. Η συναισθηματική επίδραση του φωτισμού εξαρτάται και από την οπτική άνεση (π.χ. μιας άλλη παράμετρος είναι ο ρυθμός που επιτυγχάνεται μέσω της σύνθεσης μιας χωρικής κατανομής φωτισμού σε κάθετες και οριζόντιες επιφάνειες, στην αύξηση χρωματική απόδοση των φωτεινών πηγών και φωτιστικών και στον έλεγχο των αντανακλάσεων. Η οπτική άνεση δημιουργεί μια αίσθηση ευεξίας και συμβάλλεται στην αύξηση της απόδοσης των χρηστών. Η κατεύθυνση του φωτισμού, οι σκίες και το χρώμα των πηγών καθορίζουν την οπτική άνεση των χρηστών μέσα σε ένα χώρο. Το σύνολο αυτό των παραμέτρων, που συνδυά περιγράφεται και ως οπτική άνεση, ουσιαστικά υπαγορεύει το πως βιώνει ένας άνθρωπος την ατμόσφαιρα ενός χώρου. Τέλος, η βιολογική επίδραση του φωτισμού αφορά στα μήκη κύματος της φωτός ακτινοβολίας που έχουν βιολογική επίδραση στον ανθρώπινο σώμα. Η καλύτερη αναφορά είναι ο φυσικός φωτισμός (Φ.Φ.) με τη μεταβλητότητα στις εντάσεις, το ρυθμό και το άξια ακτινοβολίας. Αλλά και ο τεχνητός φωτισμός επηρεάζει το βιολογικό ρόλο του ανθρώπου, όπως είναι ο ρυθμός υπνου-αφύπνισης και πολλών άλλων λειτουργιών. Όταν εφαρμόζεται κατάλληλα, ο φωτισμός βασίζεται στη δυναμικά μεταβαλλόμενη φωτεινή ροή και σε διαφορετικές φάσεις κατά τη διάρκεια της ημέρας. Η υψηλή ποιότητα φωτισμού (Σχήμα 1-1) σχετίζεται κατά κύριο λόγο με τον κατάλληλο φωτισμό για το κατάλληλο μέρος. Τα επίπεδα φωτισμού να καθορίζονται σε κατανομήες συνεχής, στατιστικά όπου πρέπει να συνδυάζονται με την ενίσχυει και η κατανομή των λαμπτήρων για τον οπτικό έλεγχο. Σε περιοχές να λαμβάνεται υπόψιν η ρύθμιση του φωάσματος και της θερμοκρασίας χρώματος των φωτεινών πηγών των χώρων. --------------------------------------------------------------------------------- ## Page 11 [Page 11 preview](https://cdn2.gnosios.com/3GPQrtz2Mqy5oNcJGeLIZijQbDA/pages/500e584c-8ef5-4c33-a260-f7fa338f3a53/483822870f90bba5b9cc0859d61da0cd/11.png) - Εισαγωγή Φωτιστικών, σε συνδυασμό με τον χρόνο κατά την διάρκεια της ημέρας. Τα εξωτερικά ανοίγματα, ο εισερχόμενος φυσικός φωτισμός και η θέα δεν θα πρέπει να παραμελούνται στον αρχικό σχεδιασμό ενός έργου. Σχήμα 1-1: Βασικά χαρακτηριστικά ενός ποιοτικού φωτισμού σε ένα έργο φωτισμού. Η βιωσιμότητα και η εξοικονόμηση ενέργειας θα πρέπει να αφορούν έναν «ολοκληρωμένο» φωτισμό (integrative lighting), ο οποίος συμπεριλαμβάνει τόσο τα οπτικά όσο και τα μη οπτικά αποτελέσματα όπως αυτά περιγράφηκαν παραπάνω. Η πολυπλοκότητα στις αποφάσεις ενός έργου φωτισμού αυξάνεται: α) με την παραδοσιακή διαμάχη μεταξύ της επιλογής να υπάρχει «πλεονάζων» φωτισμός και της συμμόρφωσης με τα ενεργειακά πρότυπα, β) με τα μη οπτικά αποτελέσματα του φωτός και γ) με τη συμμετοχή σε αυτές των χρηστών, των ιδιοκτητών και των σχεδιαστών φωτισμού. Όλοι οι παράγοντες αυτοί, παίζουν σημαντικό ρόλο στον καθορισμό των αποτελεσμάτων και έχουν διαφορετικές επιπτώσεις στην υγεία του ανθρώπου (Σχήμα 1-2). --------------------------------------------------------------------------------- ## Page 12 [Page 12 preview](https://cdn2.gnosios.com/3GPQrtz2Mqy5oNcJGeLIZijQbDA/pages/500e584c-8ef5-4c33-a260-f7fa338f3a53/483822870f90bba5b9cc0859d61da0cd/12.png) - Σχήμα 1-2: Η υγεία του ανθρώπου στο κέντρο ενός ολοκληρωμένου φωτισμού. Την τελευταία δεκαετία, η προσοχή εστιάσθηκε στην ενεργειακή αναβάθμιση με τα κτίρια σχεδόν μηδενικής κατανάλωσης ενέργειας να αποτελούν την αιχμή του δόρατος αυτής της στρατηγικής, μετατοπίζοντας όμως ελαφρώς το επίκεντρο από τον άνθρωπο στο κτιριακό περιβάλλον. Όμως τα τελευταία χρόνια, φαίνεται ότι στο επίκεντρο του σχεδιασμού φωτισμού επανέρχεται ο ανθρώπινος παράγοντας. Επιπλέον η χρήση του τεχνητού φωτισμού στο δομημένο περιβάλλον μπορεί να επηρεάσει όχι μόνο την οπτική αντίληψη και την ευεξία των ανθρώπων αλλά και το περιβάλλον (φωτορύπανση, περιορισμένη ανακύκλωση). Καθώς ο εξωτερικός φωτισμός εστιάζει στην ανάδειξη των κτιριακών προσόψεων και των εξωτερικών χώρων, οι νέες οδηγίες/νομοθεσία προσπαθούν να ελαχιστοποιήσουν τις αρνητικές επιπτώσεις της υπερβολικής χρήσης του τεχνητού φωτισμού στο εξωτερικό περιβάλλον. Οι ελλείψεις περιορισμών στον σχεδιασμό φωτισμού και της κατανάλωσης ενέργειας για τις περιοχές στο εξωτερικό των κτιρίων, όπως είναι οι προσόψεις των κτιρίων, οι αθλητικοί χώροι, οι χώροι αναψυχής κ.λπ. έχουν οδηγήσει σε κακό σχεδιασμό πολλών εγκαταστάσεων φωτισμού. Στο μέλλον ο υφιστάμενος, στατικός φωτισμός δεν θα πληροί τις προαναφερθείσες απαιτήσεις είτε στον εσωτερικό είτε στον εξωτερικό χώρο. Η σύγχρονη τεχνολογία φωτισμού σε συνδυασμό με τους διεθνείς κανονισμούς, τεχνικές οδηγίες και τα ευρωπαϊκά πρότυπα μπορούν να προσφέρουν λύσεις και να παρέχουν μεγαλύτερη υποστήριξη από ποτέ. 1.4 Κανονισμοί - Πρότυπα Η παρούσα τεχνική οδηγία δεν ανταποκρίνεται τα ισχύοντα ευρωπαϊκά και διεθνή πρότυπα, στα οποία θα πρέπει να ανατρέχει ο μελετητής φωτισμού ανάλογα με τις ειδικές απαιτήσεις του εκάστοτε έργου. Στις περιπτώσεις που τα ευρωπαϊκά και διεθνή πρότυπα υπολείπονται στο καθορισμό ορίων και οδηγιών, η παρούσα οδηγία δίνει τις απαραίτητες κατευθύνσεις και προτείνει όρια βασισμένα στη διεθνή βιβλιογραφία. Η σχετική νομοθεσία έχει χωριστεί σε τρεις ομάδες προτύπων-κανονισμών, με σκοπό τη διευκόλυνση των μελετητών φωτισμού, ομάδες που συμβάλλουν συνολικά στη δημιουργία μιας ολικής σχεδιάσεως εγκατάστασης φωτισμού και παρατίθεται στο Παράρτημα Α: Νομοθεσία – Πρότυπα – Τεχνικές Οδηγίες. Αυτές είναι: 1. Οι νομοθετικές παραπομπές, οι οποίες είναι οδηγίες εφαρμογής της νομοθεσίας της ευρωπαϊκής ένωσης σε προϊόντα και εγκαταστάσεις σχετικά και με το φωτισμό (ενότητα Α.1). --------------------------------------------------------------------------------- ## Page 13 [Page 13 preview](https://cdn2.gnosios.com/3GPQrtz2Mqy5oNcJGeLIZijQbDA/pages/500e584c-8ef5-4c33-a260-f7fa338f3a53/483822870f90bba5b9cc0859d61da0cd/13.png) - 2. Τα πρότυπα εφαρμογής φωτισμού, τα οποία σχετίζονται με όλες τις διαδικασίες σχεδιασμού και μελέτης των εγκαταστάσεων φωτισμού (ενότητα Α.2). 3. Τα πρότυπα προϊόντων φωτισμού, τα οποία δίνουν όλα τα απαραίτητα στοιχεία ώστε όλες οι κατηγορίες φωτιστικών σωμάτων και λαμπτήρων που θα χρησιμοποιηθούν σε μια εγκατάσταση φωτισμού να είναι σύνολο, κατάλληλα για τη χρήση τους, ενεργειακά αποδοτικά, και ασφαλή για τους χρήστες (ενότητα Α.3). Υποβοηθητικά, σε περιπτώσεις που ανακοινωθούν αντικείμενα που δεν περιλαμβάνονται η ανωτέρω νομοθεσία, μπορεί ο μελετητής να συμβουλεύεται τις τεχνικές οδηγίες και τα πρότυπα άλλων χωρών που αναφέρονται στην ενότητα Α.4. Τα όρια και οι περιορισμοί της παρούσας Τεχνικής Οδηγίας έχουν εναρμονιστεί από τις εκδόσεις των διεθνών και ευρωπαϊκών προτύπων, κανονισμών και οδηγιών όπως ίσχυαν τη χρονική στιγμή έκδοσής της. Σε περίπτωση αναθεώρησής τους, ισχύει ότι προβλέπεται ανάλογα από την ελληνική νομοθεσία. 1.5 Βασικές έννοιες – σημειώσεις Έννοια – Μέγεθος | Ορισμός Φωτεινή ροή Φ [lm]: (Luminous flux) Η φωτεινή ροή περιγράφει το ποσό της ηλεκτρομαγνητικής ακτινοβολίας που αντιλαμβάνεται το ανθρώπινο μάτι ή αλλιώς την ποσότητα του φωτός που εκπέμπεται από μία φωτεινή πηγή. Φωτεινή απόδοση η [lm/W]: (Luminous efficacy) Φωτεινή απόδοση είναι ο λόγος της φωτεινής ροής που παράγεται από μία φωτεινή πηγή ή φωτιστικό σώμα προς την καταναλισκόμενη ηλεκτρική ισχύ τους. Τα όρια της απόδοσης αναφέρονται στην φωτεινή απόδοση του φωτιστικού σώματος. Φωτεινή ένταση Ι [cd, lm/sr]: (Luminous intensity) Η φωτεινή ένταση περιγράφει την ποσότητα του φωτός [lm] που ακτινοβολείται προς μια συγκεκριμένη κατεύθυνση [sr]. Ένταση φωτισμού Ε [lx, lm/m²]: (Illuminance) Η ένταση φωτισμού περιγράφει την ποσότητα της φωτεινής ροής [lm] που προσπίπτει σε μία συγκεκριμένη επιφάνεια [m²]. Λαμπρότητα L [cd/m²]: (Luminance) Η λαμπρότητα περιγράφει την φωτεινή ένταση που εκπέμπεται από μια φωτεινή πηγή ή ανακλάται από μία φωτιζόμενη επιφάνεια [cd] ως προς το μέγεθος της επιφάνειας αυτής [m²]. Η λαμπρότητα είναι η μοναδική βασική παράμετρος φωτισμού που αντιλαμβάνεται ο ανθρώπινος οφθαλμός. Ομοιομορφία U [-]: (Uniformity) Ομοιομορφία είναι ο λόγος της ελάχιστης προς τη μέση ένταση φωτισμού μιας συγκεκριμένης περιοχής και περιγράφει τις έντονες διακυμάνσεις της έντασης φωτισμού ενός χώρου. Σε ορισμένες περιπτώσεις ως ομοιομορφία ορίζεται και ο λόγος της ελάχιστης προς τη μέγιστη ένταση φωτισμού. Σε αυτή τη περίπτωση αναφέρεται αναλυτικά ο λόγος των εντάσεων φωτισμού. --------------------------------------------------------------------------------- ## Page 14 [Page 14 preview](https://cdn2.gnosios.com/3GPQrtz2Mqy5oNcJGeLIZijQbDA/pages/500e584c-8ef5-4c33-a260-f7fa338f3a53/483822870f90bba5b9cc0859d61da0cd/14.png) - Έννοια – Μέγεθος | Ορισμός Ομοιομορφία ελάχιστης προς μέγιστη τιμή Ψ [-]: (Diversity Ratio) Ομοιομορφία ελάχιστης προς μέγιστη τιμή είναι ο λόγος της ελάχιστης προς τη μέγιστη ένταση φωτισμού μιας συγκεκριμένης περιοχής και περιγράφει τις έντονες διακυμάνσεις της έντασης φωτισμού ενός χώρου. Συνήθως συναντάται στις απαιτήσεις του συστήματος φωτισμού έκτακτης ανάγκης. Συσχετισμένη θερμοκρασία χρώματος CCT [K]: (Correlated Color Temperature) Συσχετισμένη θερμοκρασία χρώματος είναι ο χαρακτηρισμός μιας λευκής φωτεινής πηγής, που χρησιμοποιείται για να περιγραφεί το επικρατέστερο χρωματικό τόνο στην ακτινοβολία των θερμών (κόκκινου, κίτρινου), ουδέτερων και ψυχρών (μπλε) λευκών χρωμάτων σε σχέση με ένα ιδεατό μέλαν σώμα που εκπέμπει ακτινοβολία του ίδιου λευκού τόνου στην αντίστοιχη θερμοκρασία (Kelvin). Δείκτης χρωματικής απόδοσης Rα / CRI, 0-100: (Color Rendering Index) Ο δείκτης χρωματικής απόδοσης είναι ένας μέσος λόγος σύγκρισης που εκφράζει το πόσο πιστά αποδίδονται τα τυπικά χρώματα από το φωτισμό που εκπέμπει μια φωτεινή πηγή σε σύγκριση με μια ιδεατή πηγή αναφοράς συγκεκριμένης συσχετισμένης θερμοκρασίας χρώματος. Στην περίπτωση που ο δείκτης εκφράζει το πόσο πιστά αποδίδονται τα 15 τυπικά χρώματα, τότε αυτός συμβολίζεται R15. Θάμβωση: (Glare) Θάμβωση είναι η αίσθηση που παράγεται από υπερβολικά φωτεινές πηγές ή υπερβολικά έντονες διαφορές στη λαμπρότητα, πάντα εντός του οπτικού πεδίου του παρατηρητή. Διακρίνεται: α) στη θάμβωση ανακώλυσης (Disability glare) η οποία είναι η μορφή θάμβωσης που μειώνει την οπτική επίδοση, όταν εξαρτάται από την ποσότητα του φωτός που έπεται στο μάτι ή όταν ή έκθεση από τη λαμπρότητα των πηγών που δημιουργούν τη θάμβωση είναι τόση ώστε η πηγή της θάμβωσης δεν έχει καμία επίδραση στη θάμβωση ανοχής του ματιού. β) στη θάμβωση δυσφορίας (Discomfort glare) που προκαλεί δυσφορία, ανάλογα με τη λαμπρότητα των πηγών που προκαλούν θάμβωση, ανάλογα με το μέγεθος των πηγών θάμβωσης και το χρόνο έκθεσης της πηγής της λάμψης έχει επίδραση στη θάμβωση δυσφορίας. Φωτεινή μαρμαρυγή: (Flicker) Η φωτεινή μαρμαρυγή περιγράφει το μέγεθος των διακυμάνσεων του παραγόμενου φωτός από μία φωτεινή πηγή, όταν αυτή τροφοδοτείται με εναλλασσόμενη τάση. Παράγοντας φυσικού φωτισμού Π.Φ.Φ. [%]: (Daylight Factor) Ο παράγοντας φυσικού φωτισμού (Π.Φ.Φ.) είναι ο λόγος της εξωτερικής (εντός ενός χώρου) προς την εξωτερική ένταση φυσικού φωτισμού (Π.Φ.) μιας επιφάνειας και είναι επί της ουσίας μια συγκεκριμένη ποσότητα αξιολόγησης της ποσότητας Π.Φ. ενός χώρου. Ο Π.Φ.Φ. υπολογίζεται σε συνθήκες πλήρους νεφοσκεπούς ουρανού και δηλώνει με τον αντίστοιχο νεφοσκεπή ουρανό κατά CIE. Σε ότι τούτου το Π.Φ.Φ. μπορεί να εκφράσει με αυτόν τον τρόπο μια μέση σταθερή τιμή για τον έλεγχο της επίδρασης του Π.Φ. σε έναν εσωτερικό χώρο. Σημειώσεις: Στην παρούσα τεχνική οδηγία για τον υπολογισμό της επιφάνειας λαμβάνονται υπόψη οι εσωτερικές διαστάσεις των χώρων, εκτός αν αναφέρεται διαφορετικά. --------------------------------------------------------------------------------- ## Page 15 [Page 15 preview](https://cdn2.gnosios.com/3GPQrtz2Mqy5oNcJGeLIZijQbDA/pages/500e584c-8ef5-4c33-a260-f7fa338f3a53/483822870f90bba5b9cc0859d61da0cd/15.png) - Εισαγωγή Σχήμα 1-3: Συσχέτιση των βασικών φωτομετρικών μεγεθών 1.6 Λεξιλόγιο ορολογίας Ελληνικός όρος Αγγλικός όρος Αισθητήρες παρουσίας / κίνησης Occupancy sensors Αισθητήρες φωτισμού Photosensors Ανθρωποκεντρικός φωτισμός Human centric lighting Αντιληπτικά προβλήματα χρονικώς μεταβαλλόμενου φωτός Temporal light artefacts Απόβλητα ηλεκτρικού και ηλεκτρονικού εξοπλισμού Waste electrical and electronic equipment Απόλυτη φωτομέτρηση Absolute photometry Ενσωματωμένος φωτισμός Integrative lighting Επιφάνεια-περιοχή εργασίας Task area Εφεδρικός φωτισμός Standby lighting Θάμβωση ανακατεύθυνσης Disability glare Θάμβωση δυσφορίας Discomfort glare Θέση σε λειτουργία Commissioning Οδηγητής/τροφοδοτικό πηγήων LED Driver Οδηγία ηλεκτρομαγνητικής συμβατότητας Electromagnetic compatibility directive Οδηγία χαμηλής τάσης Low voltage directive Περιβάλλουσα περιοχή Surrounding area Περιοχή υποβάθρου Background Πινακίδες ασφαλείας Safety signs Στρατηγικές ελέγχου φωτισμού για αισθητικούς λόγους Aesthetic Control Strategies --------------------------------------------------------------------------------- ## Page 16 [Page 16 preview](https://cdn2.gnosios.com/3GPQrtz2Mqy5oNcJGeLIZijQbDA/pages/500e584c-8ef5-4c33-a260-f7fa338f3a53/483822870f90bba5b9cc0859d61da0cd/16.png) - Εισαγωγή Στροβοσκοπική επίδραση Stroboscopic effect Συντελεστής απόδοσης Light output ratio Σύστημα έναυσης και λειτουργίας λαμπτήρων εκκένωσης αερίων χαμηλής ή υψηλής πίεσης Ballast Φαινόμενο ανάληψης πλάνης Phantom array effect Φωτεινή μαρμαρυγή Flicker Φωτισμός αποφυγής πανικού σε ανοικτούς χώρους Open area lighting-anti panic lighting Φωτισμός ασφαλείας Safety lighting Φωτισμός έκτακτης ανάγκης Emergency lighting Φωτισμός οδεύσεων διαφυγής Escape route lighting Φωτισμός περιοχών υψηλού κινδύνου High risk task area lighting Χειροκίνητος διακόπτης Manual Switch Χρονική διαμόρφωση φωτισμού Temporal light modulation Χρονοδιακόπτες Time switches 1.7 Συντομογραφίες Ελληνικές συντομογραφίες Ανθρωποκεντρικός Φωτισμός Α.Φ. Ζώνη Εκμετάλλευσης Φυσικού Φωτισμού Ζ.Ε.Φ.Φ. Παράγοντας Φυσικού Φωτισμού Π.Φ.Φ. Φυσικός Φωτισμός Φ.Φ. Ξενόγλωσσες συντομογραφίες Constant Light Output CLO Daylight Factor DF Electromagnetic compatibility. EMC Electronic Dimmable Ballast EDB Energy Efficiency Labelling of Product directive EELP General Lighting Index GLI Human Centric Lighting HCL Light Output Ratio LOR Low Voltage Directive LVD Stroboscopic Visibility Measure SVM Task Lighting Index TLI Temporal Light Artefacts TLA Temporal Light Modulation TLM Waste Electrical and Electronic Equipment WEEE --------------------------------------------------------------------------------- ## Page 17 [Page 17 preview](https://cdn2.gnosios.com/3GPQrtz2Mqy5oNcJGeLIZijQbDA/pages/500e584c-8ef5-4c33-a260-f7fa338f3a53/483822870f90bba5b9cc0859d61da0cd/17.png) - 2 Ολοκληρωμένος σχεδιασμός συστήματος φωτισμού 2.1 Σκοπός της διαδικασίας σχεδιασμού Σκοπός της διαδικασίας σχεδιασμού ενός συστήματος φωτισμού είναι: • Ο σχεδιασμός ενός βιώσιμου και ποιοτικού συστήματος φωτισμού με βάση τις συστάσεις των σχετικών προτύπων εφαρμογής φωτισμού για την ευεξία των χρηστών και δημιουργία ενός ευχάριστου περιβάλλοντος. • Η διασφάλιση ότι όλες οι απαιτήσεις φωτισμού ικανοποιούνται με ενεργειακώς αποδοτικές λύσεις, φωτιστικά και συστήματα ελέγχου, με δεδομένα που μπορούν να χρησιμοποιηθούν στους ενεργειακούς υπολογισμούς. • Η καταγραφή όλης της πληροφορίας του εξοπλισμού που θα χρησιμοποιηθεί στην εγκατάσταση, θέση σε λειτουργία, λειτουργία και συντήρηση του συστήματος φωτισμού σε βάθος χρόνου καθώς και η διαδικασία παρακολούθηση και ανακύκλωσης. • Η σύνταξη των εγγράφων που καθορίζουν το σχεδιασμό και τη λειτουργία του συστήματος φωτισμού. Ένα ολοκληρωμένο σχεδιασμός πρέπει να προβλέπει, να καταγράφει και να τεκμηριώνει όλα τα απαραίτητα δεδομένα που χρειάζονται για την ορθή υλοποίηση και λειτουργία ενός έργου φωτισμού όπως παρουσιάζεται συνοπτικά στο επόμενο σχήμα (Σχήμα 2-1). Σχήμα 2-1: Στάδια υλοποίησης ενός ολοκληρωμένου σχεδιασμού συστήματος φωτισμού. 2.2 Βήματα ολοκλήρωσης έργου φωτισμού Τα βασικά βήματα για την ολοκλήρωση ενός έργου φωτισμού όπως φαίνονται και στο Σχήμα 2-1 παρουσιάζονται συνοπτικά στις επόμενες ενότητες και αναλυτικά στα αντίστοιχα κεφάλαια την παρούσας Τεχνικής Οδηγίας. --------------------------------------------------------------------------------- ## Page 18 [Page 18 preview](https://cdn2.gnosios.com/3GPQrtz2Mqy5oNcJGeLIZijQbDA/pages/500e584c-8ef5-4c33-a260-f7fa338f3a53/483822870f90bba5b9cc0859d61da0cd/18.png) - 2.2.1 Σχεδιασμός συστήματος φωτισμού Η προσέγγιση ενός καλοσχεδιασμένου συστήματος φωτισμού θα πρέπει να συνυπολογίζει: • τις απαιτήσεις για τις οπτικές ανάγκες και εργασίες των χρηστών, • τις απαιτήσεις των χρηστών καθώς κινούνται μέσα σε ένα χώρο, • την αποδοχή περιορισμών που επιβάλλονται από τον πελάτη ή τη φύση ενός χώρου, • τη θεώρηση διαφορετικών χρήσεων του χώρου, • τις ευκαιρίες που παρέχονται από το χώρο (π.χ. ευκολία στην απόλαυση μιας εγκατάστασης και της συντήρησης, επάρκεια φυσικού φωτισμού, μοτίβα χρήσης, κ.λπ.), • τις απαιτήσεις του περιβάλλοντος και της βιωσιμότητας, • τις απαιτήσεις των χρηστών που αφορούν τις μη οπτικές, συναισθηματικές και βιολογικές πτυχές του φωτισμού. • τις απαιτήσεις του φωτισμού έκτακτης ανάγκης - ασφάλειας όπου χρειάζεται. Ένα καλοσχεδιασμένο σύστημα φωτισμού θα πρέπει να περιλαμβάνει: • το φωτισμό των επιφανειών εργασίας και των περιβαλλόντων περιοχών έτσι ώστε να επιτυγχάνεται αποτελεσματική και αποδοτική εκτέλεση των εργασιών (βλ. κεφάλαιο 3 για εσωτερικούς χώρους και κεφάλαιο 5 για εξωτερικούς χώρους), • το φωτισμό του χώρου για να διασφαλιστεί η ασφάλεια, η υγεία και η ευζωία κατά τη διάρκεια όλων των στιγμών (βλ. κεφάλαιο 4), • το φωτισμό του χώρου για να διασφαλίζεται ένα άνετο και ευχάριστο περιβάλλον για εργασία και διαμονή (βλ. κεφάλαιο 8 και κεφάλαιο 9) • την βελτιστοποίηση της ενεργειακής κατανάλωσης φωτισμού σε όλο το κύκλο ζωής του συστήματος (βλ. κεφάλαιο 12). Οι ενεργειακές απαιτήσεις πρέπει να ελαχιστοποιούνται μέσω σωστού σχεδιασμού, εγκατάστασης, λειτουργίας και συντήρησης. • τον έλεγχο του κόστους του συστήματος φωτισμού καθ’ όλη τη διάρκεια ζωής του (βλ. κεφάλαιο 14). Η ελαχιστοποίηση του συνολικού κόστους, αρχικού και λειτουργικού, μέσω ενός αποδοτικού σχεδιασμού, επιλογής εξοπλισμού, εγκατάστασης, λειτουργίας και συντήρησης. Επιπλέον ο μελετητής του συστήματος φωτισμού: • καθορίζει την επάρκεια φυσικού φωτισμού και τα επίπεδα παρουσίας μέσα στο χώρο όπου κρίνεται σκόπιμο. Με βάση αυτά περιγράφεται το κατάλληλο σύστημα ελέγχου του φωτισμού (βλ. κεφάλαιο 6 και κεφάλαιο 11). • τακτοποιεί όλες τις απαραίτητες και σχετικές πληροφορίες από την επίλυση της εγκατάστασης δημιουργημένες για χορηγούμενα πληροφοριακά έργου. Σε αυτό θα πρέπει να περιλαμβάνει και τα ποιοτικά χαρακτηριστικά φωτισμού όπως η συσχετισμένη θερμοκρασία χρώματος (CCT), ο χρωματικός δείκτης απόδοσης του λαμπτήρα ή φωτιστικού (CRI) και, καθώς και τα σχετικά ηλεκτρικά και μηχανολογικά δεδομένα του επιλεγμένου εξοπλισμού ώστε να απαιτείται τόσο για την κατασκευή του έργου όσο και για την παραλαβή του (βλ. κεφάλαιο 10). --------------------------------------------------------------------------------- ## Page 19 [Page 19 preview](https://cdn2.gnosios.com/3GPQrtz2Mqy5oNcJGeLIZijQbDA/pages/500e584c-8ef5-4c33-a260-f7fa338f3a53/483822870f90bba5b9cc0859d61da0cd/19.png) - Ολοκληρωμένος σχεδιασμός συστήματος φωτισμού • Στην περίπτωση αναβάθμισης υφιστάμενου συστήματος φωτισμού λαμβάνει υπόψη του όλα τα απαραίτητα δεδομένα και περιορισμούς (βλ. κεφάλαιο 13). [Image: Diagram illustrating the design process of a lighting system. It shows various components such as 'Υποθέσεις', 'Δεδομένα έργου', 'Κριτήρια φωτισμού', 'Ιδέα φωτισμού', 'Σχέδιο φωτισμού και τεκμηρίωσης', 'Φωτιστικά σώματα', 'Αποτελέσματα υπολογισμών', 'Οδηγίες λειτουργίας και συντήρησης', 'Έλεγχος', and 'Οδηγίες εγκατάστασης'.] Σχήμα 2-2: Διαδικασία σχεδιασμού ενός συστήματος φωτισμού και τα έγγραφα τεκμηρίωσης. Παρότι στο σύστημα φωτισμού θα πρέπει να χρησιμοποιείται εξοπλισμός, ο οποίος θα πρέπει να έχει πλήρη συμμόρφωση με τα σχετικά πρότυπα προϊόντων φωτισμού, ο σχεδιαστής φωτισμού μπορεί να κάνει χρήση νέων και καινοτόμων τεχνολογιών που δεν έχουν τυποποιηθεί ακόμα, αλλά με γραπτές τεκμηριώσεις, όπως για παράδειγμα στον Φ.Φ. Σε αντίθετη περίπτωση θα πρέπει να υπάρχει πλήρη συμμόρφωση με τα σχετικά πρότυπα. Το σύστημα φωτισμού προτείνεται, ανάλογα με την πολυπλοκότητά του, να σχεδιάζεται από ένα ή από τον ειδικό (Lighting Expert) στο σχεδιασμό συστημάτων φωτισμού. 2.2.2 Εγκατάσταση συστήματος φωτισμού Ο μελετητής φωτισμού οφείλει να παρέχει τα σχέδια του συστήματος φωτισμού για την ορθή εφαρμογή της προτεινόμενης μελέτης φωτισμού για όλους τους χώρους ενός έργου φωτισμού. Αν χρειαστεί, μπορεί να παρέχει υπηρεσίες επιβλέψης και ελέγχου ότι ο εγκαταστάτης παρέχει και εγκαθιστά τον εξοπλισμό που έχει προσδιορισθεί από τη μελέτη ή ισοδύναμο με αυτόν εξοπλισμό, που έχει εγκριθεί για το έργο. Οι παράμετροι που καθορίζουν το ισοδύναμο εξοπλισμό παρουσιάζονται αναλυτικά στην ενότητα 10.1.2. 2.2.3 Θέση σε λειτουργία συστήματος φωτισμού Η θέση σε λειτουργία (commissioning) του συστήματος φωτισμού, και του συστήματος ελέγχου (ενότητα 6.4) αν έχει πραγματοποιηθεί σύμφωνα με τις υποδείξεις της μελέτης, προτείνεται να πραγματοποιείται από ένα ειδικό άτομο που έχει την κατάλληλη γνώση και εμπειρία. Η ρύθμιση του συστήματος φωτισμού, καθώς επίσης και του παραμετρικού του συστήματος ελέγχου του φωτισμού (εάν υπάρχει) μπορεί να είναι μέρος της θέσης σε λειτουργίας του συστήματος. --------------------------------------------------------------------------------- ## Page 20 [Page 20 preview](https://cdn2.gnosios.com/3GPQrtz2Mqy5oNcJGeLIZijQbDA/pages/500e584c-8ef5-4c33-a260-f7fa338f3a53/483822870f90bba5b9cc0859d61da0cd/20.png) - Ολοκληρωμένος σχεδιασμός συστήματος φωτισμού Η διαδικασία ολοκληρώνεται όταν ο υπεύθυνος του έργου (π.χ. ο μελετητής φωτισμού) εγκρίνει ότι η εγκατάσταση του συστήματος φωτισμού ικανοποιεί όλες τις απαιτήσεις και τα κριτήρια που είχαν προσδιορισθεί στην μελέτη, και η εγκατάσταση και θέση σε λειτουργία έχει επιβεβαιωθεί από τη διαδικασία επιθεώρησης και ελέγχου από τον ίδιο. (ενότητα 10.1.2) 2.2.4 Επιθεώρηση – επιβεβαίωση Η επιβεβαίωση της ορθής εγκατάστασης του συστήματος φωτισμού πρέπει να πραγματοποιείται από ειδικό με γνώσεις φωτισμού. Η επιβεβαίωση όταν χρειάζεται πραγματοποιείται με έλεγχο, μετρήσεις και υπολογισμούς. Ο έλεγχος θα πρέπει να επιβεβαιώνει τον σωστό τύπο, την κατάλληλη τοποθέτηση και στόχευση. Το αποτέλεσμα της είναι μια αναφορά ελέγχου του εξοπλισμού. Οι μετρήσεις θα πρέπει να πραγματοποιούνται με τη βοήθεια διακριβωμένου εξοπλισμού, ο οποίος θα έχει ικανοποιητική ακρίβεια για τη διαδικασία που χρειάζεται και θα χρησιμοποιείται σύμφωνα με τις οδηγίες του κατασκευαστή του. Οι μετρήσεις (ενότητα 12.3)ελέγχονται για συμμόρφωση της εγκατάστασης, των τύπων σχεδιασμού ως προς τα σχετικά κριτήρια φωτισμού (ενότητα 3.1). Τα τυποποιημένα κριτήρια που δεν μπορούν να μετρηθούν αντικαθίσ. π.χ. η διάχυση τότε θα πρέπει να εκτιμώνται με τιμές υπολογισμού τους. Το αποτέλεσμα αυτών είναι μια αναφορά επιβεβαίωσης της επίδοσης του συστήματος φωτισμού. 2.2.5 Λειτουργία - συντήρηση Ο μελετητής φωτισμού οφείλει να παρέχει το πρόγραμμα συντήρησης (αλλαγή λαμπτήρων, καθαρισμός φωτιστικών σωμάτων κ.λπ.), το οποίο πρέπει να τηρείται από τον υπεύθυνο λειτουργίας του συστήματος φωτισμού ή/και της ηλεκτρικής εγκατάστασης. Το πρόγραμμα έχει προκύψει από την επιλογή του συνελεστή συντήρησης καθώς και τις οδηγίες λειτουργίας του συστήματος φωτισμού στο στάδιο της μελέτης (ενότητα 3.3). Έτσι διασφαλίζεται η διατήρηση της λειτουργίας τους μέσα στις συνθήκες μελέτης/σχεδιασμού και άρα σύμφωνα με τα ισχύοντα πρότυπα για το σύνολο του κύκλου ζωής του. Σε ενδιάμεσα στάδια μπορούν να πραγματοποιούνται μετρήσεις για να καθορίσουν τον βέλτιστο χρόνο συντήρησης του συστήματος(ενότητα 13.2). --------------------------------------------------------------------------------- ## Page 21 [Page 21 preview](https://cdn2.gnosios.com/3GPQrtz2Mqy5oNcJGeLIZijQbDA/pages/500e584c-8ef5-4c33-a260-f7fa338f3a53/483822870f90bba5b9cc0859d61da0cd/21.png) - 3 Εκπόνηση μελέτης φωτισμού εσωτερικών χώρων 3.1 Βασικές απαιτήσεις μελέτης φωτισμού Για να θεωρείται ολοκληρωμένη και ορθή μια μελέτη φωτισμού θα πρέπει να ικανοποιεί τις ποσοτικές και ποιοτικές ανάγκες των χρηστών. Οι βασικές, αυτές, ανάγκες είναι η: α) η οπτική άνεση, η οποία συμβάλλει στην επίτευξη υψηλής παραγωγικότητας και ποιότητας εργασίας, β) η οπτική απόδοση στην διατήρηση των ανωτέρω ακόμα και σε δύσκολες συνθήκες εργασίας τόσο ποιοτικά όσο και χρονικά, γ) η ασφάλεια η οποία αν και αναφέρεται τελευταία είναι η σημαντικότερη. Οι ανωτέρω ανάγκες χαρακτηρίζουν την διαδικασία εκπόνησης μιας μελέτης φωτισμού και για να επιτευχθούν θα πρέπει ο μελετητής να λάβει υπόψη του μια σειρά από παραμέτρους που συμβάλλουν στην δημιουργία ενός αποδοτικού περιβάλλοντος φωτισμού συνυπολογίζοντας τόσο τον τεχνητό όσο και τον φυσικό φωτισμό. Οι παράμετροι αυτοί είναι: • η κατανομή της λαμπρότητας • η ένταση φωτισμού • η ομοιομορφία στην κατανομή της έντασης φωτισμού στον χώρο • η μεταβλητότητα του φωτός (επίπεδα και χρώμα του φωτός) • η χρωματική απόδοση και εμφάνιση του φωτός • η θάμβωση • η φωτεινή μαρμαρυγή Συνολικά οι απαιτήσεις φωτισμού μπορούν να χωρισθούν: α) σε αυτές που αφορούν την επιφάνεια εργασίας ή το σχεδιασμό της περιοχής δραστηριότητας β) σε αυτές που αφορούν το χώρο ή το σχεδιασμό του. Πίνακας 3-1:Καθορισμός των απαιτήσεων φωτισμού ανάλογα την επιφάνεια εργασίας ή το χώρο. | Αντικείμενο | Απαιτήσεις | Μέγεθος ελέγχου | |-------------|------------|----------------| | Επιφάνεια εργασίας ή σχεδιασμός της περιοχής δραστηριότητας | Απαιτήσεις της επιφάνειας εργασίας ή της δραστηριότητας | Μέση ένταση φωτισμού Ε_m \\ Ομοιομορφία U_m \\ Χρωματική απόδοση R_a \\ Θάμβωση R_Glare | | Χώρος ή ο σχεδιασμός του | Για οπτική επικοινωνία και αναγνώριση αντικειμένων | Μέση κυλινδρική ένταση φωτισμού Ε_z \\ Εμφάνιση του χώρου ως προς τη φυσικότητα | Μέση ένταση φωτισμού τοίχων E_m,wall \\ Μέση ένταση φωτισμού οροφής E_m,ceiling | --------------------------------------------------------------------------------- ## Page 22 [Page 22 preview](https://cdn2.gnosios.com/3GPQrtz2Mqy5oNcJGeLIZijQbDA/pages/500e584c-8ef5-4c33-a260-f7fa338f3a53/483822870f90bba5b9cc0859d61da0cd/22.png) - Επιπλέον, στις περισσότερες περιοχές και χρήσεις υπάρχουν ειδικές απαιτήσεις οι οποίες θα πρέπει να ικανοποιούνται επίσης, π.χ. το επίπεδο αναφοράς υπολογισμών να είναι στο δάπεδο στους διαδρόμους ή συμμόρφωση σε συγκεκριμένους περιορισμούς λαμπρότητας των φωτιστικών σωμάτων που προστατεύει στις σκιές των υπολογιστών στους χώρους των γραφείων.\n\nΣτον παρακάτω πίνακα (Πίνακας 3-2) παρουσιάζονται συνοπτικά τα βασικά βήματα μιας μελέτης φωτισμού:\n\nΠίνακας 3-2: Συνοπτικά βήματα μελέτης φωτισμού.\n\n| Βήματα μελέτης φωτισμού | Περιεχόμενο - περιγραφή βήματος |\n|------------------------|--------------------------------|\n| Φάση Α: Προεργασία | |\n| Αναγνώριση και καθορισμός των απαιτήσεων φωτισμού | Καθορισμός: \nα) Απαιτούμενες εργασίες - χρήσης (ένταση φωτισμού, λαμπρότητα, θαμβωση κ.λπ.),\nβ) αντιστάθμιση του χώρου\nγ) νυκτερινών που θα δοθεί έμφαση ή το αντίθετο.\nδ) κατεύθυνση του φυσικού και\nε) αλληλεπίδρασης φωτισμού με το χρήστη.\n\nΗ επίσκεψη στο χώρο είναι επιθυμητή. |\n| Καθορισμός των μεθόδων και τεχνικών φωτισμού |\nΕπιλογή τεχνικών φωτισμού (ομοιόμορφος, διάχυτος φωτισμός, εστιακός φωτισμός, τονισμός, υποβάθρωση κ.λπ.) |\n| Προεπιλογή φωτιστικών σωμάτων |\nΠροεπιλογή φωτιστικών σωμάτων με βάση την τεχνική φωτισμού (μέσος ή διάχυτος φωτισμός κ.λπ.), την τεχνολογία των φωτιστικών σωμάτων (LED, φθορισμού, κ.λπ.), την κατανομή φωτισμού, το διάγραμμα κώνου, τη φωτεινή απόδοση του φωτιστικού σώματος κ.λπ. |\n| Επιλογή λογισμικού υπολογισμού φωτισμού |\nΕπιλογή λογισμικού που καλύπτει τις απαιτήσεις του CIE 171. |\n\n| Φάση Β: Υπολογισμοί | |\n| Χρήση λογισμικού υπολογισμού φωτισμού |\nΕισαγωγή των απαραίτητων παραμέτρων στο υπολογιστικό λογισμικό. |\n| Καθορισμός γεωμετρικών δεδομένων |\nΚαθορισμός γεωμετρικών διαστάσεων χώρου, συντελεστή ανάκλασης, επιφανειών εργασίας, περιβαλλοντικού περιγραμμάτων, περιοχών υποβάθρου, φωτισμού φυσικού φωτισμού, συντελεστή συντήρησης, εξωτερικών αντικειμένων κ.λπ. |\n| Φωτομετρικοί υπολογισμοί χρήση λογισμικού |\nΥπολογισμοί των υποχρεωτικών φωτομετρικών παραμέτρων με βάση το EN 12464, EN 12193, EN 13201 (Μέση ένταση φωτισμού ανά επιφάνεια εργασίας/περίβολο/συνολο/υποβάθρου, γωνίες, οροφή, δείκτης UGR, συμμετρία, ομοιομορφία, κυλινδρική ένταση φωτισμού κ.λπ.). |\n| Επανέλεγχος φωτομετρικών υπολογισμών |\nΓίνεται επανασχεδιασμός επιλογών των φωτιστικών σωμάτων και της τεχνικής φωτισμού ώστε να υπάρχει συμμόρφωση με τα πρότυπα και την ιδέα φωτισμού (concept) με τη χρήση του λογισμικού υπολογισμού. |\n| Σύστημα ελέγχου φωτισμού |\nΓίνεται έλεγχος των χρηστών των χώρων για να καθορισθεί η χρήση ή όχι συστήματος ελέγχου και επιλέγεται το καταλληλότερο εφόσον αυτό κρίνεται βιώσιμο. |\n| Φωτισμός ασφαλείας |\nΕπιλογή κατάλληλων φωτιστικών σωμάτων και φωτοτεχνικού υπολογισμού με τη χρήση του λογισμικού υπολογισμού σύμφωνα με το ΕΝ 1838. | --------------------------------------------------------------------------------- ## Page 23 [Page 23 preview](https://cdn2.gnosios.com/3GPQrtz2Mqy5oNcJGeLIZijQbDA/pages/500e584c-8ef5-4c33-a260-f7fa338f3a53/483822870f90bba5b9cc0859d61da0cd/23.png) - Βήματα μελέτης φωτισμού | Περιεχόμενο – περιγραφή βήματος Φάση Ι: Τεκμηρίωση Τελική επιλογή φωτιστικών σωμάτων Μετά τη χρήση του λογισμικού υπολογισμού και την τελική συμμόρφωση της μελέτης με τα πρότυπα, πραγματοποιείται η τελική επιλογή των φωτιστικών σωμάτων και της τεχνικής φωτισμού. Ενδεικτικά για όλα τα φωτιστικά σώματα που έχουν χρησιμοποιηθεί προσδιορίζεται η φωτεινή ροή (lm), η εγκατεστημένη ισχύς (W), η φωτεινή απόδοση του φωτιστικού σώματος (lm/W), η διάρκεια ζωής, οι διαστάσεις, η φωτεινή επιφάνεια, ο δείκτης UGR, η χρωματική απόδοση, τα ηλεκτρικά χαρακτηριστικά, το πρωτόκολλο επικοινωνίας για πιθανή χρήση συστήματος ελέγχου π.χ. DALI, η συμβατότητα με τα υπάρχοντα ηλεκτρικά δίκτυα ή συστήματα ελέγχου κ.λπ. Καθοριστικής σημασίας είναι η συμμόρφωση των φωτιστικών σωμάτων με τις Κοινοτικές Οδηγίες της Ε.Ε. Δημιουργία παραδοτέων μελέτης φωτισμού Δημιουργείται αναφορά με τα αποτελέσματα της φωτομετρικής ανάλυσης για κάθε εξεταζόμενο χώρο, λίστα των φωτιστικών σωμάτων που έχουν χρησιμοποιηθεί, υπολογισμός της εγκατεστημένης ισχύος ανά επιφάνεια χώρου, σχέδιο τοποθέτησης φωτιστικών σωμάτων με αντίστοιχα υπομνήματα στο οποίο παρουσιάζεται ο τύπος των φωτιστικών που έχουν χρησιμοποιηθεί (είσοδος, τύπος, διαστάσεις κ.λπ.), φωτοτεχνικά αρχεία όλων των φωτιστικών σωμάτων που έχουν χρησιμοποιηθεί και το αρχείο υπολογισμών του λογισμικού που έχει χρησιμοποιηθεί για τη μελέτη, το πρόγραμμα συντήρησης της εγκατάστασης και ο συνεπής αναψυκτήρας. 3.2 Ένταση φωτισμού και περιοχές εργασίας Οι απαιτήσεις φωτισμού ενός χώρου εξαρτώνται από τη χρήση αυτού, δηλαδή από τη φύση της δραστηριότητας που επιτελείται. Τα επίπεδα φωτισμού έχουν άμεση επίδραση στην ταχύτητα, την ευκολία και στην ακρίβεια με την οποία μπορούν να εκτελούνται οι οπτικές εργασίες. Οι απαιτήσεις αυτές ανά χρήση χώρου παρουσιάζονται στον αντίστοιχο πίνακα (Πίνακας 3-3) στον οποίο καταγράφονται τέσσερα μεγέθη: η στάθμη ή επίπεδο φωτισμού, το επίπεδο ακώλυσης, η ομοιομορφία φωτισμού και ο δείκτης θάμβωσης. Περαιτέρω σχετικές χρήσεις χώρων δίνονται στο πρότυπο ΕΝ 12464-1. Οι τιμές της έντασης (στάθμης) φωτισμού που καθορίζονται, ονομάζονται διατηρητέες μέσες τιμές Εm, και αποτελούν την ελάχιστη τιμή κάτω από την οποία η μέση ένταση φωτισμού στην επιφάνεια αναφοράς δεν πρέπει να είναι χαμηλότερη σε όλη τη διάρκεια ζωής του συστήματος φωτισμού (βλ. ενότητα 3.3). Σε αντίθετη περίπτωση θα πρέπει να γίνουν δράσεις συντήρησης ή αντικατάστασης του συστήματος φωτισμού. Οι ομοιομορφία φωτισμού ορίζεται ο λόγος της ελάχιστης προς τη μέση ένταση φωτισμού μιας συγκεκριμένης περιοχής και περιγράφει τις έντονες διακυμάνσεις της έντασης φωτισμού ενός χώρου. Πρόκειται για ένα πολύ σημαντικό μέγεθος, καθώς, οι έντονες διακυμάνσεις του φωτισμού γύρω από την επιφάνεια εργασίας μπορεί να οδηγήσουν σε οπτικά σφάλματα και οπτική δυσφορία στον χρήστη – καθώς και η έντονη αντίθεση αποτελεί μέρος της ιδέας σύγχυσης [concept]. Όσον αφορά την αποφυγή της θάμβωσης, και τον δείκτη θάμβωσης UGR, γίνεται εκτενής αναφορά στην ενότητα 3.6. --------------------------------------------------------------------------------- ## Page 24 [Page 24 preview](https://cdn2.gnosios.com/3GPQrtz2Mqy5oNcJGeLIZijQbDA/pages/500e584c-8ef5-4c33-a260-f7fa338f3a53/483822870f90bba5b9cc0859d61da0cd/24.png) - Εκτίμηση μελέτης φωτισμού εσωτερικών χώρων Πίνακας 3-3: Στάθμη, δείκτης θάμβωσης και ομοιομορφία γενικού (όχι ειδικού) φωτισμού ανά χρήση χώρου. | α/α | Χρήση χώρου | Εν. Μέση ένταση [lx] | Επίπεδο αναφοράς μέτρησης [m] | Δείκτης θάμβωσης UGR [-] | Ομοιομορφία φωτισμού U₀ min/Ē₀ [-] | |----|--------------------|-------------------|---------------------------------|-----------------------------|----------------------------------| | 1 | Μονοκατοικία (κύριοι χώροι) | 200 | 0,8 | - | - | | 2 | Διαμέρισμα πολυκατοικίας (κύριοι χώροι) | 200 | 0,8 | - | - | | 3 | Κοιν. & Θερμ. θερμαινόμενοι χώροι Κατοικίας (αίθουσα, αποθήκες γενικής χρήσης κ.λπ.) | 100 | 0,0 | 25 | 0,40 | | 4 | Υπνοδωμάτιο Ξενοδοχείου Lux | 250 | 0,8 | 22 | - | | 5 | Υπνοδωμάτιο Ξενοδοχείου Α και Β | 250 | 0,8 | 22 | - | | 6 | Υπνοδωμάτιο Ξενοδοχείου Γ και Ένωση | 250 | 0,8 | 22 | 0,40 | | 7 | Reception, Lobby | 300 | 0,8 | 22 | 0,60 | | 8 | Αίθουσα εκδηλώσεων | 300 | 0,8 | 22 | 0,60 | | 9 | Εσωτερική πισίνα - Spa | 200 | 0,8 | 19 | 0,50 | | 10 | Χώροι προσωπικού | 300 | 0,8 | 22 | 0,40 | | 11 | Γραφεία | 500 | 0,8 | 19 | 0,60 | | 12 | Πλυντήρια / Σιδερωτήρια | 200 | 0,8 | 25 | 0,40 | | 13 | Κουζίνες (νοσοκομείων, δομές φιλοξενίας κ.λπ.) | 250 | 0,8 | 19 | 0,60 | | 14 | Διαδρόμοι & Χώροι κυκλοφορίας Προσωρινής Διαμονής | 100 | 0,0 | 25 | 0,40 | | 15 | Βοηθ. θερμ. χώροι. Προσωρινής Διαμονής (κλιμακοστάσια, αποθήκες, λινωτές, χώρος αποσκευών, W.C. κ.λπ.) | 100 | 0,8 | 25 | 0,40 | | 16 | Εστιατόριο (χώρος πελατών) | 300 | 0,8 | 22 | 0,60 | | 17 | Ζαχαροπλαστεία, Καφενεία, Πρόχειρο γεύμα (χώρος πελατών) | 300 | 0,8 | 22 | 0,60 | | 18 | Αίθουσα πολλαπλών χρήσεων | 300 | 0,8 | 22 | 0,40 | | 19 | Μουσική σκηνή - κυρίως καθισμένοι (χώρος πελατών) | 100 | 0,0 | 22 | 0,50 | | 20 | Χρημ χώρου θεαμάτων | 1.000 | 0,8 | 19 | 0,60 | | 21 | Χοροστάσιο, Bar - κυρίως όρθιοι (χώρος πελατών) | 300 | 0,8 | 25 | 0,40 | | 22 | Αίθουσα Bowling | 300 | 0,8 | 22 | 0,40 | | 23 | Χώρος ατομικών παιχνιδιών (π.χ. φρουτάκια) | 300 | 0,8 | 22 | 0,40 | | 24 | Χώρος ομαδικών παιχνιδιών (τραπέζια, ρουλέτες κ.λπ.) | 300 | 0,8 | 22 | 0,40 | | 25 | Χαρτοπαικτική λέσχη (κύρια αίθουσα) | 300 | 0,8 | 22 | 0,40 | | 26 | Έκδοση εισιτηρίων | 300 | 0,8 | 19 | 0,60 | | 27 | Foyer | 300 | 0,8 | 22 | 0,40 | | 28 | Κουζίνα - Παρασκευαστήρια | 500 | 0,8 | 19 | 0,60 | | 29 | Θέατρο, Κινηματογράφος (αίθουσα) | 300 | 0,8 | 22 | 0,40 | | 30 | Χώρος εκθέσεων τέχνης, Μουσείο (κύριο χώρο) | 300 | 0,8 | 22 | 0,40 | | 31 | Εκθεσιακό Κέντρο | 300 | 0,8 | 22 | 0,40 | | 32 | Βιβλιοθήκη (χώρος ανάγνωσης) | 500 | 0,8 | 19 | 0,60 | | 33 | Βιβλιοθήκη (χώρος ραφιών) | 200 | 0,8 | 19 | 0,40 | | 34 | Αίθουσα συνεδρίων, αμφιθέατρα, αίθουσα διασκέψεων | 500 | 0,8 | 19 | 0,60 | | 35 | Τράπεζα (χώρος συναλλαγών) | 300 | 0,8 | 19 | 0,60 | --------------------------------------------------------------------------------- ## Page 25 [Page 25 preview](https://cdn2.gnosios.com/3GPQrtz2Mqy5oNcJGeLIZijQbDA/pages/500e584c-8ef5-4c33-a260-f7fa338f3a53/483822870f90bba5b9cc0859d61da0cd/25.png) - Εκτίμηση μελέτης φωτισμού εσωτερικών χώρων | αα | Χρήση χώρου | Ε, Μέση ένταση φωτισμού [lx] | Επίπεδο αναφοράς [m] | Δείκτης θάμβωσης UGR [-] | Ομοιομορφία φωτισμού U₀, min/av [-] | |----|----------------------------------------|------------------------|------------------------|--------------------|----------------------------| | 36 | Χώροι συναλλαγών (ταμεία, ασφαλιστικά ταμεία κ.λπ.) | 300 | 0,8 | 22 | 0,60 | | 37 | Αίθουσες χοροστασίου, χοροδιδασκαλείο | 300 | 0,8 | 22 | 0,40 | | 38 | Χώρος διακίνησης κοινού - Check In | 500 | 0,8 | 19 | 0,70 | | 39 | Χώρος ελέγχου επιβατών - αποσκευών | 300 | 0,8 | 19 | 0,60 | | 40 | Χώροι αναμονής | 200 | 0,8 | 22 | 0,40 | | 41 | Λουτρά (λουτήρες) | 200 | 0,8 | 22 | 0,40 | | 42 | Διάδρομοι & Χώροι κυκλοφορίας Ξενών/Κοινών | 100 | 0,0 | 25 | 0,40 | | 43 | Βοηθ. θερμ. χώροι Ξενών/Κοινών (διάδρομοι, αποθήκες, W.C. κ.λπ.) | 100 | 0,8 | 25 | 0,40 | | 44 | Αίθουσα διδασκαλίας 1-βάθμιας & 2-βάθμιας εκπαίδευσης | 300 | 0,8 | 19 | 0,60 | | 45 | Αίθουσα διδασκαλίας 3-βάθμιας εκπαίδευσης | 500 | 0,8 | 19 | 0,60 | | 46 | Αίθουσα διδασκαλίας φροντιστηρίου | 300 | 0,8 | 19 | 0,60 | | 47 | Νηπιαγωγείο (αίθουσα απασχόλησης και δραστηριοτήτων) | 300 | 0,8 | 19 | 0,60 | | 48 | Νηπιαγωγείο (αίθουσα χαλάρωσης-ύπνου) | 100 | 0,8 | 19 | 0,40 | | 49 | Κουζίνα - Προετοιμασία Φαγητού | 500 | 0,8 | 22 | 0,60 | | 50 | Διάδρομοι & Χώροι κυκλοφορίας Εκπαίδευσης | 100 | 0,0 | 25 | 0,40 | | 51 | Βοηθ. θερμ. χώροι Εκπαίδευσης (διάδρομοι, αποθήκες, W.C. κ.λπ.) | 100 | 0,8 | 25 | 0,40 | | 52 | Δωμάτια ασθενών (μητέρες) | 300 | 0,8 | 19 | 0,60 | | 53 | Μονάδα Εντατικής Θεραπείας - Αιμοληψία Φροντίδα | 300 | 0,8 | 19 | 0,60 | | 54 | Χειρουργείο (τακτικά) | 1.000 | 0,8 | 19 | 0,60 | | 55 | Εξωτερικά ιατρεία (αίθουσα εξέτασης) | 500 | 0,8 | 19 | 0,60 | | 56 | Αίθουσες Θεραπείας - αιμοδοσίας | 1.000 | 0,8 | 19 | 0,60 | | 57 | Αίθουσες - διάδρομοι αναμονής | 200 | 0,8 | 19 | 0,40 | | 58 | Εργαστήρια | 500 | 0,8 | 19 | 0,60 | | 59 | Φυσικοθεραπευτήριο - Γυμναστήριο | 300 | 0,8 | 19 | 0,60 | | 60 | Αρματαγωγό υπέργειο, Γεωργικός σταθμός | 500 | 0,8 | 19 | 0,60 | | 61 | Κέντρα Ψυχιατρικού, ΑΜΕΑ, Ενημέρις, Βρεφοκομείο | 100 | 0,8 | 19 | 0,40 | | 62 | Θερμοκήπιο, Παιδικός σταθμός (χώρος φροντίδας) | 200 | 0,8 | 19 | 0,40 | | 63 | Διάδρομοι & Χώροι κυκλοφορίας Υγείας | 100 | 0,0 | 25 | 0,40 | | 64 | Βοηθ. θερμ. χώροι Υγείας (διάδρομοι, αποθήκες, W.C., λουτήρες, αποδυτήρια κ.λπ.) | 100 | 0,8 | 25 | 0,40 | | 65 | Κρατητήριο, Αναμορφωτήριο, Φυλακή (αίθουσα κρατουμένων) | 100 | 0,8 | 22 | 0,40 | | 66 | Κρατητήριο, Αναμορφωτήριο, Φυλακή (αίθουσα ύπνου) | 100 | 0,8 | 22 | 0,40 | | 67 | Αίθουσα επισκεπτηρίου | 300 | 0,8 | 22 | 0,60 | | 68 | Διάδρομοι & Χώροι κυκλοφορίας Συνορισμού | 100 | 0,0 | 25 | 0,40 | --------------------------------------------------------------------------------- ## Page 26 [Page 26 preview](https://cdn2.gnosios.com/3GPQrtz2Mqy5oNcJGeLIZijQbDA/pages/500e584c-8ef5-4c33-a260-f7fa338f3a53/483822870f90bba5b9cc0859d61da0cd/26.png) - Εκτίμηση μελέτης φωτισμού εσωτερικών χώρων | α/α | Χρήση χώρου | Ε_m Μέση τιμή φωτεινότητας [lx] | Επίπεδο αναφοράς μέτρησης [m] | Δείκτης θάμβωσης UGR [-] | Ομοιομορφία φωτισμού U_0 min/avg [-] | |----|-------------------|-------------------------------|---------------------------------|-------------------------|----------------------------------| | 69 | Βοηθ. Θερμ. χώροι Συγκροτημάτων | 100 | 0,8 | 25 | 0,40 | | 70 | Καταστήματα | 300 | 0,8 | 22 | 0,40 | | 71 | Υπεραγορές τροφίμων | 300 | 0,8 | 22 | 0,40 | | 72 | Κυλικεία - Καταστήματα υγειονομ. ενδιαφ. χωρίς τραπεζοκαθίσματα | 200 | 0,8 | 22 | 0,40 | | 73 | Κουρεία, κομμωτήρια | 500 | 0,8 | 19 | 0,60 | | 74 | Ινστιτούτα αισθητικής, παροχή υπηρεσιών καλλωπισμού | 300 | 0,8 | 19 | 0,60 | | 75 | Διάδρομοι κίνησης και αναμονής εμπορικών κέντρων, στεγασμένα όπλα λιαν. | 100 | 0,0 | 25 | 0,40 | | 76 | Κοιν. & Βοηθ. Θερμαινόμεν. χώροι. Εμπορίου (διάδρομοι - πλαιύ, χώροι κίνησης εμπορικών κέντρων - κλιμ. αίθουσες, W.C. κ.λπ.) | 100 | 0,8 | 25 | 0,40 | | 77 | Ελεγκτές | 500 | 0,8 | 19 | 0,60 | | 78 | Ανοιχτοί γραφειακοί χώροι | 500 | 0,8 | 19 | 0,60 | | 79 | Εντευκτήριο | 400 | 0,8 | 22 | 0,40 | | 80 | Αρχεία | 200 | 0,8 | 22 | 0,40 | | 81 | Διάδρομοι & Χώροι κυκλοφορίας Γραφείων | 100 | 0,8 | 25 | 0,40 | | 82 | Βοηθ. θερμ. χώροι. Γραφείων (πλυντήρια, αποθήκες, χώροι φωταγωγοί, W.C.) | 100 | 0,8 | 25 | 0,40 | | 83 | Κεντρικές κλειστού υπαίθρου | 100 | 0,8 | 25 | 0,40 | | 84 | Κλειστοί υπαίθριοι, χώροι ασφάλτου | 100 | 0,8 | 25 | 0,40 | | 85 | Κεντρικές κλειστού καθιδρύματος | 100 | 0,8 | 25 | 0,40 | | 86 | Κλειστοί καθιδρύματα, χώροι ασφάλτου | 100 | 0,8 | 25 | 0,40 | | 87 | Διάδρομοι & Χώροι κυκλοφορίας Δημόσιων Εξωτερικοτήτων | 100 | 0,8 | 25 | 0,40 | | 88 | Βοηθ. θερμ. χώροι Δημόσιων Εγκαταστάσεων (πλυντήρια, αποθήκες, W.C. κ.λπ.) | 100 | 0,8 | 25 | 0,40 | | 89 | Εντατικά 50 ετών + | 200 | 0,0 | 22 | 0,40 | | 90 | Μικρή Εκκλησία - Παρεκκλήσι [≤ 500lx]* | 200 | 0,0 | 22 | 0,40 | | 91 | Χώρος αναπνοής (δεν ισχύει άλλες χρήσεις) | 200 | 0,0 | 22 | 0,40 | | 92 | Εισόδους-διόδοι ρομποτ κατά την νύχτα, εσωτερικές ράμπες, διαδρομές κίνησης και διαβάσεις πεζών σε χώρους θέσεων στάθμευσης (εσωτερικοί χώροι) | 75 | 0,0 | 25 | 0,40 | | 93 | Περιοχές χώρων στάθμευσης (κλειστές σε ευρύ κοινό, με προσωπικό) | 75 | 0,0 | 25 | 0,40 | | 94 | Περιοχές χώρων στάθμευσης (ανοιχτές σε ευρύ κοινό με πολύ μικρό αριθμό προσωπικό, μη εμπορικά κέντρα, αποθήκες χρηματοοικονομικά κλπ) | 75 | 0,0 | 25 | 0,40 | Σημειώσεις: *Οι αναφερόμενες τιμές προτείνονται αποκλειστικά για τον υπολογισμό των ενεργειακών καταναλώσεων και δεν αποτελούν υποχρεώσεις για χρήση σε μελέτη ή εγκατάσταση. Ο δείκτης θάμβωσης UGR στη νέα έκδοση του EN 12464-1 μεταφράζεται σε R_ug. Για το μέγιστο επιτρεπτό όριο σε R_ug. --------------------------------------------------------------------------------- ## Page 27 [Page 27 preview](https://cdn2.gnosios.com/3GPQrtz2Mqy5oNcJGeLIZijQbDA/pages/500e584c-8ef5-4c33-a260-f7fa338f3a53/483822870f90bba5b9cc0859d61da0cd/27.png) - 3.2.1 Περιοχές φωτισμού Σύμφωνα με το πρότυπο EN 12464-1 οι περιοχές φωτισμού καθορίζονται, όχι επακριβώς, αλλά ανάλογα με τη χρήση, τη διαμόρφωση και το μέγεθος του χώρου. Συνεπώς, ο μελετητής είναι υπεύθυνος για τον ορισμό τους σύμφωνα με τις εκάστοτε ανάγκες του έργου. Υπάρχουν τρεις περιοχές φωτισμού: • η επιφάνεια εκτέλεσης έργων (ή εργασίας), • η περιβάλλουσα επιφάνεια και • η επιφάνεια υποβάθρου με τις ελάχιστες αναλογίες διαστάσεων των τριών επιφανειών να παρουσιάζονται στο Σχήμα 3-1. Ως επιφάνεια εργασίας ορίζεται η περιοχή στην οποία εκτελείται η οπτική εργασία. Σε περίπτωση που ως επιφάνεια εργασίας ορίζεται η επιφάνεια του γραφείου, τότε οι διαστάσεις του (π.χ. 1,6m x 0,8m) μπορεί να είναι μια τέτοια επιλογή. Η ένταση φωτισμού στην περιβάλλουσα επιφάνεια, από την επιφάνεια εργασίας, πρέπει να σχετίζεται με την ένταση φωτισμού της επιφάνειας εργασίας και πρέπει να παρέχει μια ισορροπημένη κατανομή λαμπρότητας σύμφωνα με την κλίμακα θηματικής διαβάθμισης της έντασης φωτισμού, όπως αυτή προτείνεται στο πρότυπο EN 12665 (5 / 7.5 / 10 / 15 / 20 / 30 / 50 / 75 / 100 / 150 / 200 / 300 / 500 / 750 / 1000lx). Η περιβάλλουσα επιφάνεια πρέπει να καλύπτει μια ζώνη με πλάτος τουλάχιστον 0,5m γύρω από την επιφάνεια εργασίας εντός του οπτικού πεδίου των χρηστών. Σε εσωτερικούς χώρους εργασίας, ιδιαίτερα σε αυτούς όπου δεν υπάρχει φυσικός φωτισμός, πρέπει να φωτίζεται ένα μεγάλο μέρος της περιοχής όπου λαμβάνουν χώρα οι εκάστοτε εργασίες. Αυτή η περιοχή, που είναι γνωστή ως επιφάνεια υποβάθρου, πρέπει να καλύπτει μια ζώνη πλάτους τουλάχιστον 3m πέρα από την περιβάλλουσα επιφάνεια και μέχρι τα όρια του χώρου και η ένταση φωτισμού να είναι τουλάχιστον το 1/3 της τιμής της περιβάλλουσας επιφάνειας. Τέλος, ανάλογα με τις ανάγκες μπορεί να υπάρχει μια περιφερειακή περιοχή πλάτους 0,5m (στα όρια του χώρου), όπου δεν υπάρχει ανάγκη για κάποια επίπεδα φωτισμού. --------------------------------------------------------------------------------- ## Page 28 [Page 28 preview](https://cdn2.gnosios.com/3GPQrtz2Mqy5oNcJGeLIZijQbDA/pages/500e584c-8ef5-4c33-a260-f7fa338f3a53/483822870f90bba5b9cc0859d61da0cd/28.png) - Εκπόνηση μελέτης φωτισμού εσωτερικών χώρων Σχήμα 3-1: Επιφάνεια εργασίας, περιβάλλουσα επιφάνεια και επιφάνεια υποδάφους. Πίνακας 3-4: Αντιστοιχία έντασης φωτισμού στις διαφορετικές επιφάνειες φωτισμού | Επιφάνεια | Ένταση φωτισμού Εm [lx] | |-----------------------|------------------------| | Επιφάνεια εργασίας | 150 200 300 500 750 | | Περιβάλλουσα επιφάνεια | 150 150 200 300 500 | | Επιφάνεια υποδάφους | 50 50 67 100 167 | Η δυνατότητα διαχωρισμού της επιφάνειας εργασίας συνοδεύεται και από διαφορετικές απαιτήσεις όχι μόνο όσον αφορά στις μέσες εντάσεις φωτισμού, αλλά και της ομοιομορφίας. Στην επιφάνεια εργασίας η ομοιομορφία (Uο) δεν πρέπει να είναι μικρότερη από τις ελάχιστες τιμές του αντίστοιχου πίνακα (Πίνακας 3-3) ενώ στην περιβάλλουσα επιφάνεια και στην επιφάνεια υποβάθρου θα πρέπει να είναι μεγαλύτερη ή ίση από 0,40 και 0,10 αντίστοιχα. Σχήμα 3-2: Διατηρείται μέση ένταση φωτισμού και ομοιομορφία στην επιφάνεια εργασίας. --------------------------------------------------------------------------------- ## Page 29 [Page 29 preview](https://cdn2.gnosios.com/3GPQrtz2Mqy5oNcJGeLIZijQbDA/pages/500e584c-8ef5-4c33-a260-f7fa338f3a53/483822870f90bba5b9cc0859d61da0cd/29.png) - 3.2.2. Φωτισμός χώρων που δεν είναι επακριβώς γνωστή η χρήση τους Όπως προαναφέρθηκε ο μελετητής θα πρέπει να ορίσει τις περιοχές-επιφάνειες της μελέτης φωτισμού καθώς επίσης και να αιτιολογήσει τον ορισμό αυτών. Σε περίπτωση που δεν μπορεί να γίνει αυτό π.χ. δεν είναι γνωστή η χρήση του χώρου ή των θέσεων εργασίας τότε υπάρχουν οι παρακάτω επιλογές: a) Ολόκληρος ο χώρος ορίζεται ως επιφάνεια εργασίας με τις αντίστοιχες απαιτήσεις έντασης φωτισμού και ομοιομορφίας (π.χ. για γραφεία 500lx, U₀≥0,6) ή β) Ολόκληρος ο χώρος φωτίζεται ομοιόμορφα Ψ₀, 20,40 με ένα επίπεδο φωτισμού που επιλέγει ο μελετητής (π.χ. 100lx) και όταν καθοριστούν οι επιφάνειες εργασίας τότε αυτές φωτίζονται κατάλληλα όπως προβλέπεται από τις απαιτήσεις της χρήσης τους,π.χ. για γραφεία 500lx, U₀≥0,6 στη συγκεκριμένη περιοχή του χώρου). Μία περίπτωση που τα επίπεδα φωτισμού διαφοροποιούνται στην επιφάνεια εργασίας από αυτά της περιβάλλουσας επιφάνειας παρουσιάζεται στο επόμενο σχήμα (Σχήμα 3-3). 3.2.3. Τροποποίηση έντασης φωτισμού για ειδικές περιπτώσεις Σε ειδικές περιπτώσεις ο μελετητής μπορεί να τροποποιήσει την ένταση φωτισμού στην επιφάνεια εργασίας ανάλογα με τις απαιτήσεις του έργου σύμφωνα με την κλίμακα θηματικής διαβάθμισης της έντασης φωτισμού, όπως αυτή προτείνεται στο πρότυπο ΕΝ 12665. Για παράδειγμα, ένα τμήμα της κλίμακας αντιπροσωπεύουν οι τιμές 5 / 7,5 / 10 / 15 / 20 / 30 / 50 / 75 / 100 / 150 / 200 / 300 / 500 / 750 / 1000lx. Αυτό μπορεί να πραγματοποιηθεί για διάφορους λόγους. Για την αύξηση των απαιτούμενων επιπέδων φωτισμού μπορεί να ισχύει κάποιος ή περισσότερα από τα παρακάτω: • Η οπτική εργασία είναι κρίσιμη. • Τα λάθη από τη συγκεκριμένη εργασία έχουν αυξημένο κόστος επιδιόρθωσης. • Η ακρίβεια, η υψηλότερη παραγωγικότητα ή η υψηλή συγκέντρωση είναι ύψιστης σημασίας. • Οι λεπτομέρειες στην επιφάνεια εργασίας έχουν ασυνήθιστα μικρό μέγεθος ή χαμηλή αντίθεση. --------------------------------------------------------------------------------- ## Page 30 [Page 30 preview](https://cdn2.gnosios.com/3GPQrtz2Mqy5oNcJGeLIZijQbDA/pages/500e584c-8ef5-4c33-a260-f7fa338f3a53/483822870f90bba5b9cc0859d61da0cd/30.png) - Εκπόνηση μελέτης φωτισμού εσωτερικών χώρων • Η ολοκλήρωση της εργασίας έχει ασυνήθιστα μεγαλύτερη διάρκεια. • Η επιφάνεια εργασίας ή η γενικότερη περιοχή έχει μικρά επίπεδα φυσικού φωτισμού. • Η οπτική ικανότητα του χρήστη είναι χαμηλότερη του κανονικού Καθώς η γήρανση του ανθρώπινου οφθαλμού μειώνει τα επίπεδα φωτισμού που αντιλαμβάνεται ο χρήστης είναι λογικό να επιλέγονται υψηλότερα επίπεδα για να εξυπηρετούνται τα ηλικιωμένα άτομα (6Δ. Κεφάλαιο 8). Εφόσον ο μελετητής αποφασίσει να αυξήσει τα επίπεδα φωτισμού στην επιφάνεια εργασίας, αφού πληρούνται οι απαραίτητες προϋποθέσεις, π.χ. από 500lx ➔ 750lx (σύμφωνα με τη βηματική διαβάθμιση όπως περιγράφθηκε παραπάνω) θα πρέπει να επιλέξει υποχρεωτικά φωτιστικό σύνολο με δυνατότητα ρύθμισης της φωτεινής ροής (dimmable), έτσι ώστε να μπορεί να ρυθμίζεται στάθμη φωτισμού και αντίστροφα στα κατάλληλα όρια π.χ. 750lx ➔ 500lx. Ενδεικνύεται ο σχεδιασμός φωτισμού να ακολουθεί τις επιφάνειες εργασίας για αποφυγή υπερκατανάλωσης. Επιπλέον ο μελετητής μπορεί να σχεδιάσει το σύστημα φωτισμού έτσι ώστε τα επιλεγόντα αποτελέσματα επίπεδα φωτισμού π.χ. τα επιλεγόντα 750lx να δίνονται με τοπικό φωτισμό (π.χ. επιτραπέζιο ή επιτοίχιο φωτιστικό σώμα). Στην περίπτωση αυτή σχεδιασμού ο τοπικός φωτισμός περιλαμβάνεται στην καταμετρημένη ισχύος για το σύστημα φωτισμού. Στον ενεργειακό σχεδιασμό δεν προλαμβάνεται η τοπική αύξηση φωτισμού ως αύξηση του ορίου της εγκατεστημένης ισχύος. Σε αντίθετη περίπτωση μπορεί να υπάρξει και μείωση των επιπέδων φωτισμού εφόσον συντρέχουν κάποιες από τις παρακάτω αιτίες: • Οι λεπτομέρειες στην επιφάνεια εργασίας έχουν ασυνήθιστα μεγάλο μέγεθος ή υψηλή αντίθεση. • Η ολοκλήρωση της εργασίας έχει ασυνήθιστα μικρότερη διάρκεια. Και σε αυτήν την περίπτωση το σύστημα φωτισμού πρέπει να καλύπτει τις μεγαλύτερες ανάγκες φωτισμού και με δυνατότητα ρύθμισης της φωτεινής ροής (dimmable) το σύστημα φωτισμού να προσαρμόζεται ή να προγραμματίζεται στα χαμηλότερα επίπεδα φωτισμού π.χ. 500lx ➔ 300lx. 3.2.4 Καθορισμός πλέγματος υπολογισμών για τη σχεδίαση εγκαταστάσεων φωτισμού Επειδή η βάση των υπολογισμών είναι οι μέσες (διατηρητέες) τιμές έντασης φωτισμού Εm, καθορίζεται επίσης και ελάχιστος αριθμός σημείων υπολογισμού, ο οποίος μεταβάλλεται ανάλογα με τις διαστάσεις του χώρου. Μ’ αυτόν τον τρόπο περιορίζεται η τροποποίηση των μέσων τιμών αλλά και της ομοιομορφίας λόγω υιοθέτησης διαφορετικών κανόνων υπολογισμών στον ίδιο φωτιστικό ανά-λυση (με διαίρεση της μέγιστης διάσταση του χώρου προς την απόσταση μεταξύ δύο διαδοχικών σημείων). Αυτή η σχέση παρουσιάζεται στο επόμενο σχήμα (Σχήμα 3-4). Να σημειωθεί πως τα λογικά σημεία υπολογισμού προσδιορίζουν αυτόματα τον αριθμό των υποχρεωτικών σημείων υπολογισμού κατά ΕΝ 12464-1, εφόσον αυτό έχει επιλεχθεί από τις ρυθμίσεις τους. --------------------------------------------------------------------------------- ## Page 31 [Page 31 preview](https://cdn2.gnosios.com/3GPQrtz2Mqy5oNcJGeLIZijQbDA/pages/500e584c-8ef5-4c33-a260-f7fa338f3a53/483822870f90bba5b9cc0859d61da0cd/31.png) - Εκτίμηση μελέτης φωτισμού εσωτερικών χώρων Σχήμα 3-4: Πλέγμα υπολογισμού της έντασης φωτισμού. Είναι επιθυμητό τα κελιά πλέγματος να προσεγγίζουν σχήμα τετραγώνου. Επίσης, η αναλογία μήκους προς πλάτος ενός κελιού του πλέγματος να διατηρείται μεταξύ 0,5 και 2. Ενδεικτικές τιμές του μήκους ενός χώρου και των ελαχίστων σημείων του πλέγματος και της μεταξύ τους απόστασης φαίνονται στον πίνακα που ακολουθεί: Πίνακας 3-5: Ενδεικτικές τιμές του μήκους ενός χώρου και των ελαχίστων σημείων του πλέγματος και της μεταξύ τους απόστασης. Όπου d είναι η μεγαλύτερη διάσταση της περιοχής υπολογισμού (m), ωστόσο εάν η αναλογία της μεγαλύτερης προς τη μικρότερη πλευρά είναι ≥ 2, τότε το d γίνεται η μικρότερη διάσταση της περιοχής υπολογισμού και ρ ≤10m, είναι η μέγιστη διάσταση ενός κελιού του πλέγματος --------------------------------------------------------------------------------- ## Page 32 [Page 32 preview](https://cdn2.gnosios.com/3GPQrtz2Mqy5oNcJGeLIZijQbDA/pages/500e584c-8ef5-4c33-a260-f7fa338f3a53/483822870f90bba5b9cc0859d61da0cd/32.png) - 3.3 Μεταβολή της απόδοσης του συστήματος φωτισμού με την πάροδο του χρόνου Με την πάροδο του χρόνου, η φωτεινή ροή που παρέχεται από ένα σύστημα φωτισμού μειώνεται καθώς οι φωτεινές πηγές και τα φωτιστικά γερνούν και συσσωρεύουν ρύπους κ.λπ. Πρέπει να τονισθεί ότι η απαίτηση για συγκεκριμένη μέση (διατηρητέα) ένταση φωτισμού Em ανά είδος δραστηριότητας αναφέρεται στο τέλος του κύκλου συντήρησης του συστήματος. Ο κύκλος καθορίζεται από το μελετητή, ο οποίος εκτιμά τις εξωτερικές περιβαλλοντικές συνθήκες (π.χ. ρύπανση στους χώρους) και το χρονοδιάγραμμα συντήρησης (π.χ. πρώτο έτος), αλλά εξαρτάται από τα τεχνικά χαρακτηριστικά του συστήματος (π.χ. γήρανση φωτεινών πηγών). 3.3.1 Συντελεστής συντήρησης του συστήματος φωτισμού (fm) Όλα τα προηγομένως αναφερόμενα στο συντελεστή συντήρησης (fm) που είναι η λόγος της φωτεινής ροής κατά τη στιγμή της συντήρησης προς την αρχική φωτεινή ροή κατά την εγκατάσταση του συστήματος. Τυχόν μικρή τιμή του, που μπορεί να οφείλεται σε ένα εκτεταμένο διερευμένο χρονοδιάγραμμα συντήρησης (χωρίς συχνό καθαρισμό και αλλαγή φωτεινών πηγών μόνο όταν τεθούν εκτός λειτουργίας) οδηγεί σε αύξηση της κατανάλωσης ενέργειας και του κόστους αγοράς των φωτιστικών σωμάτων διότι χρειάζεται να χρησιμοποιηθεί μεγαλύτερος αριθμός φωτιστικών. Προτείνεται να επιλέγονται προγράμματα συντήρησης και επιλογή κατάλληλων φωτιστικών σωμάτων ώστε οι τιμές του συντελεστή συντήρησης να είναι υψηλές. Αναλυτικότερα, οι παράγοντες που επηρεάζουν την τιμή του συντελεστή συντήρησης (fm) είναι: • η καθαρότητα του χώρου, • τα διαστήματα συντήρησης του χώρου, • οι ανακλαστικότητες των επιφανειών (τοίχοι, οροφή, δάπεδο). --------------------------------------------------------------------------------- ## Page 33 [Page 33 preview](https://cdn2.gnosios.com/3GPQrtz2Mqy5oNcJGeLIZijQbDA/pages/500e584c-8ef5-4c33-a260-f7fa338f3a53/483822870f90bba5b9cc0859d61da0cd/33.png) - Εκπόνηση μελέτης φωτισμού εσωτερικών χώρων • το είδος φωτισμού των φωτιστικών σωμάτων (άμεσος, έμμεσος, μικτός), • ο δείκτης προστασίας των φωτιστικών σωμάτων, • τα διαστήματα συντήρησης φωτιστικών σωμάτων, • το είδος των λαμπτήρων, • οι ώρες λειτουργίας των λαμπτήρων σε ετήσια βάση, • ο τύπος των τροφοδοτικών διατάξεων (ballast, driver), • το διάστημα αλλαγής των λαμπτήρων, • τα διαστήματα αλλαγής όλων των λαμπτήρων ταυτόχρονα και η δυνατότητα αλλαγής μεμονωμένου λαμπτήρα εφόσον αστοχήσει. Ο υπολογισμός του συντελεστής συντήρησης f_m γίνεται από τον τύπο: f_m = f_l F_s f_lum f_sm [εξ. 3-1] όπου f_m [-] ο συντελεστής συντήρησης του συστήματος φωτισμού f_l [-] ο συντελεστής διατήρησης φωτεινής ροής (luminous flux factor) όπως αναλύεται στην ενότητα 3.3.2 f_s [-] ο συντελεστής επιβίωσης (survival factor) όπως αναλύεται στην ενότητα 3.3.3 f_lum [-] ο συντελεστής συντήρησης των φωτιστικών σωμάτων (luminaire maintenance factor) όπως αναλύεται στην ενότητα 3.3.4 f_sm [-] ο συντελεστής συντήρησης των επιφανειών των χώρων (surface maintenance factor) όπως αναλύεται στην ενότητα 3.3.5 Επισημαίνεται ότι για τον υπολογισμό του συντελεστή συντήρησης f_m στις εξωτερικές εγκαταστάσεις (οδοί και περιβάλλοντες εξωτερικοί χώροι του κτιρίου) ο συντελεστής συντήρησης των επιφανειών των χώρων (surface maintenance factor) λαμβάνεται ίσος με τη μονάδα (f_sm = 1). 3.3.2 Συντελεστής διατήρησης φωτεινής ροής (f_l) Η παραγόμενη φωτεινή ροή όλων των φωτεινών πηγών, LED, αλογόνου, μεταλλικών αλογονιδίων, φθορισμού κ.λπ. μειώνεται με την πάροδο του χρόνου. Η ποσότητα του φωτός που παράγεται από μια συγκεκριμένη φωτεινή ροή σε κάποια μελλοντική στιγμή αναφέρεται ως συντελεστής διατήρησης της φωτεινής ροής. Για τους συμβατικούς λαμπτήρες π.χ. αλογόνου, CFL, γραμμικοί φθορισμού ή οιδημιουργεί από τον κατασκευαστή χρόνους ζωής αντιστοιχεί σε ώρες λειτουργίας από το 50% των συνολικών διενύγυων θα έχουν τεθεί εκτός λειτουργίας (χρόνος ημίσειας ζωής), σε ιδανικές συνθήκες εργαστηρίου, και εκτός των φωτιστικών σωμάτων που επιβαρύνουν την λειτουργία τους. Για παράδειγμα αν σε έναν λαμπτήρα αλογόνου αναφέρεται η τιμή των 1.000h τότε αυτό σημαίνει πως αν κάποιος αγοράσει 100 αντίστοιχους λαμπτήρες, μόνο οι 50 θα ξεπεράσουν τις 1.000 ώρες λειτουργίας πριν τεθούν εκτός λειτουργίας. --------------------------------------------------------------------------------- ## Page 34 [Page 34 preview](https://cdn2.gnosios.com/3GPQrtz2Mqy5oNcJGeLIZijQbDA/pages/500e584c-8ef5-4c33-a260-f7fa338f3a53/483822870f90bba5b9cc0859d61da0cd/34.png) - Στους λαμπτήρες LED όμως, υπάρχει διαφορετικός ορισμός για τη διάρκεια ζωής τους. Αν οι λαμπτήρες LED τοποθετηθούν σε κατάλληλο φωτιστικό σώμα το οποίο έχει προδιαγραφές CE για τον αντίστοιχο λαμπτήρα, δηλαδή έχουν πραγματοποιηθεί οι αντίστοιχοι έλεγχοι ηλεκτρομαγνητικής συμβατότητας (Electromagnetic Compatibility, EMC) και σύμφωνα με την οδηγία χαμηλής τάσης LVD, και ψύχονται κατάλληλα, τότε ο λαμπτήρας αυτός μπορεί να μην τεθεί ποτέ εκτός λειτουργίας. Αυτό όμως δεν σημαίνει πως και η εκπεμπόμενη φωτεινή ροή θα διατηρείται επ’ αόριστον στα απαιτούμενα επίπεδα φωτισμού. Για αυτό στη διάρκεια ζωής των λαμπτήρων LED δίνεται ο χρόνος ζωής τους συναρτήσει με το ποσοστό της φωτεινής ροής (στο οποίο έχει απομείνει) στο βάθος χρόνου λειτουργίας τους, μαζί με το ποσοστό πληθυσμού αυτού που θα έχουν λιγότερη φωτεινή ροή από αυτή που αναφέρεται (Σχήμα 3-6).\n\nΑυτό περιγράφεται από την εξής μορφή LxBy,ZZ.ZZZh (π.χ. LxBy50.000h), όπου Lx το ποσοστό απομείωσης της φωτεινής ροής (π.χ. L80 = 80% της αρχικής φωτεινής ροής), By το ποσοστό των πηγών στο οποίο η φωτεινή ροή έχει απομειωθεί από το ποσοστό που δίνεται το Lx (π.χ. By10% των πηγών θα έχουν φωτεινή ροή μικρότερη του 80%) και ZZ.ZZZh οι ώρες στις οποίες επιτυγχάνεται (π.χ. στις 50.000h). Σε περίπτωση που δίνεται μόνο η τιμή Lx, αυτή αντιστοιχεί πάντα για B50.\n\nΠαράδειγμα χρόνου διάρκειας ζωής LED (Σχήμα 3-6) σε σχέση με την απομείωση της φωτεινής ροής (L90 και L83, φωτεινή ροή στο 90% και 83% αντίστοιχα) σε βάθος χρόνου για πλήθος λαμπτήρων 50% του συνολικού αριθμού (B50). Η αντίστοιχη καμπύλη για διαφορετικό πλήθος π.χ. B10 θα είναι διαφορετική για το ίδιο προϊόν LED.\n\nΟι μελετητές φωτισμού θα πρέπει να λαμβάνουν υπόψη τους τα ανωτέρω όταν διαστασιολογούν μια εγκατάσταση φωτισμού, καθώς ένα φωτιστικό ή ένας λαμπτήρας θα πρέπει να φτάνει σε μια ελάχιστη φωτεινή ροή στο τέλος της «ζωής» του. Σε αρκετές περιπτώσεις ο κατασκευαστής των φωτιστικών σωμάτων δίνει την τιμή των ωρών για το L80 ενώ ο μελετητής χρειάζεται τις ώρες για το L90. Με χρήση των αντίστοιχων πινάκων (Πίνακας 3-6) μπορεί να εξαχθεί η πληροφορία που χρειάζεται ανάλογα με την αρχική πληροφορία του κατασκευαστή.\n\nΣχήμα 3-6: Φωτεινή ροή λαμπτήρων LED συναρτήσει του χρόνου λειτουργίας τους. --------------------------------------------------------------------------------- ## Page 35 [Page 35 preview](https://cdn2.gnosios.com/3GPQrtz2Mqy5oNcJGeLIZijQbDA/pages/500e584c-8ef5-4c33-a260-f7fa338f3a53/483822870f90bba5b9cc0859d61da0cd/35.png) - Πίνακας 3-6: Τυπικές τιμές του συντελεστή fL. Διάρκεια ζωής Ln | Τιμές fL --- | --- | --- | --- | --- Ώρες | 15.000 | 30.000 | 50.000 | 70.000 70 | 0,90 | 0,81 | 0,70 | - 50.000 | 80 | 0,94 | 0,87 | 0,80 | - 90 | 0,97 | 0,94 | 0,90 | - 70.000 | 70 | 0,93 | 0,86 | 0,78 | 0,70 80 | 0,95 | 0,91 | 0,85 | 0,80 90 | 0,98 | 0,96 | 0,93 | 0,90 100.000 | 70 | 0,95 | 0,90 | 0,94 | 0,78 80 | 0,97 | 0,94 | 0,89 | 0,86 90 | 0,98 | 0,97 | 0,95 | 0,93 Στην περίπτωση που ο παραπάνω πίνακας δεν περιλαμβάνει τις τιμές που αναζητούνται, μπορεί να γίνει χρήση του προτύπου ISO/CIE TS 22012 στο οποίο δίνεται μεγάλη εύρος τιμών του συντελεστή fL. 3.3.3 Συντελεστής επιβίωσης (fs) Ο συντελεστής επιβίωσης εκφράζει τη πιθανότητα μία φωτεινή πηγή ή/και ένα φωτιστικό σώμα να συνεχίσουν να λειτουργούν μια συγκεκριμένη χρονική στιγμή. Σε μερικούς λαμπτήρες η διάρκεια ζωής τους μεταβάλλεται από τη συχνότητα της διακοπής της λειτουργίας τους. Οι κατασκευαστές δίνουν πίνακες με την τιμή του συντελεστή επιβίωσης. Στην περίπτωση που ένας λαμπτήρας ή φωτιστικό σώμα σταματήσει να λειτουργεί θα πρέπει να ληφθεί η απόφαση αν θα αντικατασταθεί άμεσα ή όχι. Συνήθως, η τιμή του συντελεστή έχει άμεση σχέση με το πρόγραμμα αντικατάστασής τους. Αν γίνει άμεση αντικατάσταση του λαμπτήρα που σταμάτησε να λειτουργεί η τιμή του συντελεστή είναι μονάδα. Αυτό, όμως, είναι σε πολλές περιπτώσεις αντιοικονομικό, ιδιαίτερα σε ένα χώρο που πρέπει να σταματήσει η λειτουργία του για να γίνει η αντικατάσταση. Πρέπει να σημειωθεί ότι στην περίπτωση των φωτιστικών LED η τιμή του συντελεστή είναι μοναδικά, καθώς η πιθανότητα για μην λειτουργία κεφαλού ενός φωτιστικού LED πολύ μικρή. Μεγαλύτερη είναι η πιθανότητα για μερική λειτουργία ενός φωτιστικού LED (Σχήμα 3-7). Οπότε στα LED θεωρείται fs x fs = L70. Σχήμα 3-7: Πλήρης και μερική λειτουργία φωτιστικού LED. --------------------------------------------------------------------------------- ## Page 36 [Page 36 preview](https://cdn2.gnosios.com/3GPQrtz2Mqy5oNcJGeLIZijQbDA/pages/500e584c-8ef5-4c33-a260-f7fa338f3a53/483822870f90bba5b9cc0859d61da0cd/36.png) - 3.3.4 Συντελεστής συντήρησης φωτιστικών (f\text{m}) Ο συντελεστής συντήρησης φωτιστικών εκφράζει τη σχετική παραγωγή φωτός από το φωτιστικό λόγω των ρύπων που επικαλύπτουν στις φωτεινές πηγές, στα οπτικά συστήματα του φωτιστικού και σε ότι σχετίζεται με το φωτιστικό σώμα και επηρεάζει την εξερχόμενη από αυτό φωτεινή ροή. Ο σχεδιασμός, οι περιβαλλοντικοί ρύποι και το πρόγραμμα συντήρησης των φωτιστικών σωμάτων εσωτερικών χώρων επιδρούν καταλυτικά στην τιμή του f\text{m}. Στα φωτιστικά σώματα εξωτερικών χώρων σημαντικό ρόλο παίζει, στη σχεδίασή τους, και ο βαθμός προστασίας IP. Τυπικές τιμές του συντελεστή f\text{m}, υπάρχουν σε πίνακες στα πρότυπα ISO/CIE TS 22012. 3.3.5 Συντελεστής συντήρησης επιφανειών των χώρων (f\text{sm}) Ο συντελεστής συντήρησης επιφανειών των χώρων σχετίζεται με την κατανομή της φωτεινής ροής που παράγεται από τα φωτιστικά. Επηρεάζεται από τις τιμές των ανακλαστικοτήτων των επιφανειών του χώρου (οροφή, δάπεδο, τοίχοι) και συνεπώς με τη ρύπανση από τις δραστηριότητες και το περιβάλλον και τη συχνότητα καθαρισμού και συντήρησης αυτών. Τυπικές τιμές του συντελεστή f\text{sm}, υπάρχουν σε πίνακες στα πρότυπα CIE 097 και ISO/CIE TS 22012. 3.3.6 Τυπικές τιμές Ο μελετητής είναι υπεύθυνος για την κατάλληλη επιλογή των φωτιστικών σωμάτων με βάση τις παραμέτρους που επηρεάζουν τον συντελεστή συντήρησης (τοποθέτηση στην οροφή ή κρεμαστό, προστασία έναντι σκόνης IP, αυτοκαθαριζόμενο ή όχι, διάρκεια ζωής φωτεινής πηγής κ.λπ.) και τον καθορισμό του προγράμματος συντήρησης, έτσι ώστε ο συντελεστής συντήρησης να έχει την υψηλότερη δυνατή τιμή. Στον επόμενο πίνακα (Πίνακας 3-6) παρουσιάζονται ενδεικτικές τιμές του συντελεστή συντήρησης για διάφορες παραμέτρους. Σε περίπτωση που οι παράμετροι διαφέρουν ο μελετητής θα πρέπει να παρουσιάζει την κατάλληλη τεκμηρίωση. Θα πρέπει να σημειωθεί πως η διάρκεια ζωής των LED L\text{70} είναι μέρος του προσδιορισμού του γνωστού του συντελεστή συντήρησης f\text{m}. Έτσι θα δίνεται να χρησιμοποιείται μεγαλύτερος συντελεστής f\text{m} στις μελέτες π.χ. 0,80 από ότι το ποσοστό ατμοσφαιρικής της φωτεινής ροής L\text{70} στη συγκεκριμένη διάρκεια ζωής των LED π.χ. L\text{70} = 0,70. Θα πρέπει να αναζητούνται οι κατάλληλες προδιαγραφές και οι αντίστοιχοι χρόνοι διάρκειας των LED π.χ. για συντελεστή συντήρησης f\text{m}=0,80, τότε θα πρέπει να αναζητούνται προϊόντα LED με υψηλή διάρκεια ζωής στα L\text{90} ή L\text{95}. Σε αντίθετη περίπτωση, αν δίνεται από τον κατασκευαστή των LED προδιαγραφή L\text{70} 50,000 τότε ο μελετητής θα πρέπει να χρησιμοποιήσει την τιμή L\text{80} με αυξημένη διάρκεια ζωής 25,000h, όπως δίνεται από το ISO/CIE TS 22012, για να χρησιμοποιούνται στις μελέτες τιμή f\text{m} με 0,80. Με λίγα λόγια η διάρκεια ωφέλιμης ζωής των L\text{70} μπορεί να είναι παρατατική καθώς η φωτεινή ροή δεν έχει απομειωθεί περισσότερο από τον προβλεπόμενο χρόνο της μελέτης. Ο μελετητής θα πρέπει με τη χρήση του ISO/CIE TS 22012 να αναζητεί τις αντίστοιχες ζωές διάρκειας ωφέλιμης ζωής εφόσον έχει ως μοναδική πληροφορία το L\text{70}. --------------------------------------------------------------------------------- ## Page 37 [Page 37 preview](https://cdn2.gnosios.com/3GPQrtz2Mqy5oNcJGeLIZijQbDA/pages/500e584c-8ef5-4c33-a260-f7fa338f3a53/483822870f90bba5b9cc0859d61da0cd/37.png) - Εκπόνηση μελέτης φωτισμού εσωτερικών χώρων Πίνακας 3-7: Ενδεικτικές τιμές συντελεστή συντήρησης για ενδεικτικά προγράμματα συντήρησης και χρήσεις χώρων για LED και συμβατικές φωτεινές πηγές. | Τεχνολογία φωτεινής πηγής | Ενδεικτικές τιμές συντελεστή συντήρησης f_m για εσωτερικούς χώρους | Χρήσεις | |--------------------------|---------------------------------------------------------------------|--------| | LED | Συμβατικές φωτεινές πηγές | | | ≥ 50.000h | - | 0,85 | Control rooms, πολύ καθαροί χώρoι, μόνη χρήση LED με υψηλή διάρκεια ζωής στο L80 | | ≥ 50.000h | Πολύ καθαρός χώρος, καθαρισμός φωτιστικών κάθε 1 έτος, λειτουργία λαμπτήρων 2.000 ώρες/έτος, φωτιστικά άμεσου φωτισμού με τάση να συσσωρεύουν ελάχιστη σκόνη | 0,80 | Γραφεία, καθαροί χώροι, χρήση LED με κανονική διάρκεια ζωής στο L80, πολύ υψηλή διάρκεια ζωής στο L90, χρήση συμβατικών φωτεινών πηγών με συχνή συντήρηση | | ≥ 60.000h | - | 0,80 | Εργοστάσια, μέτριας καθαρότητας χώροι, χρήση LED με υψηλή διάρκεια ζωής στο L80 | | ≥ 50.000h | - | 0,80 | Εργοστάσια, μέτριας καθαρότητας χώροι, χρήση συμβατικών φωτεινών πηγών με συχνή συντήρηση | | ≥ 70.000h | Χώρος τυπικής καθαριότητας, συντήρηση φωτιστικών ανά 3 έτη, λειτουργία λαμπτήρων 2.000 ώρες/έτος, φωτιστικά έμμεσου / άμεσου φωτισμού με κανονική συλλογή σκόνης | 0,70 | Εργοστάσια, μέτριας καθαρότητας χώροι, χρήση συμβατικών φωτεινών πηγών με συχνή συντήρηση | 3.4 Ισορροπημένη κατανομή λαμπρότητας Η παροχή μόνο της απαιτούμενης έντασης φωτισμού σε κάποιο χώρο, στο οριζόντιο επίπεδο, δεν εξασφαλίζει μονοσήμαντα συνθήκες οπτικής άνεσης η οποία σαν συνθήκη καθορίζεται από την οπτική διαφορά. Οπτική διαφορά μπορεί να προκληθεί από ένα αριθμό αιτίων στις οποίες συμπεριλαμβάνονται και οι προσόψεις καθώς και η συνάφεια της σχέδιασης με τη χρήση του χώρου. Επειδή αυτή αφορά το σύνολο του οπτικού πεδίου αντιμετωπίζεται διαφορετικά από την ικανότητα εκτέλεσης κάποιου έργου όπου ενδιαφέρει μόνο το τμήμα του οπτικού πεδίου που καλύπτει την επιφάνεια εργασίας. --------------------------------------------------------------------------------- ## Page 38 [Page 38 preview](https://cdn2.gnosios.com/3GPQrtz2Mqy5oNcJGeLIZijQbDA/pages/500e584c-8ef5-4c33-a260-f7fa338f3a53/483822870f90bba5b9cc0859d61da0cd/38.png) - Εκτίμηση μελέτης φωτισμού εσωτερικών χώρων ποκευμενική εκτίμηση. Συνεπής η κατανομή λαμπροτήτων στο οπτικό πεδίο είναι σημαντικός παράγοντας κατά την διάρκεια του σχεδιασμού και έχει σαν σκοπό να αποφεύγονται π.χ. σχεδιασμοί που να μεν πληρούν τις απαιτήσεις για τα επίπεδα φωτισμού στην οριζόντια επιφάνεια εργασίας αλλά οι λαμπρότητες των υπόλοιπων επιφανειών είναι πολύ μικρές (στην ακραία περίπτωση μαύρο δωμάτιο). Η λαμπρότητα εξαρτάται από τον φωτισμό που προσπίπτει σε κάποια επιφάνεια, από τις φυσικές της ιδιότητες, π.χ. την ανακλαστικότητα, την υφή κ.λπ. αλλά και τη θέση του παρατηρητή. Αυτά έχουν ως αποτέλεσμα αντί να προτείνονται απαιτήσεις φωτισμού απευθείας σε τιμές λαμπροτήτων, δίνονται απαιτήσεις σε μονάδες έντασης φωτισμού ταυτόχρονα με τιμές ανακλαστικότητας των επιφανειών. Τυπικές τιμές της μέσης έντασης φωτισμού και τα εύρη των ανακλαστικοτήτων για οροφές και τοίχους μαζί με την σχετική ομοιομορφία παρουσιάζονται στο Σχήμα 3-8. Οι τιμές αυτές μπορεί να μεταβάλλονται ανάλογα με τη χρήση του χώρου. Για παράδειγμα σε γραφεία και εκπαιδευτικά κτίρια οι τιμές έντασης φωτισμού που παρουσιάζονται στο Σχήμα 3-8 αυξάνονται σε 50lx για την οροφή και 75lx για τους τοίχους. Σχήμα 3-8: Περιοχές τιμών ανακλαστικότητας και εντάσεις φωτισμού επιφανειών. Ένας γενικός κανόνας που μπορεί να εφαρμοσθεί σε τυπικές χρήσεις γραφείου είναι ο λόγος λαμπροτήτων ανάμεσα στην επιφάνεια εκτέλεσης κάποιου έργου για στις γειτονικές επιφάνειες να μην είναι μεγαλύτερες από 3:1, ανάμεσα στην επιφάνεια εκτέλεσης έργου και στους γειτονικούς τοίχους να μην είναι μεγαλύτερος από 5:1 και ανάμεσα στην επιφάνεια εκτέλεσης έργου και τις επιφάνειες που βρίσκονται περιφερειακά στο οπτικό πεδίο (μακρινό τοίχο) να μην είναι μεγαλύτερη από 10:1. Σχήμα 3-9: Κατανομές λαμπροτήτων σε χώρο με διαφορετικά συστήματα φωτισμού (αρ. άμεσο και δεξ. έμμεσο-άμεσο). Μια ειδική περίπτωση είναι και η αύξηση της λαμπρότητας της οροφής λόγω χρήσης κάποιου έμμεσου συστήματος φωτισμού, λαμπρότητα η οποία συνίσταται να βρίσκεται στο εύρος 500-1.500 cd/m² (Σχήμα 3-9). [30] --------------------------------------------------------------------------------- ## Page 39 [Page 39 preview](https://cdn2.gnosios.com/3GPQrtz2Mqy5oNcJGeLIZijQbDA/pages/500e584c-8ef5-4c33-a260-f7fa338f3a53/483822870f90bba5b9cc0859d61da0cd/39.png) - Η ικανότητα εκτέλεσης κάποιας εργασίας σε υπολογιστή εξαρτάται τόσο από τη λαμπρότητα της οθόνης τους όσο φυσικά και από τη λαμπρότητα του περιβάλλοντος. Ειδικά ενδιαφέρει η λαμπρότητα των φωτιστικών σε γωνίες μεγαλύτερες των 65 μοιρών από το ναδίρ. Στο επόμενο σχήμα (Σχήμα 3-10) εμφανίζονται τα όρια των λαμπροτήτων όταν χρησιμοποιείται οθόνη με λαμπρότητα >200cd/m². Η κλίση της οθόνης θεωρείται 15°. Σε περίπτωση οθόνης με L ≤ 200 cd/m² τα όρια λαμπρότητας είναι 1.500 cd/m² (κανονικές συνθήκες γραφείου) και 1.000 cd/m² (υψηλές απαιτήσεις πχ σχέδια CAD) και ανάλογα την πολυπλοκότητα της οθόνης, ενώ για οθόνες L>200 cd/m² τα όρια είναι σχεδόν 3.000cd/m² και 1.500 cd/m². Γενικά σε έναν χώρο γραφείων η τοποθέτηση των φωτιστικών σωμάτων θα πρέπει να είναι τέτοια ώστε από το ημισφαίριο φωτισμού ζ που είναι παράλληλο προς την κατεύθυνση της επιφάνειας της οθόνης των υπολογιστών, η λαμπρότητα του φωτιστικού σώματος να είναι γωνιών γ ≤ 65° – 85° θα πρέπει να είναι μικρότερη των 3.000cd/m² (εφόσον στο χώρο υπάρχουν δέκτες υπολογιστών υψηλής λαμπρότητας). Σε διαφορετικές περιπτώσεις υπάρχουν διαφορετικές απαιτήσεις για την επιλογή κατάλληλων φωτιστικών σωμάτων. Σχήμα 3-10: Όρια λαμπρότητας φωτιστικών για την αποφυγή ενοχλητικών αντανακλάσεων στην οθόνη. 3.5 Ποιότητα του εσωτερικού φωτισμού Το πρότυπο ΕΝ 12464-1 τονίζει τη σημασία της ποιότητας του φωτισμού στον εσωτερικό χώρο. Εκτός από τον απαραίτητο φωτισμό για την εκτέλεση εργασιών, απαιτείται κατακόρυφος φωτισμός για τον χώρο που καταλαμβάνουν τα άτομα. Ο κατακόρυφος φωτισμός είναι απαραίτητος για την ενίσχυση της οπτικής επικοινωνίας μεταξύ των ατόμων που χρησιμοποιούν κάποιο χώρο (ευκολότερη αναγνώριση εκφράσεων),της τρισδιάστατης ανάδειξης προσώπων και δομικών χαρακτηριστικών αλλά και της βιολογικής επίδρασης του φωτισμού στους χρήστες. Η ποιότητα του φωτισμού εκφράζεται με τους όρους • μέση κυλινδρική ένταση φωτισμού, • μοντελοποίηση φωτισμού και • κατευθυντικός φωτισμός. Η βιολογική επίδρασης του φωτισμού στους χρήστες αναλύεται στο κεφάλαιο 9. --------------------------------------------------------------------------------- ## Page 40 [Page 40 preview](https://cdn2.gnosios.com/3GPQrtz2Mqy5oNcJGeLIZijQbDA/pages/500e584c-8ef5-4c33-a260-f7fa338f3a53/483822870f90bba5b9cc0859d61da0cd/40.png) - 3.5.1 Μέση κυλινδρική ένταση φωτισμού Προκειμένου να ενισχυθεί η προαναφερθείσα οπτική επικοινωνία θα πρέπει να φωτίζεται επαρκώς ο όγκος του χώρου στον οποίο δραστηριοποιούνται οι χρήστες. Αυτό επιτυγχάνεται με τη μέση κυλινδρική ένταση φωτισμού. Η διατηρητέα μέση κυλινδρική ένταση φωτισμού (Eᶜ) είναι η μέση τιμή της έντασης φωτισμού στην κατακόρυφη πλευρά ενός νοητού κυλίνδρου γύρω από το πρόσωπο των χρηστών (Σχήμα 3-11) και σύμφωνα με το ΕΝ 12464-1 δεν πρέπει να είναι μικρότερη των 50lx σε γενικούς χώρους κυκλοφορίας. Σε μέρη όπου η καλή οπτική επικοινωνία είναι ζωτικής σημασίας, π.χ. σε γραφεία, αίθουσες συσκέψεων ή αίθουσες διδασκαλίας, η Eᶜ πρέπει να αυξάνει και στα 150lx. Αυτές οι τιμές πρέπει να επιτυγχάνονται στα 1,2m πάνω από το επίπεδο του δαπέδου για καθήμενα άτομα και 1,6m πάνω από το επίπεδο του δαπέδου για όρθια άτομα (Σχήμα 3-11). Και στις δύο περιπτώσεις, η ομοιομορφία πρέπει να είναι μεγαλύτερη από 0,10. 3.5.2 Δείκτης μοντελοποίησης Η μοντελοποίηση είναι ένα ποιοτικό κριτήριο για την τρισδιάστατη αντίληψη ατόμων και αντικειμένων σε ένα δωμάτιο. Εκφράζει την ισορροπία μεταξύ διάχυτου και κατευθυντικού φωτός και καθορίζεται από την αναλογία κυλινδρικής έντασης φωτισμού (Eᶜ) προς την οριζόντια ένταση φωτισμού (Eₕ) σε ένα δεδομένο σημείο (συνήθως 1,2m πάνω από το επίπεδο του δαπέδου). Σύμφωνα με τη νέα έκδοση του ΕΝ 12464-1, μια τιμή μεταξύ 0,30 και 0,60 (του λόγου Eᶜ/Eₕ) είναι ένας δείκτης καλής μοντελοποίησης, για μια ομοιόμορφη κατανομή φωτιστικών στην οροφή, διότι τα πρόσωπα και τα σώματα δεν είναι πολύ δραματικά σκιασμένα ή έντονα φωτισμένα (Σχήμα 3-12). --------------------------------------------------------------------------------- ## Page 41 [Page 41 preview](https://cdn2.gnosios.com/3GPQrtz2Mqy5oNcJGeLIZijQbDA/pages/500e584c-8ef5-4c33-a260-f7fa338f3a53/483822870f90bba5b9cc0859d61da0cd/41.png) - Εκτίμηση μελέτης φωτισμού εσωτερικών χώρων Σχήμα 3-12: Κυλινδρική προς οριζόντια ένταση φωτισμού. 3.5.3 Κατευθυντικός φωτισμός Ο κατευθυντικός φωτισμός μπορεί να δώσει έμφαση στις λεπτομέρειες μιας οπτικής εργασίας, να διευκολύνει την πραγματοποίησή της ή να συμβάλλει στην καλύτερη προβολή κάποιων αντικειμένων. Ωστόσο, απαιτείται προσοχή καθώς, θα πρέπει να αποφεύγεται η δημιουργία ενοχλητικών σκιών. Το EN 12464-1 επισημαίνει την ανάγκη αποφυγής της δημιουργίας πολλαπλών σκιών, οι οποίες μπορεί να προκληθούν από τον κατευθυντικό φωτισμό που μπορεί να δημιουργηθεί από την ύπαρξη περισσότερων από μία φωτεινών πηγών και μπορεί να οδηγήσει σε σύγχυση τους χρήστες. Στο σχεδιασμό φωτισμού η χρήση πολλαπλών στρωμάτων φωτισμού μπορεί να αντιμετωπίσει το συγκεκριμένο πρόβλημα (π.χ. ομοιόμορφος φωτισμός υπόβαθρου 100lx). 3.6 Περιορισμός της θάμβωσης Απαραίτητο χαρακτηριστικό της ποιότητας του σχεδιασμού ενός συστήματος φωτισμού είναι και η ελαχιστοποίηση των συνθηκών οπτικής διαφοράς. Οι παράγοντες οι οποίοι επηρεάζουν την ποιότητα του φωτισμού εξαρτάται τόσο από παραμέτρους που μπορούμε να εκτιμήσουμε αντικειμενικά (λάμψη, επίπεδα φωτισμού, λαμπρότητα πηγών, φωτεινότητα επιφανειών, άτομα και χωματική απόδοση) αλλά και από παραμέτρους που χρειάζεται να διερευνηθούν με συμπεριφορικές αναλύσεις (π.χ. επιβάρυνση θέασης). Ο φωτισμός παρέχει την δυνατότητα καταγραφής πληροφοριών από το οπτικό περιβάλλον, και όποια διαστραφή αυτής της σύνδεσης (μάτι-περιβάλλον) μπορεί να προκαλέσει διαφορά. Χαρακτηριστικά παραδείγματα είναι η διαφοροποίηση των κατανομών λαμπρότητας ανάμεσα σε αυτά που σχεδιάζονται σε φωτισμό και αυτόν από την ανακλαστικότητα των αντικειμένων του χώρου. Η ύπαρξη πολύ λαμπρών μικρών περιοχών στην περιφερειακή όραση προκαλεί την εξέταση τους με την κεντρική. Αν δεν υπάρχει λόγος να εξεταστούν περιττερο η κεντρική όραση επηρεάζεται στην προηγούμενη κατάσταση όπως η ύπαρξη των περιοχών αυτών προκαλεί διαφορά. Η εμφάνιση θάμβωσης μπορεί να επηρεάσει καθοριστικά την άνεση των χρηστών καθώς επίσης και την απόδοση τους. Η εκτίμηση της πραγματοποιείται με τη χρήση ενός αριθμού δεικτών μετά από συσχέτιση υποκειμενικών αντιδράσεων με αντικειμενικές παραμέτρους. Είναι είναι σχετικά εύκολο να --------------------------------------------------------------------------------- ## Page 42 [Page 42 preview](https://cdn2.gnosios.com/3GPQrtz2Mqy5oNcJGeLIZijQbDA/pages/500e584c-8ef5-4c33-a260-f7fa338f3a53/483822870f90bba5b9cc0859d61da0cd/42.png) - Μέτρηση μεγεθών φωτισμού εσωτερικών χώρων μετρηθούν διάφορα μεγέθη (λαμπρότητες, κατανομή φωτισμού κ.λπ.) σε κάποιο χώρο, η εκτίμηση των υποκειμενικών αντιδράσεων από τους ανθρώπους που χρησιμοποιούν τον χώρο επηρεάζεται και από παραμέτρους όπως π.χ. η θέση, δηλ. το περιεχόμενο της εικόνας έχει σημαντική επίδραση στην εμφάνιση ή όχι θάμβωσης. Από τη δεκαετία του ‘80 άρχισε να αλλάζει η θέση της επιφάνειας εργασίας από οριζόντια σε κατακόρυφη λόγω της συνεχώς αυξανόμενης χρήσης ηλεκτρονικών υπολογιστών. Αυτή η τροποποίηση της θέσης της κεφαλής έφερε στο οπτικό πεδίο μεγάλο τμήμα της πρόσοψης και της οροφής με αυξημένες τιμές λαμπρότητας. Λαμβάνοντας υπόψη τη σημερινή επικράτηση της χρήσης υπολογιστών σε χώρους γραφείων, ο σχεδιασμός των ονομάτων θα πρέπει να γίνεται με τέτοιο τρόπο ώστε τυχόν φαινόμενα θάμβωσης να μπορούν να μειωθούν σημαντικά. Θάμβωση ορίζεται ως η αίσθηση που προκαλείται όταν η λαμπρότητα στο οπτικό πεδίο είναι σημαντικά μεγαλύτερη από τη λαμπρότητα στην οποία είναι προσαρμοσμένα τα μάτια και προκαλεί ενόχληση, διαφορά ή μείωση της απόδοσης ή/και της ορατότητας. Ανάμεσα σε αυτή την ειδή θάμβωσης που παρατηρούνται, στο εσωτερικό των κτιρίων ενδιαφέρει η: 1. Θάμβωση ανικανότητας (Disability glare, φυσιολογική θάμβωση). Το είδος αυτό της θάμβωσης εμποδίζει την όραση χωρίς αναγκαστικά να προκαλεί δυσφορία. Συνήθως όταν δημιουργηθεί, η αντίδραση είναι άμεση με τροποποίηση της θέσης εργασίας (δηλ. με τροποποίηση της διεύθυνσης της παρατήρησης). 2. Θάμβωση δυσφορίας (Discomfort glare, ψυχολογική θάμβωση). Σε αυτό το είδος θάμβωσης προκαλείται απλώς δυσφορία χωρίς απαραίτητα να επηρεάζεται η ικανότητα εκτέλεσης κάποιας εργασίας. Το γεγονός ότι μπορεί να μην συνειδητοποιείται άμεσα όταν συμβαίνει δεν σημαίνει όμως ότι συνοδευτικά δεν παρατηρούνται αντιδράσεις (π.χ. πονοκέφαλοι). Συχνά παρατηρούνται και τα δύο είδη θάμβωσης ταυτόχρονα και υπάρχει αντικειμενική δυσκολία στο να διαχωρισθεί η αιτία. Στην περίπτωση της θάμβωσης δυσφορίας έχουν αναπτυχθεί αρκετοί δείκτες των οποίων ο υπολογισμός βασίζεται γενικώς σε τέσσερις παραμέτρους: • Την λαμπρότητα της πηγής • Την λαμπρότητα του υποβάθρου • Το μέγεθος και τον αριθμό των πηγών • Τη σχετική τους θέση ως προς τον παρατηρητή Ανάλογα την εξεταζόμενη εγκατάσταση φωτισμού υπάρχουν διαφορετικές μέθοδοι υπολογισμού της θάμβωσης: • Εσωτερικές εγκαταστάσεις-τεχνητός φωτισμός (πλην αθλητικών εγκαταστάσεων) EN 12464 - 1: Unified Glare Rating (UGR). (βλ. παρακάτω). Στη νέα έκδοση του Ε12464-1 ο UGR μετονομάζεται σε RUGL. • Εσωτερικές εγκαταστάσεις-φυσικός φωτισμός EN 17037: Daylight Glare Probability (DGP). (ενότητα 11.2) • Εξωτερικές εγκαταστάσεις και εσωτερικές αθλητικές εγκαταστάσεις-τεχνητός φωτισμός EN 12464-2, EN 12193: Glare Rating (Rg). (ενότητα 5.1) • Οδοφωτισμός EN 13201: Threshold Increment (TI) --------------------------------------------------------------------------------- ## Page 43 [Page 43 preview](https://cdn2.gnosios.com/3GPQrtz2Mqy5oNcJGeLIZijQbDA/pages/500e584c-8ef5-4c33-a260-f7fa338f3a53/483822870f90bba5b9cc0859d61da0cd/43.png) - Εκπόνηση μελέτης φωτισμού εσωτερικών χώρων Η θάμβωση που προκαλείται από τα φωτιστικά σώματα σε εσωτερικές εγκαταστάσεις φωτισμού μπορεί να αξιολογηθεί χρησιμοποιώντας τη μέθοδο CIE Unified Glare Rating (UGR). Αυτή η μέθοδος βασίζεται στον τύπο: \[ \text{UGR} = 8 \log_{10}\left(0.25 \frac{\sum \frac{L_b \omega}{p^2}}{L_b}\right) \quad [εξ. 2-3] \] όπου \( L_b [\text{cd/m}^2] \) η λαμπρότητα του υποβάθρου, η οποία υπολογίζεται ως \( E_{ω}/π \), όπου \( E_{ω} \) είναι η κατακόρυφη έμμεση ένταση φωτισμού στα μάτια του παρατηρητή) L [cd/m^2] η μέση λαμπρότητα των φωτεινών μερών του φωτιστικού στην κατεύθυνση του παρατηρητή ω [sr] η στερεά γωνία των φωτεινών μερών κάθε φωτιστικού που είναι ορατά από τη θέση του παρατηρητή ρ [ - ] ο δείκτης θέσης ζηνιτ για κάθε ανεξάρτητο φωτιστικό Η μεθοδολογία αυτή έχει περιορισμούς όσον αφορά κάποια φωτιστικά συγκεκριμένων χαρακτηριστικών. Δεν ισχύει δε όταν οι πηγές έχουν πολύ μεγάλες διαστάσεις (π.χ. φωτεινές οροφές) είτε πολύ μικρές (π.χ. προβολείς σε μακρινή απόσταση). Εναλλακτικά η εκτίμηση του δείκτη UGR μπορεί να πραγματοποιηθεί με χρήση πινάκων, οι οποίοι παρουσιάζουν αποτελέσματα του δείκτη για έναν συνδυασμό διαστάσεων χώρου (19 κύριοι) και ανακλαστικότητας. Ο πίνακας UGR είναι μοναδικός για κάθε φωτιστικό αφού δημιουργείται με βάση τη κατανομή της φωτεινής έντασης (πολυώ διαγράμματα) που είναι μοναδική για κάθε τύπο φωτιστικού. Εφόσον δεν δίνεται από τον κατασκευαστή, ο μελετητής μπορεί να εξάγει τον πίνακα UGR από τα λογισμικά υπολογισμού με την προσθήκη του φωτομετρικού αρχείου του εξεταζόμενου φωτιστικού σώματος. Οι αποστάσεις των χώρων έχουν τυπικές τιμές ανακλαστικότητας, 20% για το δάπεδο, 30-50% για τους τοίχους και έως 70% για την οροφή. Θα πρέπει να σημειωθεί ότι λευκοί τοίχοι ή οροφές με υψηλή ανακλαστικότητα (75-90%), όταν συμβαίνει σε ακραίες εσωτερικούς χώρους, δεν λαμβάνονται υπόψη σε αυτή τη προσέγγιση. Αναλυτικές τιμές ερίωνυς συνολικών ανακλαστικότητας ανά διάκι ή χώμα παρουσιάζεται στο Παράρτημα Γ. Ανακατασκευάζονται συνήθως όλοι οι πίνακες ανακλαστικότητας στην υπόθεση ότι ο παρατηρητής είναι τοποθετημένος σε μισό του ύψος του τοίχου της μιας πλευράς του χώρου που περιγράφεται από το πρότυπο και παρατηρεί τα φωτιστικά τοποθετημένα είτε κατά μήκος είτε κατά πλάτος των αξόνων του δωματίου (δεν λαμβάνεται υπόψη η περίπτωση που κάποιος παρατηρητής κοιτάει διαγωνίως στον άξονα των φωτιστικών). Για αυτό το λόγο και οι πίνακες UGR χωρίζεται σε 2 μέρη. Τα φωτιστικά σώματα είναι τοποθετημένα σε πλέγμα άνω του μέσου των φωτιστικών βρίσκεται σε απόσταση 0,25 φορές την απόσταση Η μεταξύ του επιπέδου του φωτιστικού και του ύψους των ματιών του παρατηρητή (SHR, space-height ratio). Τα μεσαία σημεία των φωτιστικών που βρίσκονται πλησιέστερα στους τοίχους απέχουν το μισό αυτής της απόστασης από τον τοίχο. Όταν επιλέγονται φωτιστικά, πρέπει να δοθεί προσοχή ώστε να συγχρονίζονται πλήρως με το ίδιο λόγο απόστασης προς ύψος (SHR) και λαμπρότερες με την ίδια φωτεινή ορμή. Επίσης, σε περίπτωση ύπαρξης διαφορετικών τύπων φωτιστικών σωμάτων στη ίδια εγκατάσταση, ο κάθε τύπος φωτιστικού σώματος εξετάζεται για το δικό του πίνακα UGR. Το UGR εκτός από τους τυποποιημένους πίνακες από τους κατασκευαστές, υπολογίζεται και από τα λογισμικά μελετών φωτισμού εισάγοντας άξες νεόυ παρατηρητής σε άστοι θέση ή θέσεις επιθυμεί ο μελετητής. Στον επόμενο πίνακα παρουσιάζεται μια περίπτωση φωτιστικού και των διορθωμένων τιμών του δείκτη UGR. --------------------------------------------------------------------------------- ## Page 44 [Page 44 preview](https://cdn2.gnosios.com/3GPQrtz2Mqy5oNcJGeLIZijQbDA/pages/500e584c-8ef5-4c33-a260-f7fa338f3a53/483822870f90bba5b9cc0859d61da0cd/44.png) - Πίνακας 3-8: Ενδεικτικός πίνακας δήλωσης UGR από κατασκευαστική φωτιστικού σώματος. | Τιμές UGR | SHR=0.25 | |----------------|----------| | | Y | Y | Y | Y | Y | Y | Y | Y | | Οροφή | 70 | 70 | 50 | 50 | 50 | 30 | 70 | 70 | | Ρ Τοίχοι | 50 | 30 | 50 | 30 | 50 | 30 | 50 | 30 | | ρ Δάπεδο | 20 | 20 | 20 | 20 | 20 | 20 | 20 | 20 | | Μέγεθος Χώρου | Οπτική κατεύθυνση εγκάρσια προς τον άξονα του φωτιστικού | Οπτική κατεύθυνση παράλληλα προς τον άξονα του φωτιστικού | | X | 2H | 2H | 2H | 2H | 2H | 2H | 2H | 2H | | Y | 2H | 3H | 3H | 3H | 3H | 3H | 3H | 3H | | 2H | 12.0 | 12.8 | 12.2 | 13.0 | 13.2 | 12.0 | 12.8 | 12.2 | | 3H | 11.8 | 12.5 | 12.1 | 12.8 | 13.0 | 11.9 | 12.5 | 12.1 | | 4H | 11.8 | 12.4 | 12.1 | 12.7 | 12.9 | 11.8 | 12.4 | 12.1 | | 6H | 11.7 | 12.3 | 12.0 | 12.6 | 12.9 | 11.7 | 12.3 | 12.0 | | 8H | 11.7 | 12.2 | 12.0 | 12.5 | 12.8 | 11.7 | 12.2 | 12.0 | | 12H | 11.6 | 12.2 | 12.0 | 12.5 | 12.8 | 11.6 | 12.2 | 12.0 | | 4H | 11.8 | 12.4 | 12.1 | 12.7 | 12.9 | 11.8 | 12.4 | 12.1 | | 3H | 11.6 | 12.2 | 12.0 | 12.5 | 12.8 | 11.7 | 12.2 | 12.0 | | 6H | 11.6 | 12.0 | 11.9 | 12.4 | 12.7 | 11.6 | 12.0 | 11.9 | | 8H | 11.6 | 11.9 | 11.9 | 12.2 | 12.6 | 11.5 | 11.9 | 11.9 | | 12H | 11.4 | 11.8 | 11.9 | 12.2 | 12.5 | 11.5 | 11.8 | 11.9 | | 8H | 11.4 | 11.8 | 11.9 | 12.2 | 12.5 | 11.4 | 11.8 | 11.9 | | 4H | 11.4 | 11.5 | 11.8 | 12.0 | 12.5 | 11.3 | 11.5 | 11.8 | | 3H | 11.3 | 11.5 | 11.8 | 12.0 | 12.5 | 11.3 | 11.5 | 11.8 | | 6H | 11.3 | 11.5 | 11.8 | 12.0 | 12.5 | 11.3 | 11.5 | 11.8 | | 8H | 11.3 | 11.5 | 11.8 | 12.0 | 12.5 | 11.3 | 11.5 | 11.8 | | 4H | 11.4 | 11.7 | 11.8 | 12.1 | 12.5 | 11.4 | 11.7 | 11.8 | | 6H | 11.3 | 11.5 | 11.8 | 12.0 | 12.5 | 11.3 | 11.5 | 11.8 | | 8H | 11.3 | 11.5 | 11.7 | 11.9 | 12.4 | 11.3 | 11.5 | 11.7 | 3.7 Χρωματική απόδοση και λευκή απόχρωση του φωτός Δύο εξίσου σημαντικές παραμέτρους στο σχεδιασμό φωτισμού είναι η χρωματική απόδοση και η λευκή απόχρωση του φωτισμού που εκπέμπει ένα σύστημα τεχνητού φωτισμού. Και οι δύο παράμετροι περιλαμβάνουν έμμεσα το φάσμα της ηλεκτρομαγνητικής ακτινοβολίας μιας πηγής, καθώς τα τμήματά της (nm) στο ορατό φάσμα, το ανθρώπινο μάτι τα αντιλαμβάνεται ως χρώμα. 3.7.1 Χρωματική απόδοση Το πόσο πιστά αποδίδονται τα χρώματα ή το χρώμα μιας επιφάνειας ή ενός αντικειμένου εξαρτάται από το ορατό φάσμα εκπομπής της φωτεινής πηγής που το φωτίζει, τη φασματική απόκριση της επιφάνειας ή του αντικειμένου η οποία εκφράζει την ανακλώμενη ακτινοβολία που γίνεται αντιληπτή από το ανθρώπινο μάτι και τον παρατηρητή καθώς ο κάθε άνθρωπος αντιλαμβάνεται με διαφορετικό τρόπο τα χρώματα λόγω της χρωματικής του ευαισθησίας (Σχήμα 3-13). Με λίγα λόγια, εξετάζεται εάν υπάρχουν τα απαραίτητα μήκη κύματος ή τα αντίστοιχα χρώματα στο φάσμα εκπομπής της πηγής έτσι ώστε η ανακλώμενη ακτινοβολία να αποδώσει το χρώμα όπως όταν το αντικείμενο θα φωτιζόταν από μια τυπική πηγή. Οι τεχνητές φωτεινές πηγές με πλήρες και συνεχές φάσμα εκπομπής είναι αυτές οι οποίες φωτίζουν με το φαινόμενο της πυράκτωσης (π.χ. αλογόνου πυράκτωσης). --------------------------------------------------------------------------------- ## Page 45 [Page 45 preview](https://cdn2.gnosios.com/3GPQrtz2Mqy5oNcJGeLIZijQbDA/pages/500e584c-8ef5-4c33-a260-f7fa338f3a53/483822870f90bba5b9cc0859d61da0cd/45.png) - Εκτίμηση μελέτης φωτισμού εσωτερικών χώρων Σχήμα 3-13: Παράμετροι που επηρεάζουν το πόσο πιστά αποδίδονται τα χρώματα ή το χρώμα μιας επιφάνειας ή ενός αντικειμένου. Η χρωματική απόδοση ενός συστήματος φωτισμού ελέγχεται σύμφωνα με το πρότυπο ΕΝ 12464 με τον δείκτη χρωματικής απόδοσης (Rᵢ ή CRI). Κάθε χώρος έχει συγκεκριμένες προδιαγραφές (π.χ. γραφεία 280) με τον δείκτη να κυμαίνεται από 0 έως 100 (πιστή απόδοση χρώματος φωτεινής πηγής σε σύγκριση με τυπική πηγή συνεχούς φάσματος). Ο δείκτης χρωματικής απόδοσης Rᵢ ή CRI είναι ένας μέσος λόγος σύγκρισης που εκφράζει το πόσο πιστά αποδίδονται τα τυπικά χρώματα (Σχήμα 3-14α) από το φωτισμό που εκπέμπει μια φωτεινή πηγή σε σύγκριση με μια τυπική φωτεινή πηγή αναφοράς συγκεκριμένης συσχετισμένης θερμοκρασίας χρώματος. Στην περίπτωση που ο δείκτης εκφράζει το πόσο πιστά αποδίδονται τα 15 τυπικά χρώματα (Σχήματα 3-14α & β), τότε αυτός συμβολίζεται ως R₁₅. Κυρίως του μικρού αριθμού των εξεταζόμενων χρωμάτων το αμερικανικό πρότυπο ANSI/IES TM-30-18, έχει ενσωματώσει 2 δείκτες για την αξιολόγηση της χρωματικής απόδοσης, α) δείκτης χρωματικής πιστότητας Rₓ (Fidelity Index), β) δείκτης κορεσμού Rᵍ (Gamut Index) και ένα τυποποιημένο γράφημα περιγραφής της μεταβολής κορεσμού και της απόχρωσης των χρωμάτων (Color Vector Graphic). Να σημειωθεί πως ο δείκτης Rᵍ του αμερικανικού προτύπου υπολογίζεται με παρόμοιο τρόπο με τον Rᵓ με τη σημαντική διαφορά ότι ο δείκτης Rᵍ υπολογίζεται από το μέσο όρο 99 χρωμάτων (Σχήμα 3-15) αντί 8 (Σχήμα 3-14α). Σχήμα 3-14: Δείγματα χρωμάτων για τις δοκιμές των φασμάτων φωτεινών πηγών και το καθορισμό του δείκτη Rᵢ ή CRI όπως καθορίζεται από τη Διεθνή Επιτροπή Φωτισμού (CIE) με τη χρήση 8 βασικών χρωμάτων (α) και 7 επιπρόσθετων χρωμάτων για το δείκτη R₁₅ (β). --------------------------------------------------------------------------------- ## Page 46 [Page 46 preview](https://cdn2.gnosios.com/3GPQrtz2Mqy5oNcJGeLIZijQbDA/pages/500e584c-8ef5-4c33-a260-f7fa338f3a53/483822870f90bba5b9cc0859d61da0cd/46.png) - 3.7.2 Λευκή απόχρωση φωτισμού Η απόχρωση φωτισμού μιας λευκής πηγής εκφράζεται με τη συσχετισμένη θερμοκρασία χρώματος CCT (Correlated Color Temperature) [K]. Συσχετισμένη θερμοκρασία χρώματος είναι ο χαρακτηρισμός μιας λευκής φωτεινής πηγής, που χρησιμοποιείται για να περιγράφει τον επικρατέστερο χρωματικό τόνο της, στην κλίμακα των θερμών (κίτρινο, κόκκινο), ουδέτερων και ψυχρών (μπλε) λευκών αποχρώσεων σε σχέση με ένα ιδεατό μέλαν σώμα που εκπέμπει ακτινοβολία του ίδιου λευκού τόνου στην αντίστοιχη θερμοκρασία (Kelvin). Θεωρείς ως χρωματική απόχρωση πηγές θεωρούνται οι φωτεινές πηγές με CCT <3.300K, ενώ ψυχρές οι πηγές με CCT >5.300K. Οι ενδιάμεσες πηγές καθορίζουν μια φωτεινή πηγή στο ουδέτερο λευκό. Η μεταβολή της θερμοκρασίας χρώματος μπορεί να παρουσιαστεί στο χρωματικό χάρτη της CIE με τη Planckian καμπύλη (Σχήμα 3-16). Επειδή στην πραγματικότητα στο σύνολο των πηγών υπάρχουν περισσότερες διαφοροποιήσεις της λευκής απόχρωσης, πέραν της Planckian καμπύλης, η θερμοκρασία χρώματος αναφέρεται ως συσχετισμένη θερμοκρασία χρώματος. Λευκές οι τιμές βρίσκονται πάνω και κάτω από την Planckian καμπύλη ενώ οι κάθετες γραμμές που τέμνουν την Planckian καμπύλη καθορίζουν το συσχετισμό. Όσο πιο μακριά βρίσκονται οι τιμές αυτές από την Planckian καμπύλη τόσο μεγαλύτερη είναι η διαφοροποίηση. Η διαφοροποίηση αυτή εκφράζεται με το δείκτη Duv, όπου όταν Duv(ν) = 0 τότε η πηγή είναι πάνω στην Planckian καμπύλη. Εν γένει δύο διαφορετικές πηγές (A και B) με την ίδια συσχετισμένη θερμοκρασία χρώματος (π.χ. 4.000K) δύνανται να διαφέρουν αρκετά εφόσον έχουν Duv(ν)>0 για τη μια και Duv(ν)<0 για την άλλη. --------------------------------------------------------------------------------- ## Page 47 [Page 47 preview](https://cdn2.gnosios.com/3GPQrtz2Mqy5oNcJGeLIZijQbDA/pages/500e584c-8ef5-4c33-a260-f7fa338f3a53/483822870f90bba5b9cc0859d61da0cd/47.png) - Εκτίμηση μελέτης φωτισμού εσωτερικών χώρων Σχήμα 3-16: Χρωματικός χάρτης της CIE με τη Planckian καμπύλη. Η συσχετισμένη θερμοκρασία χρώματος μιας πηγής δεν μπορεί να υποκαταστήσει τις πληροφορίες που μπορούν να εξαχθούν μόνο από την πλήρη κατανομή της ορατής ακτινοβολίας που εκπέμπει μια πηγή. Μπορεί έμμεσα σε ορισμένες περιπτώσεις να εξάγονται κάποια συμπεράσματα ανά περιοχή φάσματος όπως για παράδειγμα μια θερμή πηγή θα έχει περισσότερη ακτινοβολία στην περιοχή με το κόκκινο χρώμα, ενώ μια ψυχρή στην περιοχή με το μπλε. Για τις πηγές με ουδέτερο λευκό δεν μπορεί να αποδοθεί κάποια πληροφορία για το φάσμα ακτινοβολιών, καθώς δυο πηγές με την ίδια τιμή 4.000Κ μπορούν να έχουν τελείως διαφορετική κατανομή ακτινοβολίας (Σχήμα 3-17). Σχήμα 3-17: Πηγές φωτισμού με συσχετισμένη θερμοκρασία χρώματος 4.000Κ αλλά διαφορετική κατανομή ισχύος στο ορατό φάσμα η οποία δεν γίνεται αντιληπτή από την οπτική λειτουργία του ανθρώπινου ματιού. Η βιολογική επίδραση δύναται να είναι διαφορετική. Από την άλλη πλευρά η συσχετισμένη θερμοκρασία χρώματος των πηγών έχει συσχετιστεί με τη ψυχολογική και συναισθηματική επίδραση του φωτισμού στον άνθρωπο. Τα επίπεδα φωτισμού και η συσχετισμένη θερμοκρασία χρώματος έχουν συσχετιστεί με βάση την ημερήσια μεταβολή του φυσικού φωτισμού. Οι υψηλότερες τιμές φωτισμού έχουν συνοδευθεί με ψυχρές αποχρώσεις λευκού χρώματος (αντιστοίχηση με μεσουράνηση του ήλιου σε μπλε ουράνιο θόλο) ενώ οι χαμηλότερες τιμές με θερμές αποχρώσεις (αντιστοίχηση με την ανατολή και τη δύση του ηλίου). --------------------------------------------------------------------------------- ## Page 48 [Page 48 preview](https://cdn2.gnosios.com/3GPQrtz2Mqy5oNcJGeLIZijQbDA/pages/500e584c-8ef5-4c33-a260-f7fa338f3a53/483822870f90bba5b9cc0859d61da0cd/48.png) - Φωτισμοί έχουν συνδεθεί με θερμές αποχρώσεις λευκού χρώματος (ηλιοβασίλεμα ή ανατολή). Διαφοροποιήσεις σε αυτές τις συσχετίσεις μπορούν να θεωρηθούν είτε ως αρθρώσεις ή είτε ως μη ευχάριστες από τους χρήστες (π.χ. ψυχρός φωτισμός σε εστιατόριο με επίπεδα φωτισμού 200-100lx). Τέλος, η επίδραση του φάσματος των πηγών φωτισμού και της συσχέτισης θερμοκρασίας χρώματος στις διανοητικές επιδράσεις στον άνθρωπο είναι σημαντική και για αυτά αναλύεται ξεχωριστά σε άλλην παράγραφο που αφορά τον ανθρωποκεντρικό φωτισμό (βλ. κεφάλαιο 9). 3.8 Χρονική διαμόρφωση φωτισμού Τα σύγχρονα συστήματα φωτισμού διαφέρουν πολύ στο βαθμό που παρουσιάζουν μεταβολές φωτισμού κατά τη διάρκεια λειτουργίας τους (χρονική διαμόρφωση φωτισμού, Temporal Light Modulation TLM). Αυτό οφείλεται κυρίως στον τρόπο που χρησιμοποιείται το ηλεκτρονικό σύστημα οδήγησης και με τον τρόπο που ελέγχουν και ελέγχονται η φωτεινή πηγή ή το φωτιστικό σώμα. Ενώ στα φωτιστικά σώματα παλαιάς τεχνολογίας υπήρχε παράλληλο συμπεριφορά στα χαρακτηριστικά της χρονικής διαμόρφωσης φωτισμού ανεξαρτήτως του κατασκευαστού τους (π.χ. τα ηλεκτρονικά ballast για οδήγηση T8 λαμπτήρων), στα συστήματα φωτισμού LED υπάρχει σημαντική διαφοροποίηση ανάμεσα στους κατασκευαστές. Οι επιδράσεις της χρονικής διαμόρφωσης φωτισμού είναι γνωστές και μπορούν να επηρεάσουν την οπτική αντίληψη του ανθρώπου, την νευροβιολογία του αλλά και τη γενικότερη επίδοσή του με δυσμενείς τρόπους. Τα ανεπιθύμητα αποτελέσματα στην οπτική αντίληψη ενός ανθρώπου παρατηρητή είναι γνωστά με τον όρο Temporal Light Artefacts (TLAs). Γνωστά παραδείγματα τέτοιων ανεπιθύμητων ενεργειών είναι η φωτεινή μαρμαρυγή (flicker), η στροβοσκοπική επίδραση (stroboscopic effect) και τα αντιληπτικά προβλήματα χρονικώς μεταβαλλόμενου φωτός (phantom array effect). Ο όρος flicker (φωτεινή μαρμαρυγή) αναφέρεται σε άμεσα ορατές διαμορφώσεις μιας στατικής πηγής φωτός σε σχετικά χαμηλές συχνότητες (<80Hz) και σε μικρά επίπεδα διαμόρφωσης τις οποίες παρατηρεί ένας οπτικός παρατηρητής. Η στροβοσκοπική επίδραση (stroboscopic effect) είναι το αποτέλεσμα που μπορεί να είναι ορατό σε έναν στατικό παρατηρητή όταν ένα κινούμενο ή περιστρεφόμενο αντικείμενο φωτίζεται από μία υπό διαμόρφωση φωτεινή πηγή σε υψηλότερες συχνότητες (>80Hz μέχρι 2kHz) και μεγαλύτερα επίπεδα διαμόρφωσης. Στο φαινόμενο του phantom array effect παρατηρείται αλλαγή στη αντιληπτή οχήμα ή στις χωρικές θέσεις αντικειμένων, που προκαλείται από ένα οπτικό ερέθισμα φωτός, όταν η λαμπρότητα ή η φωτεινή κατάσταση κυμαίνεται με το χρόνο, για έναν μη στατικό παρατηρητή σε ένα στατικό περιβάλλον. Το φαινόμενο αυτό θα μπορούσε να γίνει αντιληπτό από ένα μέσο άτομο όταν κάνει ένα «ασαφές» και απότομο πέρασμα προς μια μικρή πηγή φωτός που έχει περιοδική διακύμανση. Τόση η φωτεινή πηγή μπορεί να γίνει αντιληπτή ως μια σειρά χωρικά εκτεταμένων σημειακών πηγών φωτισμού. Οι δυσμενείς τρόποι επίδρασης της χρονικής διαμόρφωσης φωτισμού σε ανθρώπους μπορεί να είναι ο πονοκέφαλος και η καταπόνηση των ματιών. Τα προϊόντα φωτισμού (πχιο εμφανίζουν μαρμαρυγή ή στροβοσκοπικό φαινόμενο θεωρούνται φωτιστικά σώματα κακής ποιότητας και, δεν επιτρέπεται η χρήση τους από 1/9/2021, σύμφωνα με τον κανονισμό (ΕΕ) 2019/2020. Αυτή τη στιγμή για την περιγραφή των χαρακτηριστικών της χρονικής διαμόρφωσης φωτισμού των συστημάτων φωτισμού υπάρχουν αρκετά συστήματα μετρήσεων κάτω από διαφορετικά πρότυπα. --------------------------------------------------------------------------------- ## Page 49 [Page 49 preview](https://cdn2.gnosios.com/3GPQrtz2Mqy5oNcJGeLIZijQbDA/pages/500e584c-8ef5-4c33-a260-f7fa338f3a53/483822870f90bba5b9cc0859d61da0cd/49.png) - Μεταξύ αυτών, είναι η κυρίαρχη συχνότητα (dominant frequency), το βάθος της διαμόρφωσης (modulation depth), ο δείκτης flicker, η ολοκληρωμένη μέτρηση κυματισμού μέτρησης από 80Hz γνωστή ως PstLM και η στροβοσκοπική μέτρηση ορατότητας (Stroboscopic Visibility Measure, SVM). Οι τιμές αυτών των δεικτών θα πρέπει να είναι οι ελάχιστες δυνατές. Πιο συγκεκριμένα, για να περιοριστούν οι δυσμενείς τρόποι επίδρασης της χρονικής διαμόρφωσης φωτισμού στον άνθρωπο τα συστήματα φωτισμού θα πρέπει να λειτουργούν σε υψηλές συχνότητες (>15kHz) ή με τροφοδοσία DC. Επιπρόσθετα τα κριτήρια αποδοχής για τις μετρήσεις ΤΕΑ εξαρτώνται τόσο από την ορατότητα όσο και από την κρισιμότητα της εφαρμογής. Για παράδειγμα, σε ένα εργοστάσιο ή στους αθλητικούς χώρους η απουσία στροβοσκοπικών εφέ είναι κρίσιμη σε σχέση με την ασφαλή λειτουργία των μηχανημάτων και της τηλεοπτικής μετάδοσης στα αθλήματα, ενώ για ορισμένες άλλες εφαρμογές φωτισμού τα στροβοσκοπικά εφέ αντιμετωπίζονται σπάνια ως ζήτημα. Ως εκ τούτου, ο προσδιορισμός και των δύο μετρήσεων και των κριτηρίων αποδοχής τους εξαρτάται από την εφαρμογή του φωτισμού. Σύμφωνα με τις υποχρεωτικές οδηγίες της Ε.Ε. από το 2021, για κοινές εφαρμογές (δηλ. γραφείο κ.λπ.) ο δείκτης για τη βραχυπρόθεσμη μαρμαρυγή PstLM σε πλήρες φορτίο πρέπει να είναι μικρότερος ή ίσος της μονάδας. Ο δείκτης PstLM=1 προσομοιώνει τη συμπεριφορά μιας λάμπας πυρακτώσεως, που γίνεται αντιληπτή από έναν μέσο παρατηρητή, όταν παρακολουθεί σε τάση τροφοδοσίας. Τα πρότυπα καθορίζουν τα μέγιστα επίπεδα διαταραχών τάσης τροφοδοσίας που μπορεί να παράγει ο οικιακός ηλεκτρικός εξοπλισμός (π.χ. πλυντήρια, κουζίνες, κλιματιστικά) στην τάση δικτύου. Οποιαδήποτε άλλη πηγή ελέγχεται με αυτήν την τιμή. Όσον αφορά τη μέτρηση του στροβοσκοπικής επίδρασης θα πρέπει να είναι SVM≤0.9 από 1/9/2021 και από SVM≤0.4 από 1/9/2024. Για δύο συνεχόμενες, όπου PstLM=1 ή SVM=1, ένας υποθετικός μέσος παρατηρητής μπορεί να αντιληφθεί φανερή μαρμαρυγή ή στροβοσκοπικό αποτέλεσμα, αντίστοιχα, με πιθανότητα 50%, Για αυτές τις μετρήσεις, μια χαμηλότερη τιμή σημαίνει ότι η φανερή μαρμαρυγή είναι λιγότερο πιθανό να παρατηρηθεί και μια υψηλότερη τιμή σημαίνει ότι το αποτέλεσμα είναι πιο πιθανό να παρατηρηθεί. Για αυτό η τήρηση των ορίων είναι εξαιρετικά σημαντική.\n\nΓια το τρίτο φαινόμενο, το phantom array effect, η έρευνα βρίσκεται σε εξέλιξη για τον προσδιορισμό ενός συστήματος μέτρησης για τον ποσοτικό προσδιορισμό αυτού του φαινομένου. Για τη σημαντικότητα της παραμέτρου αυτής θα πρέπει να αναφερθεί πώς είναι κυρίως ορατό σε απαιτητικές ψυκτρές καταστάσεις, όπου υπάρχει υψηλή αντίθεση λαμπρότητας, παρατηρώντας π.χ. τα φώτα οχημάτων σε ένα αυτοκίνητο. Μπορεί επίσης να είναι ορατό και σε εσωτερικούς χώρους, εάν μια έντονα διαμορφωμένη πηγή φωτός με σκοτεινό φόντο (όπως ένα εστακάς απόσ σια σκοτεινή οροφή) είναι στο άμεσο οπτικό πεδίο ενός παρατηρητή που κινεί γρήγορα τα μάτια του. Έτσι μπορεί να σχηματίσει στον αμφιβληστροειδή μια σειρά από εικόνες του ίδιου αντικειμένου π.χ. των άκρων του φωτιστικού που είναι στο ορατό πεδίο του κινούμενου παρατηρητή. --------------------------------------------------------------------------------- ## Page 50 [Page 50 preview](https://cdn2.gnosios.com/3GPQrtz2Mqy5oNcJGeLIZijQbDA/pages/500e584c-8ef5-4c33-a260-f7fa338f3a53/483822870f90bba5b9cc0859d61da0cd/50.png) - 4 Φωτισμός έκτακτης ανάγκης 4.1 Γενικά στοιχεία Το σύστημα φωτισμού έκτακτης ανάγκης τίθεται σε λειτουργία όταν υπάρχει διακοπή της ηλεκτρικής παροχής της εγκατάστασης, που έχει ως συνέπεια την παύση της λειτουργίας του συστήματος τεχνητού φωτισμού. Η τροφοδοσία του συστήματος έκτακτης ανάγκης γίνεται από κάποια άλλη ανεξάρτητη πηγή (Η/Ζ, μπαταρίες, κ.λπ.). Στόχος του είναι η μείωση της πιθανότητας να σημειωθεί κάποιο ατύχημα λόγω της μειωμένης ορατότητας των χρηστών. Ο φωτισμός έκτακτης ανάγκης χωρίζεται σε δύο επιμέρους κατηγορίες: τον φωτισμό ασφαλείας και τον εφεδρικό φωτισμό. Ο φωτισμός ασφαλείας χωρίζεται σε τρεις κατηγορίες, τον φωτισμό οδεύσεων διαφυγής, τον φωτισμό περιοχών υψηλού κινδύνου και τον φωτισμό αποφυγής πανικού σε ανοικτούς χώρους. 4.2 Φωτισμός ασφαλείας Ο φωτισμός ασφαλείας διασφαλίζει ότι οι εργασίες με υψηλό κίνδυνο ατυχήματος μπορούν να τερματιστούν με ασφάλεια και ότι τα άτομα που δεν είναι εξοικειωμένα με τις εγκαταστάσεις μπορούν να εξέλθουν με ασφάλεια από τους χώρους σε περίπτωση γενικής διακοπής ρεύματος. Τα φωτιστικά ασφαλείας θα πρέπει να τοποθετούνται σε τέτοια σημεία ώστε να υπάρχει επαρκής φωτισμός στα κρίσιμα σημεία του χώρου. Πιο συγκεκριμένα, θα πρέπει να τοποθετούνται σε ύψος όχι μικρότερο από 2 μέτρα από το δάπεδο, ώστε να υπάρχει επαρκής φωτισμός και να εξασφαλίζεται η απαραίτητη ορατότητα. Τα σημεία, στα οποία θα πρέπει να δοθεί ιδιαίτερη προσοχή για την εγκατάσταση φωτιστικών ασφαλείας είναι: • σε κάθε έξοδο που θα χρησιμοποιηθεί σε κατάσταση ανάγκης • σε σκάλες, ώστε κάθε σκαλοπάτι να δέχεται άμεσο φωτισμό • σε κάθε αλλαγή επιπέδου (π.χ. ράμπα ή πλατύσκαλο) • σε κάθε σταθμό πρώτων βοηθειών • σε κάθε σταθμό πυρόσβεσης και συναγερμού πυρκαγιάς • στην εξωτερική πλευρά εξόδων ασφαλείας. • σε σημεία που χρησιμοποιούνται από άτομα με ειδικές ανάγκες (διασυκευές διαφυγής, τουαλέτες, περιοχές επικοινωνίας και ασφάλειας) • σε κάθε σημείο διασταύρωσης διαδρόμων • σε κάθε σημείο αλλαγής κατεύθυνση --------------------------------------------------------------------------------- ## Page 51 [Page 51 preview](https://cdn2.gnosios.com/3GPQrtz2Mqy5oNcJGeLIZijQbDA/pages/500e584c-8ef5-4c33-a260-f7fa338f3a53/483822870f90bba5b9cc0859d61da0cd/51.png) - Φωτισμός έκτακτης ανάγκης 4.2.1 Φωτισμός οδεύσεων διαφυγής Οι οδεύσεις διαφυγής πρέπει να φωτίζονται επαρκώς ώστε να διασφαλίζεται ότι οι εργαζόμενοι και οι επισκέπτες μπορούν να φτάσουν σε ασφαλή περιοχή το συντομότερο δυνατό σε περίπτωση έκτακτης ανάγκης. Αυτό απαιτεί: • Φωτιζόμενες ή φωτεινές πινακίδες ασφαλείας για τη σήμανση της διαδρομής διαφυγής • Φωτιστικά που φωτίζουν τις οδεύσεις διαφυγής Οι περιορισμοί στον φωτισμό των οδεύσεων διαφυγής παρουσιάζονται στον αντίστοιχο πίνακα (Πίνακας 4-1). Στο Σχήμα 4-1 δίνονται η τιμή της μέγιστης φωτεινής έντασης (Ιmax) οδεύσεων διαφυγής για γωνίες φωτισμού UV μεταξύ 60° και 90° προς την κατακόρυφο (πληροφορία που, εύκολα, μπορεί να εξαχθεί από το πολικό διάγραμμα του φωτιστικού). Για άλλα ύψη χώρων οριζόντιων οδεύσεων διαφυγής και άλλες οδεύσεις διαφυγής, τα όρια που καθορίζονται από το πρότυπο ΕΝ 1838 δεν πρέπει να υπερβαίνονται. Πίνακας 4-1: Περιορισμοί στον φωτισμό των οδεύσεων διαφυγής | Ένταση φωτισμού (ελάχιστη) E [lx] | Ομοιομορφία Uο (min/max) [–] | Δείκτης χρωματικής απόδοσης Ra [–] | | ---------------------------------- | --------------------------- | --------------------------------- | | ≥1 | ≥1:40 | ≥40 | Σημειώσεις 1. Οι τιμές του πίνακα ισχύουν για οδεύσεις διαφυγής μέχρι 2m πλάτος. Για πλάτος μεγαλύτερο των 2m, αντιμετωπίζονται ως φωτισμός αποφυγής πανικού σε ανοιχτούς χώρους. (βλ. παράγραφο 4.2.3). 2. Επισημαίνεται ότι η ομοιομορφία που αναφέρεται στον πίνακα είναι η ομοιομορφία ελάχιστης προς μέγιστη τιμή και όχι η ομοιομορφία ελάχιστης προς μέση τιμή που χρησιμοποιείται για το γενικό φωτισμό. Σχήμα 4-1: Περιοχές οδεύσεων διαφυγής όπου δεν πρέπει να υπερβαίνονται οι μέγιστες τιμές 4.2.2 Φωτισμός περιοχών υψηλού κινδύνου Η πιθανότητα ατυχήματος είναι ιδιαίτερα αυξημένη σε ορισμένες περιοχές, όπως για παράδειγμα: --------------------------------------------------------------------------------- ## Page 52 [Page 52 preview](https://cdn2.gnosios.com/3GPQrtz2Mqy5oNcJGeLIZijQbDA/pages/500e584c-8ef5-4c33-a260-f7fa338f3a53/483822870f90bba5b9cc0859d61da0cd/52.png) - Φωτισμός έκτακτης ανάγκης • Εργαστήρια με αυξημένο κίνδυνο λόγω πραγματοποίησης επικίνδυνων πειραμάτων (πρόκληση έκρηξης ή πυρκαγιάς, απελευθέρωση παθογόνων, τοξικών ή ραδιενεργών ουσιών σε επικίνδυνες ποσότητες). • Χώροι εργασίας που πρέπει να παραμένουν σκοτεινοί για τεχνικούς λόγους. • Περιοχές με κινούμενα μηχανήματα που μπορούν να συνεχίσουν να λειτουργούν για μεγάλο χρονικό διάστημα μετά από διακοπή ρεύματος. • Σημεία ελέγχου για συστήματα που απαιτούν συνεχή παρακολούθηση, όπως κέντρα ελέγχου και αίθουσες ελέγχου για σταθμούς ηλεκτροπαραγωγής, χημικές και μεταλλουργικές εγκαταστάσεις καθώς και χώρους εργασίας με εξοπλισμό που πρέπει να λειτουργεί για διασκέδαση ή να τερματίσει τη διαδικασία παραγωγής με ασφάλεια. • Χώροι εργασίας κοντά σε ζεστά λουτρά ή λάκκους χύτευσης που δεν μπορούν να ασφαλιστούν από άτομα προστασίας για λόγους παραγωγής. Οι περιορισμοί στον φωτισμό των οδεύσεων διαφυγής παρουσιάζονται στον αντίστοιχο πίνακα (Πίνακας 4-2). Στο Σχήμα 4-2 δείχνεται η τυπική της μέγιστης φωτεινής έντασης (Ιmax) οδεύσεων διαφυγής για γωνίες αλμυθίου (γ) μεταξύ 60° και 90° προς την κατακόρυφο (πληροφορία που, εύκολα, μπορεί να εξαχθεί από το πολικό διάγραμμα του φωτιστικού). Για άλλα ύψη χώρων οριζοντίων οδεύσεων διαφυγής και άλλες οδεύσεις διαφυγής, τα όρια που καθορίζονται από το πρότυπο EN 1838 δεν πρέπει να υπερβαίνονται. Πίνακας 4-2: Περιορισμοί στον φωτισμό περιοχών υψηλού κινδύνου | Μέση ένταση φωτισμού Εm, [lx] | Ομοιομορφία Uo (min/avg) [-] | Δείκτης χρωματικής απόδοσης Ra [-] | |------------------------------|-----------------------------|--------------------------------| | ≥15 | ≥0,1 | ≥40 | Σημειώσεις Επισημαίνεται ότι η ομοιομορφία που αναφέρεται στον πίνακα είναι η ομοιομορφία ελάχιστης προς μέση τιμή (που χρησιμοποιείται για το γενικό φωτισμό). Σχήμα 4-2: Περιοχές οδεύσεων διαφυγής όπου δεν πρέπει να υπερβαίνονται οι μέγιστες τιμές. --------------------------------------------------------------------------------- ## Page 53 [Page 53 preview](https://cdn2.gnosios.com/3GPQrtz2Mqy5oNcJGeLIZijQbDA/pages/500e584c-8ef5-4c33-a260-f7fa338f3a53/483822870f90bba5b9cc0859d61da0cd/53.png) - Φωτισμός έκτακτης ανάγκης 4.2.3 Φωτισμός αποφυγής πανικού σε ανοικτούς χώρους Πανικός μπορεί να προκληθεί εάν τα φώτα σβήσουν ξαφνικά, ως συνέπεια κάποιας διακοπής ρεύματος, σε μεγάλες αθλητικές εκδηλώσεις, συναυλίες ή πανεπιστημιακές διαλέξεις, ή όπου ο κόσμος συγκεντρώνεται σε μεγάλο αριθμό. Ο φωτισμός αποφυγής πανικού παρέχει μεγαλύτερη αίσθηση ασφάλειας. Σκοπός του είναι να μειώσει την πιθανότητα πανικού και να δημιουργήσει τις οπτικές συνθήκες που απαιτούνται για να φτάσουν οι άνθρωποι σε οδεύσεις διαφυγής με ασφάλεια. Επίσης, ο φωτισμός αποφυγής πανικού πρέπει να εγκατασταθεί όπου οι οδεύσεις διαφυγής δεν είναι σαφώς καθορισμένες - για παράδειγμα σε μεγάλες αίθουσες - ή όπου ολόκληρος ο χώρος της αίθουσας μπορεί να χρησιμοποιηθεί ως οδός διαφυγής. Όσον αφορά την ένταση φωτεινή ένταση ισχύει ότι ακριβώς και στο φωτισμό οδεύσεων διαφυγής (παράγραφος 4.2.1), ενώ οι περιορισμοί παρουσιάζονται στον πίνακα που ακολουθεί. Πίνακας 4.3: Περιορισμοί στον φωτισμό αποφυγής πανικού σε ανοικτούς χώρους | Ένταση φωτισμού (ελάχιστη) | Ομοιομορφία | Δείκτης χρωματικής απόδοσης | |---------------------------|-------------|-----------------------------| | E [lx] | U (min/μαξ) | R_a | | 20,5 | ≥1:40 | ≥40 | Σημειώσεις Επισημαίνεται ότι η ομοιομορφία που αναφέρεται στον πίνακα είναι η ομοιομορφία ελάχιστης προς μέγιστη τιμή και όχι η ομοιομορφία ελάχιστης προς μέση τιμή που χρησιμοποιείται για το γενικό φωτισμό. 4.2.4 Πινακίδες ασφαλείας Υπάρχουν δύο κατηγορίες πινακίδων ασφαλείας. Αυτές που φωτίζονται εσωτερικά και αυτές που φωτίζονται εξωτερικά. Και τα δύο είδη πρέπει να είναι κατασκευασμένα σύμφωνα με τα ισχύοντα πρότυπα, ενώ υπάρχει σημαντική διαφορά στην απόσταση αναγνώρισης (Σχήμα 4.3). Ο μελετητής είναι υποχρεωμένος να τηρεί τις προδιαγραφές σχετικά με την λαμπρότητα των πινακίδων και των χρόνων απόκρισης και ελάχιστης λειτουργίας (Πίνακας 4.4). Πίνακας 4.4: Προδιαγραφές πινακίδων ασφαλείας | Λαμπρότητα σε κάθε σημείο της πινακίδας (ελάχιστη) | Χρόνος απόκρισης 50% L | Χρόνος απόκρισης 100% L | Ελάχιστη διάρκεια λειτουργίας | |---------------------------------------------------|------------------------|-------------------------|------------------------------| | L [cd/m²] | t_50% [sec] | t_100% [sec] | t [h] | | ≥2,0 | ≤5 | ≤60 | ≥1,0 | Σημειώσεις 1. t_50% είναι ο χρόνος για να φτάσει η λαμπρότητα της πινακίδας στο 50% της ονομαστικής τιμής 2. t_100% είναι ο χρόνος για να φτάσει η λαμπρότητα της πινακίδας στο 100% της ονομαστικής τιμής 3. t είναι ο ελάχιστος χρόνος στον οποίο η πινακίδα πρέπει να διατηρεί τα όρια της λαμπρότητας του πίνακα --------------------------------------------------------------------------------- ## Page 54 [Page 54 preview](https://cdn2.gnosios.com/3GPQrtz2Mqy5oNcJGeLIZijQbDA/pages/500e584c-8ef5-4c33-a260-f7fa338f3a53/483822870f90bba5b9cc0859d61da0cd/54.png) - Φωτισμός έκτακτης ανάγκης Σχήμα 4-3: Υπολογισμός της απόστασης αναγνώρισης. Ο υπολογισμός της απόστασης αναγνώρισης των πινακίδων (l) γίνεται σύμφωνα με τους ακόλουθους τύπους: Εσωτερικά φωτιζόμενες πινακίδες: l = h · 200 [εξ. 4-1] Εξωτερικά φωτιζόμενες πινακίδες: l = h · 100 [εξ. 4-2] όπου: l [m]: η απόσταση αναγνώρισης πινακίδας h [m]: το ύψος της πινακίδας 4.3 Εφεδρικός φωτισμός Ο εφεδρικός φωτισμός μπορεί να χρησιμοποιηθεί για δύο λόγους. Ο ένας είναι για την εκκένωση ενός χώρου, περίπτωση κατά την οποία ακολουθεί τον σχεδιασμό του φωτισμού έκτακτης ανάγκης όπως αυτός περιγράφεται και στην παράγραφο 4.2. Ο δεύτερος λόγος είναι, σε περίπτωση που δεν υπάρχει κίνδυνος για τους χρήστες, να μειωθούν τα επίπεδα φωτισμού ενός χώρου για το χρονικό διάστημα που απαιτείται ώστε είτε να τερματιστεί μια διαδικασία, είτε να συνεχιστεί η οποιαδήποτε δραστηριότητα. --------------------------------------------------------------------------------- ## Page 55 [Page 55 preview](https://cdn2.gnosios.com/3GPQrtz2Mqy5oNcJGeLIZijQbDA/pages/500e584c-8ef5-4c33-a260-f7fa338f3a53/483822870f90bba5b9cc0859d61da0cd/55.png) - 5 Εξωτερικοί χώροι κτιρίων 5.1 Απαιτήσεις φωτισμού Ως εξωτερικοί χώροι των κτιρίων χαρακτηρίζονται όλοι οι χώροι οι οποίοι εξυπηρετούν τη χρήση του κτιρίου. Αυτοί μπορεί να είναι: • οι προσόψεις του κτιρίου, • οι διαβάσεις, • οι πλατείες, • το ευρύτερο τοπίο (landscape), • η είσοδος, οι σκάλες και οι ράμπες, • οι θέσεις στάθμευσης (εσωτερικές και εξωτερικές) και • οι εξωτερικοί οδοί. Κατά τη διάρκεια της νύχτας, ο εξωτερικός φωτισμός σε αυτούς τους χώρους μπορεί να προσφέρει περισσότερες υπηρεσίες από το να επισημαίνει απλά τις προσόψεις των κτιρίων και να προσθέτει έναν καλύτερο προσανατολισμό. Οι απαιτήσεις φωτισμού μίας εξωτερικής οδού προς το κτίριο, μιας απλής διαδρομής πρόσβασης, ενός υπαίθριου χώρου στάθμευσης είναι κατά κύριο λόγο λειτουργικές. Βέβαια, η καλή ορατότητα για την επίτευξη της ασφάλειας στους χρήστες έχει ύψιστη προτεραιότητα. Παράλληλα, όταν τοποθετούνται τα κατάλληλα φωτιστικά, εκεί που χρειάζονται, λειτουργούν την κατάλληλη στιγμή, δεν χρειάζεται να παραβληθεί η αισθητική σύνδεση. Αρκεί, η αισθητική σύνδεση να μην δημιουργεί φωτορύπανση, καθώς ο φωτισμός με κατεύθυνση προς τα πάνω ή σε άλλες περιοχές εκτός αυτών για τις οποίες προορίζεται, οι υψηλές εντάσεις φωτισμού με έντονα α- νομοιομορφίες και η χρήση τεχνολογιών φωτισμού με πλούσιο μπλε χρώμα στο ορατό φάσμα (π.χ. ψυχρή θερμοκρασία χρώματος ή δείκτης G>2) αποτελούν τις κύριες πηγές φωτορύπανσης. Καθώς η συσχετισμένη θερμοκρασία χρώματος CCT δεν μπορεί να περιγράψει ποσοτικά το μέγεθος της τιμής ή κυρινικής ακτινοβολίας (380nm-500nm) που περιέχεται σε μια φωτεινή πηγή (Παράγραφος 3.7.2), η Ευρωπαϊκή Τεχνική αναφορά «Revision of the EU Green Public Procurement Criteria for Road Lighting and traffic signals» χρησιμοποιεί ως μέγεθος μέτρησης την τιμή, το δείκτη G (Εικ. 5-1, Σχήμα 5-1) για τις ευαίσθητες περιοχές. Σύμφωνα με την τεχνική οδηγία, σε πάρκα, κήπους και περιοχές που θεωρούνται περιβαλλοντικά ευαίσθητες, ο δείκτης G πρέπει να είναι ≤ 1,5, ενώ σε περιοχές εκτός, αλλά κοντά από αστικό αστεροσκοπείο οπτικής αστρονομίας ή εντός ακτίνας 100km από μεγάλο αστεροσκοπείο οπτικής αστρονομίας, ο δείκτης G πρέπει να είναι ≥ 2,0. Εάν δεν είναι δυνατό σε αυτούς τους λογαριασμούς του δείκτη G, η τιμή της συσχετισμένης θερμοκρασίας χρώματος CCT μπορεί να χρησιμοποιηθεί ως οδηγός, με την εντύπωση ωστόσο ότι η χρήση της εν λόγω μέτρησης για τους εν λόγω λογα δεν χαρακτηρίζεται από απόλυτη ακρίβεια. Ένας δείκτης G της τάξης του ≥ 1,5 ισούται σε γενικές γραμμές (αλλά όχι πάντα) με CCT 3.300Κ. Ένας δείκτης G της τάξης του ≥ 2,0 ισούται σε γενικές γραμμές (αλλά όχι πάντα) με CCT ≥ 2.700Κ. \[ \text{G} = -2,5 \log_{10} \left( \frac{A}{B} \right) \quad \text{[εξ. 5-1]} \] όπου \[ \text{A} \] \[\text{[W/στρ.500]} \] η ισχύς της ακτινοβολίας, £ \] η μέσα από μπλε φίλτρο 1 για φάσματα 380nm-500nm \[ \int_{380}^{500} F(λ) - E(λ) \] (Σχήμα 5-1) --------------------------------------------------------------------------------- ## Page 56 [Page 56 preview](https://cdn2.gnosios.com/3GPQrtz2Mqy5oNcJGeLIZijQbDA/pages/500e584c-8ef5-4c33-a260-f7fa338f3a53/483822870f90bba5b9cc0859d61da0cd/56.png) - Εξωτερικοί χώροι κτιρίων B [W/m²] η ισχύς της ακτινοβολίας Eλ μέσα από τη φωτονική καμπύλη Fλ Σχήμα 5-1: Παράδειγμα υπολογισμού δείκτη G, Πηγή: Ευρωπαϊκή Τεχνική αναφορά «Revision of the EU Green Public Procurement Criteria for Road Lighting and traffic signals». Ο προσαρμοσμένος φωτισμός στην οδό μπροστά από το κτίριο μπορεί ταυτόχρονα να προσφέρει ασφάλεια και να συμβάλλει στην εξοικονόμηση ενέργειας. Τα μονοπάτια, τα σκαλοπάτια, τα εξωτερικά κλιμακοστάσια και οι υπόλοιποι χώροι θα πρέπει να περιλαμβάνονται στις αρχικές μελέτες φωτισμού για τις υπαίθριες εγκαταστάσεις των κτιρίων. Με αυτόν τον τρόπο οι περιοχές αυτές θα ενσωματώνονται αρμονικά στη συνολική εικόνα του κτιρίου. Στον επόμενο πίνακα (Πίνακας 5-1) δίνονται οι απαιτούμενοι φωτισμοί για τις βασικές περιοχές των εξωτερικών χώρων ενός κτιρίου. Όπως στον εσωτερικό φωτισμό έτσι και στον εξωτερικό, οι απαιτήσεις αναφέρονται στην επιφάνεια εργασίας. Οι απαιτήσεις έντασης φωτισμού στις γειτονικές περιοχές δίνονται στον αντίστοιχο πίνακα (Πίνακας 5-2). Οι περιοχές εργασίας θα πρέπει να φωτίζονται όσο το δυνατό πιο ομοιόμορφα με ελάχιστη μέση τιμή αυτή που αναφέρεται στον αντίστοιχο πίνακα (Πίνακας 5-1). Η ομοιομορφία (ελάχιστη ένταση φωτισμού προς μέση τιμή έντασης φωτισμού) στις γειτονικές περιοχές δεν θα πρέπει να είναι μικρότερη από 0,10. [48] --------------------------------------------------------------------------------- ## Page 57 [Page 57 preview](https://cdn2.gnosios.com/3GPQrtz2Mqy5oNcJGeLIZijQbDA/pages/500e584c-8ef5-4c33-a260-f7fa338f3a53/483822870f90bba5b9cc0859d61da0cd/57.png) - Εξωτερικοί χώροι κτιρίων Πίνακας 5.1: Απαιτήσεις φωτισμού για τις βασικές περιοχές των εξωτερικών χώρων ενός κτιρίου. | Τύπος περιοχής, επιφάνειας εργασίας ή δραστηριότητα | Εν. Μέση ένταση φωτισμού [lx] | Επίπεδο αναφοράς μέτρησης [m] | Uo. Ομοιομορφία [-] | Δείκτης θάμβωσης Ra [-] | |--------------------------------------------------|------------------------------|----------------------------|-----------------|------------------------| | Μονοπάτια | 5 | 0,0 | 0,25 | 50 | | Παρακείμενοι οδοί για οχήματα με χαμηλή ταχύτητα | 10 | 0,0 | 0,40 | 50 | | Ράμπες φόρτωσης – εκφόρτωσης, ανοικτός χώρος περιμετρικά των κτιρίων | 20 | 0,0 | 0,25 | 55 | | Περιοχές στάθμευσης (χαμηλή χρήση) | 5 | 0,0 | 0,25 | 55 | | Περιοχές στάθμευσης (μέση χρήση) | 10 | 0,0 | 0,25 | 50 | Πίνακας 5.2: Απαιτήσεις έντασης φωτισμού και ομοιομορφίας στις γειτονικές περιοχές ανάλογα την ένταση φωτισμού στην κύρια επιφάνεια εργασίας. | Ένταση φωτισμού στην επιφάνεια εργασίας [lx] | Ισομοιομορφία στην επιφάνεια εργασίας | Ένταση φωτισμού στην περιφερική περιοχή [lx] | Ομοιομορφία στην περιφερική περιοχή | |--------------------------------------------|--------------------------------------|---------------------------------|-------------------------| | 150-200 | Όπως αναφέρεται στον κύριο τύπο περιοχής, επιφάνειας εργασίας ή δραστηριότητας | 50 | 0,10 | | 100-150 | Όπως αναφέρεται στον κύριο τύπο περιοχής, επιφάνειας εργασίας ή δραστηριότητας | 30 | 0,10 | | 50-100 | Όπως αναφέρεται στον κύριο τύπο περιοχής, επιφάνειας εργασίας ή δραστηριότητας | 20 | 0,10 | | <50 | Χωρίς καθορισμό | 0 | 0,10 | 5.2 Περιορισμός ενοχλητικού φωτισμού και φωτορύπανσης Για την προστασία του νυχτερινού περιβάλλοντος, είναι απαραίτητο να ελέγχεται το ενοχλητικό φως ή η φωτορύπανση, τα οποία μπορούν να επιφέρουν σοβαρά βιολογικά και οικολογικά προβλήματα στους ανθρώπους και το γενικότερο περιβάλλον αντίστοιχα. Η ενοχληση φωτισμού ή φωτορύπανση είναι ένας ευρύς όρος που καλύπτει διάφορες πτυχές που σχετίζονται με τη λάθος κατεύθυνση του φωτός, το φάσμα εκπομπής και τις αρνητικές επιπτώσεις του: • Φωτισμός ουρανούs (Sky glow): Αύξηση φωτεινότητας του νυχτερινού ουρανού πάνω από κατοικημένες περιοχές. • Θάμβωση (Glare): Υπερβολική λαμπρότητα πηγών που σε συνδυασμό το σκοτεινό υπόβαθρο προκαλεί οπτική δυσφορία. • Υπερφωτισμός (Overillumination): Χρήση υπερβολικών επιπέδων φωτισμού και συνήθως είναι εκτός των ορίων που περιγράφονται από τους κανονισμούς. • Παρασκίασις φωτισμού (Spill light): Φωτισμός που προσπίπτει εκτός της περιοχής που προσφέρεται να φωτιστεί. • Φωτο-καταπάτηση (Light trespass): Φωτισμός που εμφανίζεται σε περιοχές που δεν προσφέρεται να υπάρχει ή δεν απαιτείται. Προκαλείται από παρασιτικό φωτισμό. • Καταναλωμός οπτικού πεδίου (Clutter): Φωτεινές και υπερβολικές ασυμβατότητες πηγών φωτός που προκαλούν σύγχυση • Διαταραχή οικοσυστημάτων (disturbing biodiversity): Διαταραχή των φυσικών ρυθμών των νυχτερινών ειδών, της χλωρίδας και γενικότερα του οικοσυστήματος με χρήση κυρίως ακατάλληλων φασμάτων εκπομπής ακτινοβολίας και περιττού φωτισμού. --------------------------------------------------------------------------------- ## Page 58 [Page 58 preview](https://cdn2.gnosios.com/3GPQrtz2Mqy5oNcJGeLIZijQbDA/pages/500e584c-8ef5-4c33-a260-f7fa338f3a53/483822870f90bba5b9cc0859d61da0cd/58.png) - Οι μελέτες εξωτερικού φωτισμού θα πρέπει να έχουν ως στόχο τη μείωση του ενοχλητικού φωτισμού και την καταπολέμηση της φωτορύπανσης. Ο στόχος αυτός μπορεί να επιτευχθεί με: - Μείωση των επιπέδων φωτισμού που καθορίζει ο μελετητής χωρίς να θέτει θέματα ασφαλείας ή αντίκειται στους κανονισμούς. - Σωστή στόχευση των φωτιστικών σωμάτων. - Απενεργοποίηση του περιττού φωτισμού. - Περιορισμό των ωρών λειτουργίας φωτισμού των εξωτερικών χώρων ή μείωση της φωτεινής ροής των φωτιστικών σωμάτων τις προχωρημένες ώρες σε περιοχές που μπορεί να υπάρχουν προβλήματα ασφάλειας. - Περιορισμός των εγκαταστάσεων φωτισμού στις περιοχές που είναι απαραίτητο να φωτιστούν. - Χρήση φωτιστικών σωμάτων πλήρους αποκάλυψης για ελαχιστοποίηση της ποσότητας φωτός που εκτείνεται απευθείας προς τα πάνω και πλήρη περιορισμό της χρήσης φωτιστικών σωμάτων με διάχυση φωτισμού προς όλες τις κατευθύνσεις τύπου "μανιτάρι". - Κατάλληλη προσαρμογή του φωτισμού στις πηγές με σκοπό την ελαχιστοποίηση της διαταραχής των οικοσυστημάτων. Για όσον ενοχλητικό φωτός να εγκαταστάσεις εξωτερικού φωτισμού, παρουσιάζονται στον αντίστοιχο πίνακα (Πίνακας 5-3). Για τους χρήστες των οχημάτων ο δείκτης θάμβωσης fTI (EN 13201) δεν θα πρέπει να υπερβαίνει το 15% με βάση το πραγματικό επίπεδο φωτισμού για τις θέσεις παρατήρησή στην κατεύθυνση της πορείας του οχήματος. Η θερμοκρασία χρώματος συνιστάται να είναι 33.000 K ή G ≥ 1.5 ενώ ο δείκτης χρωματικής απόδοσης 280 με εξαίρεση τους εξωτερικούς χώρους στάθμευσης. Ο περιορισμοί της φωτεινής μαρμαρυγής και του στροβοσκοπικού φαινομένου έχουν παρουσιαστεί στην ενότητα 3.8. Πίνακας 5-3: Περιορισμοί εξωτερικού φωτισμού για τον περιορισμό της φωτορύπανσης | Περιβάλλον φωτισμού | Μέγιστη σχετική ένταση εκπομπής από φωτιστικό σώμα [cd] | Μέγιστο ποσοστό φωτισμού προς τα πάνω (Ru) | Μέγιστα όρια έντασης λαμπρότητας στις προσόψεις του κτιρίου και ιδιωτική έκταση [cd/m²] | |---------------------------------------------------|---------------------------------------------------------|-----------------------------------------|-------------------------------------------------------------------------------------------------| | Με χαμηλά επίπεδα γενικού φωτισμού, κέντρα μεγάλων πλατειών, κατοικημένες περιοχές, υπαίθρο | 7.500 | 5% | 5 | | Με μεσαία επίπεδα γενικού φωτισμού, κατοικημένες περιοχές, μικρές εμπορικές περιοχές | 10.000 | 15% | 10 | | Με μεγάλα επίπεδα γενικού φωτισμού, κέντρα πόλεων και εμπορικές περιοχές | 25.000 | 25% | 25 | Σημειώσεις Σε οικιστικές περιοχές όπου είναι προστατευμένες περιοχές (εθνικά πάρκα, δρόμοι, φυσικοί χώροι, μεγάλα πάρκα κ.λ.) τα επίπεδα λαμπρότητας στις προσόψεις των κτιρίων που βρίσκονται μέσα σε αυτές δεν πρέπει να είναι μηδενικά. Αν υπάρχει σύστημα φωτισμού μέσα στις περιοχές αυτές το ποσοστό της φωτεινής ροής προς τα πάνω θα πρέπει είναι μηδενικό. Στις προχωρημένες ώρες κατά τη διάρκεια της νύκτας (π.χ. >00:00) οποιαδήποτε πηγή πρέπει να απενεργοποιείται. --------------------------------------------------------------------------------- ## Page 59 [Page 59 preview](https://cdn2.gnosios.com/3GPQrtz2Mqy5oNcJGeLIZijQbDA/pages/500e584c-8ef5-4c33-a260-f7fa338f3a53/483822870f90bba5b9cc0859d61da0cd/59.png) - 5.3 Φωτισμός προσόψεων Ένα από τα πιο σημαντικά κριτήρια για ένα ελκυστικό αστικό τοπίο κατά τη διάρκεια της νύχτας είναι ο τεχνητός φωτισμός και τα κατάλληλα επίπεδα φωτισμού. Σε αντίθεση με τον εσωτερικό φωτισμό, ο σχεδιασμός εξωτερικού φωτισμού βασίζεται κυρίως σε τιμές λαμπρότητας. Αυτή η παράμετρος είναι καθοριστική για έναν μελετητή και το αντίστοιχο έργο που μπορεί να είναι η πρόσοψη ενός κτιρίου, μια οδού ή μιας σύγχρονης. Η λαμπρότητα καθορίζεται από το φωτισμό που καταυγάζει προς μια επιφάνεια και τις ανακλαστικές ιδιότητές της. Ο βαθμός ανάκλασης είναι μια σημαντική παράμετρος και καθορίζεται από το είδος του υλικού και το χρώμα των επιφανειών που πρόκειται να φωτιστούν. Αυτό έχει σημαντική επίδραση στην αντίληψη ενός αντικειμένου ή μιας επιφάνειας που κατά κύριο λόγο πρέπει να είναι ματ για να είναι εύκολα αντιληπτή. Το ίδιο ισχύει για το φόντο και τη λαμπρότητα του περιβάλλοντος αλλά και για τις προκύπτουσες αντιθέσεις. Το αποτέλεσμα του κτιρίου γίνεται πολύ πιο εντυπωσιακό, όσο περισσότερο ξεχωρίζει η πρόσοψή του από το φόντο του. Ο φωτισμός ενός κτιρίου που στέκεται στο κέντρο μιας φωτισμένης πόλης απαιτεί υψηλότερα επίπεδα φωτισμού από ό, τι θα συνέβαινε αν αυτό βρισκόταν σε ένα σκοτεινό φόντο, π.χ. στη μέση της υπαίθρου. Όσο πιο σκούρα είναι μια επιφάνεια, τόσο χαμηλότερος θα είναι ο συντελεστής ανάκλασης. Συνεπώς η επιφάνεια αυτή, για να είναι το ίδιο λαμπρή με μια πρόσοψη με ανοιχτά χρώματα (και άρα υψηλότερο συντελεστή ανάκλασης) ο προσπίπτων φωτισμός (ένταση φωτισμού) που θα χρησιμοποιηθεί για την επιφάνεια / πρόσοψη πρέπει να είναι μεγαλύτερος. Ο Πίνακας 5-4 δίνει τις μέγιστες, μέσες και απόλυτες μέγιστες (μόνο για σηπτική έμφαση) τιμές έντασης φωτισμού με τις οποίες μπορούν να φωτίζονται οι προσόψεις κτιρίων ή μνημείων ανάλογα την περιοχή που βρίσκονται και το υλικό (συντελεστή ανάκλασης) που αποτελούν. Στις περιοχές ιδιαιτέρως προστασίας και εν γένει σε σκοτεινές περιοχές, όπως εθνικά πάρκα, φυσικοί χώροι, μεγάλα πάρκα ή προστατευόμενες τοποθεσίες δεν επιτρέπεται ο φωτισμός των προσόψεων των κτιρίων (ΕΝ 12464 - 2). Στις τιμές του Πίνακα 5-4 δίνονται να υπάρχουν υπερβάσεις για εορταστικό φωτισμό (π.χ. video mapping) ο οποίος θα είναι σε εφαρμογή για περιορισμένο χρονικό διάστημα (μακρότερο της εβδομάδας) και θα απενεργοποιείται στις προγραμματισμένες ώρες αν βρίσκεται σε περιοχές χαμηλής και μεσαίας φωτεινότητας εκτός από τις προστατευμένες περιοχές. Επιπλέον, ιδιαίτερη μέριμνα θα πρέπει να δίνεται στο φωτισμό των πινακίδων, τον οποίο ο φωτισμός δεν πρέπει να ξεπερνά τις μέγιστες μέσες τιμές λαμπρότητας ανάλογα τη περιοχή που βρίσκονται (Πίνακας 5-5). Τα όρια φωτισμού των προσόψεων που ανήκουν στην κατηγορία όψεων πολυμέσων ή όψεων ως μέσο επικοινωνίας (media facades) θα πρέπει να συμμορφώνονται με τα όρια του Πίνακα 5-5 του φωτισμού πινακίδων και προτείνεται να απενεργοποιείται στις προγραμματισμένες ώρες αν βρίσκεται σε περιοχές χαμηλής και μεσαίας φωτεινότητας. --------------------------------------------------------------------------------- ## Page 60 [Page 60 preview](https://cdn2.gnosios.com/3GPQrtz2Mqy5oNcJGeLIZijQbDA/pages/500e584c-8ef5-4c33-a260-f7fa338f3a53/483822870f90bba5b9cc0859d61da0cd/60.png) - Εξωτερικοί χώροι κτιρίων Πίνακας 5-4: Όρια φωτισμού προσόψεων κτιρίων και μνημείων σε περίπτωση που κρίνεται απαραίτητο να φωτιστούν. Υλικό (Συντελεστής ανάκλασης ορατού φάσματος) | Περιοχές χαμηλής φωτεινότητας, κέντρο μεγάλων πλατειών, κατοικημένες περιοχές, ύπαιθρος | Περιοχές μεσαίας φωτεινότητας, κατοικημένες περιοχές, μικρές εμπορικές περιοχές | Περιοχές υψηλής φωτεινότητας, κέντρο πόλεων και εμπορικές περιοχές Μέση τιμή | Μέγιστη | Μέση τιμή | Μέγιστη | Μέση τιμή | Μέγιστη Πολύ σκουρόχρωμες επιφάνειες, επιφάνειες σκουρόχρωμα (π.χ. σκοροδο λευκό, καφέ, γκρι, σφυρηλατημένο μέταλλο), επιφάνειες οπτικά μη λεία, εμφανής οπτοπλινθοδομή ή λιθοδομή (<0.4) | 40 | 80 | 120 | 350 | 200 | 850 Σκούρα τοιχώματα, Επιφάνεια μέτριας απόχρωσης (π.χ. γκρι, μπλε, σκούρο μωβ, σομόν), εμφανής ανομοιόμορφη οπτοπλινθοδομή ή λιθοδομή (0.4-0.5) | 35 | 70 | 105 | 350 | 170 | 850 Κόκκινο τοιχία, Επιφάνειες ανοικτόχρωμο (π.χ. ανοιχτό γκρι, μπλε, κίτρινο, ροζ ή γαλάζιο) (0.5-0.6) | 30 | 60 | 85 | 350 | 140 | 850 Επιφάνειες με παστέλ χρώματα (0.6-0.7) | 25 | 50 | 70 | 300 | 120 | 750 Λευκό μάρμαρο, ανοικτόχρωμη πέτρα, απλές μεταλλικές επιφάνειες (>0.7) | 25 | 45 | 65 | 250 | 110 | 650 Σημειώσεις Σε σκοτεινές περιοχές όπου είναι προστατευμένες περιοχές (εθνικά πάρκα, δρόμοι, φυσικοί χώροι, μεγάλα πάρκα κ.λπ.) τα επίπεδα λαμπρότητας στις προσόψεις των κτιρίων που βρίσκονται σε αυτές πρέπει να είναι σχεδόν γενικά [<0.1cd/m²]. Αν υπάρχει σύστημα φωτισμού μέσα στις περιοχές αυτές το ποσοστό της φωτεινής ροής τους προς τα πάνω πρέπει είναι μηδαμινό. Στις προαναφερθείσες ώρες κατά τη διάρκεια της νύκτας [π.χ. 20:00], οποιαδήποτε πηγή πρέπει να απενεργοποιείται. Πίνακας 5-5: Μέγιστες μέσες τιμές λαμπρότητας φωτισμού πανόδων. Μέγιστες μέσες τιμές λαμπρότητας φωτισμού πανόδων [cd/m²] Ευαίσθητες σκοτεινές περιοχές, όπως εθνικά πάρκα ή προστατευόμενες τοποθεσίες | Σκοτεινές περιοχές, αστικά αποκαταστημένες περιοχές | Περιοχές χαμηλής φωτεινότητας, κέντρο μεγάλων πλατειών, κατοικημένες περιοχές, ύπαιθρος | Περιοχές μεσαίας φωτεινότητας, κατοικημένες περιοχές, μικρές εμπορικές περιοχές | Περιοχές υψηλής φωτεινότητας, κέντρο πόλεων και εμπορικές περιοχές 0.1 | 50 | 400 | 800 | 1.000 --------------------------------------------------------------------------------- ## Page 61 [Page 61 preview](https://cdn2.gnosios.com/3GPQrtz2Mqy5oNcJGeLIZijQbDA/pages/500e584c-8ef5-4c33-a260-f7fa338f3a53/483822870f90bba5b9cc0859d61da0cd/61.png) - 5.4 Έλεγχος εξωτερικού φωτισμού και εγκατεστημένη ισχύς Σε περιπτώσεις που δεν υπάρχει ευρύτερο σχέδιο φωτισμού πόλης (City Light Masterplan) από τον αρμόδιο διαχειριστή του συστήματος φωτισμού, ο φωτισμός για τις όλες τις εξωτερικές εφαρμογές, εκτός από: α) τον φωτισμό των εισόδων ή εξόδων οχημάτων από κτίρια ή τις βορείς στάθμευσης όπου απαιτείται για ασφάλεια, προστασία ή προσαρμογή των ματιών και β) τον φωτισμό που σχετίζεται με την σήμανση από τον κατασκευαστή, προτείνεται να πληροί τις ακόλουθες απαιτήσεις με σκοπό τη μείωση της φωτορύπανσης και την αύξηση της βιωσιμότητας και της ασφάλειας: • Το σύστημα φωτισμού θα ελέγχεται από συσκευή ελέγχου που θα απενεργοποιεί αυτόματα τον φωτισμό όταν υπάρχει επάρκεια φυσικού φωτισμού. • Ο φωτισμός των προσόψεων του κτιρίου και ο φωτισμός τοπίων όπου αφορούν την ανάδειξη (δεν αφορά το λειτουργικό φωτισμό) θα απενεργοποιούνται αυτόματα μεταξύ 0:00πμ ή του κλεισίματος της επιχείρησης, όπου από τα δύο έρχεται τελευταίο, και 6:00πμ ή έναρξης της επιχείρησης, όποιο έρχεται πρώτο, εκτός και αν περιγράφεται διαφορετικά από τον αρμόδιο διαχειριστή του συστήματος φωτισμού και το αντίστοιχο ευρύτερο σχέδιο φωτισμού πόλης (City Light Masterplan) π.χ. αρχαιολογικοί χώροι, μνημεία, ιστορικά κτίρια τα οποία αποτελούν τοπόσημα, σημεία προσανατολισμού στο αστικό τοπίο κ.λπ. Σε αυτές τις περιπτώσεις θα πρέπει να προβλέπεται μείωση των επιπέδων φωτισμού στο 25% και περιορισμός του δυναμικού φωτισμού εφόσον αυτό υπάρχει. • Ο λειτουργικός φωτισμός (π.χ. φωτισμός οδών) και ο φωτισμός σήμανσης ή ενημερωτικών πινακίδων θα ελέγχεται συνολικά έτσι ώστε να μειώνεται σταδιακά η ισχύς φωτισμού τουλάχιστον στο 75% ή να απενεργοποιείται (π.χ. φαρμακεία, εκτός των εμπορικών όπου προτείνεται 75% μείωση, πρατήρια, εκτός της 24h όπου προτείνεται 75% μείωση, εμπορικά καταστήματα κ.λπ.) να τουλάχιστον μία από τις ακόλουθες περιπτώσεις: α) Από τις 00:00πμ ή εντός μίας ώρας από το τέλος των επιχειρηματικών δραστηριοτήτων, όποιο από τα δύο έρχεται τελευταίο, έως τις 6πμ ή η έναρξη της επιχείρησης, όποιο από τα δύο έρχεται πρώτο. β) Κατά τη διάρκεια οποιασδήποτε περιόδου κατά την οποία δεν έχει αναγνωθεί δραστηριότητα για χρονικό διάστημα όχι μεγαλύτερο από 15 λεπτά. • Τα φωτιστικά που εξυπηρετούν εξωτερικούς χώρους στάθμευσης και έχουν ονομαστική ισχύ μεγαλύτερη από 70W και ύψος τοποθέτησης 7m ή λιγότερο πάνω από το έδαφος, θα ελέγχονται ώστε να μειώνεται αυτόματα η ισχύς κάθε φωτιστικού κατά τουλάχιστον 50% όταν δεν έχει αναγνωρισθεί δραστηριότητα στην αντίστοιχη περιοχή ελέγχων για χρονικό διάστημα που δεν υπερβαίνει τα 15 λεπτά. Η συνολική ισχύς των φωτιστικών που θα μπορούν να ελέγχονται ταυτόχρονα δεν πρέπει να είναι μεγαλύτερη από 1,5kW. Στον ενδεικτικό πίνακα (Πίνακας 5-6) προτείνονται μέγιστα όρια στην εγκατεστημένη ισχύ για τις εξωτερικές περιοχές των κτιρίων. --------------------------------------------------------------------------------- ## Page 62 [Page 62 preview](https://cdn2.gnosios.com/3GPQrtz2Mqy5oNcJGeLIZijQbDA/pages/500e584c-8ef5-4c33-a260-f7fa338f3a53/483822870f90bba5b9cc0859d61da0cd/62.png) - Εξωτερικοί χώροι κτιρίων Πίνακας 5-6: Όρια εγκατεστημένης ισχύος και απαιτούμενος έλεγχος φωτισμού για τις εξωτερικές περιοχές των κτιρίων. | Εξωτερική περιοχή | Μέγιστη εγκατεστημένη ισχύς | Έλεγχος φωτισμού | |-------------------|----------------------------------|-----------------| | Περιοχές που αποτελούνται κυρίως από κατοικισμένες ζώνες, περιφερειακές εμπορικές περιοχές, καθαρές βιομηχανικές περιοχές με περιορισμένη χρήση και γεωργική χρήση και περιοχές μεικτής χρήσης κατοικιών | 0,88 [W/m²] | Ο φωτισμός θα πρέπει να απενεργοποιείται ή να μειώνεται σε στάθμη φωτισμού του με το 25% της αρχικής κατά τις ώρες μη λειτουργίας του κτιρίου | | Προσόψεις κτιρίων, μονοπάτια, πλατείες και ειδικές περιοχές | 1,1 [W/m²] | Ο φωτισμός θα πρέπει να απενεργοποιείται ή να μειώνεται σε στάθμη φωτισμού του με το 25% της αρχικής κατά τις ώρες μη λειτουργίας του κτιρίου | | Περιοχές τοπίου | 0,34 [W/m²] | Ο φωτισμός θα πρέπει να απενεργοποιείται ή να μειώνεται σε στάθμη φωτισμού του με το 25% της αρχικής κατά τις ώρες μη λειτουργίας του κτιρίου | | Είσοδος κτιρίων (Πόρτα) | 37 [W/m] | Ο φωτισμός θα πρέπει να απενεργοποιείται ή να μειώνεται σε στάθμη φωτισμού του με το 25% της αρχικής κατά τις ώρες μη λειτουργίας του κτιρίου | | Κλιμακοστάσια και ράμπες | 6 [W/m²] | Δεν απαιτείται έλεγχος | | Θέσεις στάθμευσης και οδοί | 0,43 [W/m²] | Η στάθμη φωτισμού θα πρέπει να μειώνεται στο 50% όταν δεν ανιχνεύεται παρουσία χρηστών για περισσότερα από 15 λεπτά. | | Υπόλοιπες περιοχές | 1,8 [W/m²] | Ο φωτισμός θα πρέπει να απενεργοποιείται ή να μειώνεται σε στάθμη φωτισμού του με το 25% της αρχικής κατά τις ώρες μη λειτουργίας του κτιρίου | Σημειώσεις Ο εξωτερικός φωτισμός θα πρέπει να ελέγχεται συνολικά με φωτοκύτταρο / αισθητήρα φωτισμού ή αστρονομικό διακόπτη ώστε να απενεργοποιείται με τις πρωινές ώρες με την πρώτη παρουσία Φ.Φ. 5.5 Σχέδιο αστικού φωτισμού ή ευρύτερης περιοχής Για τον ορθό φωτισμό μιας αστικής περιοχής ή μιας ευρύτερης περιοχής θα πρέπει να υπάρχει ένας σχετικός διαχωρισμός ανάμεσα στον λειτουργικό-βασικό φωτισμό (φωτισμός οδών, υπόγειων διαβάσεων, υποδομών κ.λ.π.) και τον επιλεκτικό φωτισμό (φωτισμός ανάδειξης κτιρίων, υποδομών έργων τέχνης, αρχιτεκτονικής τοπίων κ.λ.π.) αλλά και η επίτευξη μιας ισορροπίας μεταξύ τους, μέσω ενός συνολικού / ολιστικού σχεδίου αστικού φωτισμού ή φωτισμού μιας ευρύτερης περιοχής (π.χ. δήμος, κοινότητα). --------------------------------------------------------------------------------- ## Page 63 [Page 63 preview](https://cdn2.gnosios.com/3GPQrtz2Mqy5oNcJGeLIZijQbDA/pages/500e584c-8ef5-4c33-a260-f7fa338f3a53/483822870f90bba5b9cc0859d61da0cd/63.png) - Εξωτερικοί χώροι κτιρίων πάρκο, σκοτεινό πάρκο κ.λπ.). Οι στόχοι ενός ολιστικού σχεδίου φωτισμού (lighting masterplan) είναι οι κάτωθι: • Αναγνώριση όλων των τύπων φωτισμού (βασικός και επαυξητικός) που διαμορφώνουν το νυκτερινό τοπίο. • Διασφάλιση ότι όλοι οι τύποι / τεχνικές φωτισμού λειτουργούν σε συμφωνία με το σύνολο της περιοχής, σέβονται το περιβάλλον και εναρμονίζονται με τις ανάγκες των χρηστών, ταυτόχρονα. • Επίτευξη της λειτουργικότητας (επίτευξη οπτικής άνεσης, ασφάλειας, ομαλής οπτικής προσαρμοστικότητας μεταξύ περιοχών, μείωση θάμβωσης κ.λπ.) • Τήρηση των κανονισμών και της νομοθεσίας με στόχο τη μείωση των αρνητικών επιπτώσεων στο περιβάλλον (μείωση οικολογικού αποτυπώματος, εξοικονόμηση ενέργειας, καταπολέμηση της φωτορύπανσης, κ.λπ.) • Δημιουργία ατμόσφαιρας και έκφρασης (δημιουργία πόλων έλξης, ομοιομορφία, επαυξητικός φωτισμός, δημιουργία εμβληματικών εικόνων κ.λπ.). Ο εξωτερικός φωτισμός μπορεί να διαχωρισθεί σε δύο βασικές κατηγορίες: α. Λειτουργικός – Βασικός φωτισμός: φωτισμός οδών, ποδηλατοδρόμων, πάρκων, βιομηχανικών περιοχών, αθλητικών εγκαταστάσεων, πινακίδων και υποδομών της λιμένας, σταθμών. Ο λειτουργικός φωτισμός βασίζεται κατά κύριο λόγο σε τεχνικά κριτήρια, οπότε οι μελέτες φωτισμού πρέπει να εναρμονίζονται με τα αντίστοιχα πρότυπα (παραδείγματος χάριν, EN 12464-2, EN 12193, κ.λπ.) αλλά και να αποδίδουν τον χαρακτήρα και την ταυτότητα της ευρύτερης περιοχής. β. Αρχιτεκτονικός - επελετικός φωτισμός: φωτισμός ιστορικών κτιρίων π.χ. κάστρα, δημόσια κτίρια, κτίρια ως τοπόσημα π.χ. δημαρχεία, σύγχρονων κτιρίων, κατασκευών π.χ. γέφυρες, οδογέφυρες κ.λπ., έργων τέχνης στο δημόσιο χώρο π.χ. γλυπτά, ανδριάντες, αρχιτεκτονικής τοπίου, περιοχές ανάδρασης κοινού π.χ. πλατείες, εμπορικές περιοχές. Παρότι ο σκοπός του αρχιτεκτονικού φωτισμού είναι να δώσει μια τρισδιάστατη δομή μιας ευρύτερης περιοχής ή της πόλης στο νυκτερινό τοπίο, θα πρέπει να βασίζεται και αυτό σε τεχνικά κριτήρια έτσι ώστε να μην υπάρχει κατασπατάληση ενέργειας, φωτορύπανση ή αλλοίωση του οπτικού αποτελέσματος (π.χ. αλλοίωση εικόνας μνημείων). Επίσης, για τις μελέτες φωτισμού του επελετικού φωτισμού θα πρέπει να παραδίδονται οι σχετικές τεκμηριώσεις. Να σημειωθεί πως το σχέδιο φωτισμού από μόνο του, δεν καθιστά υποχρεωτική την εφαρμογή φωτισμού στις υπό εξέταση περιοχές. Τα βασικά βήματα ενός σχεδίου φωτισμού αποτελούνται από: α) ανάλυση και καθορισμό των περιοχών και των αναγκών τους για λειτουργικό-βασικό φωτισμό, β) ανάλυση και καθορισμό των περιοχών και των αναγκών τους για επελετικό-αρχιτεκτονικό φωτισμό, γ) ανάλυση των χρηστών ανά περιοχή (πχ κάτοικοι, επισκέπτες, τουρίστες κλπ.), δ) καθορισμό των εξεταζόμενων περιοχών με γνώμονα τη φυσική περιοχή ή την τοπογραφία τους, ε) καθορισμός της «εικόνας» της πόλης και του αστικού της χαρακτήρα, στ) ανάλυση του σχεδιασμού του φωτισμού της «κουλτούρας» της πόλης, ζ) εκπόνηση της ανάδειξης των κτιρίων στην ενδότερη της πόλης εν αντιθέσει θέσεις λατρείαςπχ 10:1 (άκρως εντυπωσιακό), 5:1 (ξεχωρίζει) και 3:1 (διακριτικά ανώτερη), η) καθορισμός τοποσήμων, ι) καθορισμός σημείων θέασης (δη περάσματα τουριστών από μία περιοχή με τοπόσημο), ι) ανάλυση των εξεταζόμενων περιοχών (εμπορική περιοχή, οικιστική, βιομηχανική, τύπος πόλης, κ.λπ.). --------------------------------------------------------------------------------- ## Page 64 [Page 64 preview](https://cdn2.gnosios.com/3GPQrtz2Mqy5oNcJGeLIZijQbDA/pages/500e584c-8ef5-4c33-a260-f7fa338f3a53/483822870f90bba5b9cc0859d61da0cd/64.png) - κτηρίων, κ.λπ.), κ) ανάλυση ιδιαιτεροτήτων (ιστορικό μέρος, πολλαπλά σημεία θέασης, πολεοδομικά χαρακτηριστικά κ.λπ.), λ) ανάλυση του υφιστάμενου φωτισμού (δράσεις βελτίωσης, αναβάθμισης, προσαρμογή τους στα όρια των κανονισμών κ.λπ.) και μ) ξεκάθαρο στόχο σχεδιασμού ανά εξεταζόμενη περιοχή (δημιουργία ασφάλειας, τουριστικός πόλος έλξης, υποστήριξη αθλητικών δραστηριοτήτων κ.λπ.). Καθώς στον λειτουργικό-βασικό φωτισμό οι περιοχές που θα πρέπει να φωτίζονται είναι καθορισμένες από πρότυπα, στον ενδεικτικό φωτισμό σημαντική παράμετρος για τον επιτυχημένο σχεδιασμό τους είναι η επιλογή των αντικειμένων που θα φωτιστούν π.χ. των κτιρίων. Είναι κρίσιμο να ενταχθούν κριτήρια επιλογής έτσι ώστε η ιεράρχησή τους να είναι πιο εύκολη. Για παράδειγμα, κριτήρια για το φωτισμό των αστικών περιοχών (πχ πάρκα, μνημεία, συντριβάνια κλπ.) μπορεί να είναι η λειτουργικότητα, ο συμβολισμός, η δημιουργία εμβληματικής εικόνας, σημεία θέασης καλλιτεχνική αξία κλπ. Αντίστοιχα κριτήρια μπορούν να εφαρμοστούν είτε στα ιστορικά κτίρια με προσθήκη επιπλέον κριτηρίων για την αρχιτεκτονικά χαρακτηριστικά, ή απόρριψη άλλων) είτε στα σύνορα. Οι περιοχές ή τα κτίρια με την υψηλότερη βαθμολογία στο σύνολο των κριτηρίων μπορούν να επιλεγούν για να αναδείξουν και την ένταξή τους στο σχέδιο αστικού φωτισμού. Στο σχέδιο του αστικού φωτισμού ή ευρύτερης περιοχής θα πρέπει να προβλέπεται ένα συγκεκριμένο εύρος επιπέδων φωτισμού – λαμπτηρισμού, συγκεκριμένα όρια ανά εξεταζόμενη περιοχή με τις αντίστοιχες αναλογίες αντίθεσης και ομοιομορφίας και άλλων σχεδιαστικών παραμέτρων (χρωματική θερμοκρασία χρώματος, απόδοση χρωμάτων, χρήση χρωμάτων για προσαρμοσμένο εορταστικό φωτισμό, πρόγραμμα λειτουργίας, σύστημα ελέγχου κ.λπ.) έτσι ώστε να επιτυγχάνεται ο συνολικός στόχος του φωτισμού (κανoνισμούς, πρότυπα, φορέα διαχείρισης). Η μη υλοποίηση συνολικού σχεδίου φωτισμού, συνήθως οδηγεί σε μια σειρά αρνητικών επιπτώσεων, όπως: • Πιθανή αυξητική κλιμάκωση των επιπέδων φωτισμού μεταξύ κτιρίων, τα οποία έχουν στόχο να γίνονται λαμπρότερα από τα γειτονικά τους. • Έλλειψη εναρμόνισης περιοχών στο ευρύτερο σύνολο της πόλης στο νυχτερινό τοπίο. • Φωτορύπανση και ειδικά φαινόμενα φωτο-καταπίεσης σε γειτονικές περιοχές από αυτές που φωτίζονται. • Αδικαιολόγητη αύξηση της καταναλισκόμενης ενέργειας και των εξόδων που αφορούν την εγκατάσταση φωτισμού όπως είναι η αγορά εξοπλισμού, το κόστος συντήρησης κ.λπ. • Δυσφορία των κατοίκων αν ο φωτισμός είναι αντίθετος με τα κοινωνικά και πολιτισμικά χαρακτηριστικά της περιοχής. --------------------------------------------------------------------------------- ## Page 65 [Page 65 preview](https://cdn2.gnosios.com/3GPQrtz2Mqy5oNcJGeLIZijQbDA/pages/500e584c-8ef5-4c33-a260-f7fa338f3a53/483822870f90bba5b9cc0859d61da0cd/65.png) - 6 Συστήματα ελέγχου 6.1 Στρατηγικές ελέγχου φωτισμού Υπάρχουν δύο βασικές κατηγορίες στρατηγικών ελέγχου του φωτισμού. Η πρώτη αφορά στη διαχείριση της ενέργειας και η δεύτερη αφορά σε λόγους αισθητικής. Ο έλεγχος διαχείρισης της ενέργειας στα συστήματα φωτισμού προσφέρει εξοικονόμηση ενέργειας και μείωση του κόστους λειτουργίας, λόγω της μειωμένης ηλεκτρικής ενέργειας που χρειάζονται τα συστήματα φωτισμού αλλά και του μικρότερου χρόνου λειτουργίας τους. Ο έλεγχος φωτισμού για λόγους αισθητικούς παρέχει τη δυνατότητα να μεταβάλλονται οι λειτουργίες του χώρου δημιουργώντας ταυτόχρονα συναισθηματική φόρτιση, προσφέροντας έλεγχο στην ποιότητα του φωτισμού, στη διάθεση των χρηστών και στο χρώμα του χώρου. Τα οφέλη των δύο αυτών στρατηγικών ελέγχου φωτισμού είναι αλληλοσυμπλεκόμενα και συνολικά αποτελούν μέρος του ανθρωποκεντρικού φωτισμού. Έτσι οι στρατηγικές ελέγχου διαχείρισης της ενέργειας μπορούν να βελτιώσουν σημαντικά την ποιότητα ενός χώρου αλλά και ο έλεγχος φωτισμού που είχε εγκατασταθεί αρχικά για λόγους αισθητικούς μπορεί να συνεπάγεται σε σημαντική εξοικονόμηση ενέργειας. 6.1.1 Στρατηγικές ελέγχου φωτισμού με σκοπό τη διαχείριση της ενέργειας 6.1.1.1 Προγραμματισμός (Scheduling) Ο έλεγχος φωτισμού με προγραμματισμό μπορεί να χωρισθεί σε δύο επί μέρους κατηγορίες: α) τον προβλεπόμενο προγραμματισμό και, β) τον μη προβλεπόμενο προγραμματισμό. 6.1.1.1.1 Προβλεπόμενος προγραμματισμός (Predictable Scheduling) Η στρατηγική του προβλεπόμενου προγραμματισμού χρησιμοποιείται σε ένα κτίριο στο οποίο υπάρχουν επαναλαμβανόμενες δραστηριότητες κατά τη διάρκεια της ημέρας και τα φωτιστικά σώματα μπορούν να λειτουργούν βάσει σταθερού προγράμματος (Σχήμα 6-1). Για παράδειγμα οι δραστηριότητες του χρόνου άφιξης και αναχώρησης του προσωπικού, οι περίοδοι του μεσημεριανού γεύματος και οι ώρες καθαρισμού είναι προβλεπόμενοι για τις εργάσιμες μέρες, σε ασαββατοκύριακα και τις αργίες συνήθως σε κτίρια γραφείων, σχολείων, βιβλιοθηκών και άλλων εμπορικών κτιρίων. Σχήμα 6-1: Καταναλωτική ισχύς σε σύστημα φωτισμού με στρατηγική ελέγχου προγραμματισμού και χωρίς όταν δεν συμπεριλαμβάνεται η περίοδος του μεσημεριανού γεύματος (αριστ.) και συμπεριλαμβάνεται (δεξ.) --------------------------------------------------------------------------------- ## Page 66 [Page 66 preview](https://cdn2.gnosios.com/3GPQrtz2Mqy5oNcJGeLIZijQbDA/pages/500e584c-8ef5-4c33-a260-f7fa338f3a53/483822870f90bba5b9cc0859d61da0cd/66.png) - Συστήματα ελέγχου Η στρατηγική του προβλεπόμενου προγραμματισμού είναι ιδιαίτερα αποτελεσματική όταν έχει καθοριστεί σωστά το πρόγραμμα του κύκλου εργασιών για ολόκληρο το χώρο. Τέτοιες στρατηγικές μπορούν να μειώσουν την καταναλισκόμενη ηλεκτρική ενέργεια έως και 40% μέσω της μείωσης της ενέργειας που δαπανάται από τα φωτιστικά σώματα που λειτουργούν σε περιοχές χωρίς προσωπικό. Ο αυτόματος προγραμματισμός απαλλάσσει το προσωπικό από την ανάγκη ελέγχου του φωτισμού και μπορεί επίσης να χρησιμοποιηθεί ως ένας τρόπος ορισμού ιδιαίτερων δραστηριοτήτων όπως είναι το άνοιγμα και το κλείσιμο καταστημάτων (αρχή και τέλος λειτουργίας τους). Επιπρόσθετα για να μην υπάρχει κίνδυνος να ‘βυθιστούν’ στο σκοτάδι οι χρήστες του χώρου κατά το σχεδιασμό και τη λειτουργία του συστήματος φωτισμού με προβλεπόμενο προγραμματισμό πρέπει να υπάρχει πρόβλεψη για παρακάμψη του προγράμματος από τους χρήστες και να υπάρχει δυνατότητα παρέμβασης σε περίπτωση που υπάρχουν αλλαγές στο πρόγραμμα των δραστηριοτήτων. 6.1.1.1.2 Μη προβλεπόμενος προγραμματισμός (Unpredictable Scheduling) Πολλά γεγονότα είναι απρόβλεπτα και απρογραμμάτιστα, όπως οι απουσίες του προσωπικού από τα γραφεία τους λόγω ασθενείας, έκτακτων, συνεντεύξεων και επαγγελματικών ταξιδιών. Διάφοροι χώροι όπως χώροι αναπτύσσης, βοηθητικοί χώροι με φωτοαντιγραφικά μηχανήματα, δωμάτια με αρχεία, χώροι συσκέψεων, δωμάτια για διαλείμματα εργασίας και δοκιμαστήρια καταστημάτων χρησιμοποιούνται ελάχιστα και δεν μπορούν να προγραμματιστούν εύκολα. Αν και αυτοί οι χώροι μπορεί να μην είναι υποκείμενοι σε ένα στενό προγραμματισμό για τη λειτουργία του φωτισμού, διάφορες τοπικές τεχνικές αυτόματου ελέγχου μπορούν να είναι πιο αποδοτικές οικονομικά από τη συνηθισμένη εξάρτηση στην απλή χειροκίνητη λειτουργία των φωτιστικών σωμάτων. Στρατηγικές με μη προβλεπόμενο προγραμματισμό που χρησιμοποιούν αισθητήρες παρουσίας-κίνησης μπορούν να εξοικονομήσουν ενέργεια έως και 60% σε ορισμένες περιπτώσεις. Για να αξιολογηθούν τα οφέλη των αυτόματων ελέγχων είναι σημαντικό πρώτα να καθορίζεται το χρονικό διάστημα που ένας χώρος είναι κενός. Σημαντικό είναι όμως να λαμβάνεται υπόψη ότι η έναρξη ή διακοπή της λειτουργίας των φωτιστικών σωμάτων μπορεί να ενοχλεί τους χρήστες των παρακείμενων γραφείων, όπως συμβαίνει σε ένα γραφείο ανοικτού χώρου. Για λόγους αισθητικής, ασφάλειας και ικανοποίησης των χρηστών ο φωτισμός σε αυτούς τους χώρους μπορεί να βρίσκεται σε χαμηλότερη στάθμη φωτισμού παρά να είναι πλήρως απενεργοποιημένος. Σήμερα οι αισθητήρες παρουσίας χρησιμοποιούνται για να ελέγχουν το φωτισμό, τον κλιματισμό HVAC και τον εξοπλισμό γραφείων (π.χ., οθόνες υπολογιστών) και είναι τοποθετημένοι σε γραφεία, αποθήκες εμπορευμάτων, βιβλιοθήκες, βοηθητικούς χώρους αλλά και σε άλλους χώρους. 6.1.1.2 Εκμετάλλευση φυσικού φωτισμού (Daylighting harvesting) Στις περιμετρικές περιοχές στο εσωτερικό των κτιρίων, μέρος του επιθυμητού φωτισμού μπορεί συχνά να παρασχεθεί με φυσικό φωτισμό (Φ.Φ.) μέσω των ανοιγμάτων του κελύφους (Σχήμα 6-2). --------------------------------------------------------------------------------- ## Page 67 [Page 67 preview](https://cdn2.gnosios.com/3GPQrtz2Mqy5oNcJGeLIZijQbDA/pages/500e584c-8ef5-4c33-a260-f7fa338f3a53/483822870f90bba5b9cc0859d61da0cd/67.png) - Συστήματα ελέγχου Σχήμα 6-2: Οι αισθητήρες φωτισμού διατηρούν ένα σταθερό επίπεδο φωτισμού εκμεταλλευόμενο το φυσικό φωτισμό και προσαρμόζοντας αντίστοιχα τα επίπεδα του τεχνητού φωτισμού. Σε αυτές τις περιοχές, η ισχύς για τον τεχνητό φωτισμό μειώνεται ανάλογα με τα επίπεδα του φυσικού φωτισμού με αποτέλεσμα να μειώνεται η κατανάλωση ενέργειας (Σχήμα 6-3). Η ρύθμιση της στάθμης φωτισμού (dimming) αλλά και οι διάφορες μέθοδοι έκφρασης ή διακριτής λειτουργίας των φωτιστικών σωμάτων (switching) μπορούν να συντελέσουν σημαντικά στην εξοικονόμηση ενέργειας. Όσο αυξάνεται η απόσταση από το εξωτερικό άνοιγμα, μειώνεται ο Φ.Φ. με συνέπεια η ποσότητα του αναγκαίου φωτισμού να συμπληρώνεται αναλόγως από τον τεχνητό φωτισμό με τη ρύθμιση της στάθμης που παράγουν τα φωτιστικά σώματα (dimming). Σε περιοχές με υψηλά επίπεδα Φ.Φ. και μικρές αποστάσεις φωτισμού (όπως διάδρομοι με εξωτερικά ανοίγματα) μπορεί να εφαρμοστεί επιτυχώς η εκμετάλλευση του Φ.Φ. με έναρξη ή διακοπής λειτουργίας των φωτιστικών σωμάτων (switching). Σχήμα 6-3: Καταναλισκόμενη ισχύς σε σύστημα φωτισμού με στρατηγική ελέγχου εκμετάλλευσης φυσικού φωτισμού και κυμαίρε. Η εξοικονόμηση ηλεκτρικής ενέργειας που πραγματοποιείται από την εκμετάλλευση του Φ.Φ. εξαρτάται από πολλούς παράγοντες. Οι πιο σημαντικοί είναι: • οι κλιματολογικές συνθήκες, • ο προσανατολισμός και η αρχιτεκτονική του κτιρίου, • το είδος χρήσης του κτιρίου, --------------------------------------------------------------------------------- ## Page 68 [Page 68 preview](https://cdn2.gnosios.com/3GPQrtz2Mqy5oNcJGeLIZijQbDA/pages/500e584c-8ef5-4c33-a260-f7fa338f3a53/483822870f90bba5b9cc0859d61da0cd/68.png) - Συστήματα ελέγχου - τα τεχνικά χαρακτηριστικά του αισθητήρα φωτισμού, ο αλγόριθμος ελέγχου του, η διαδικασία εγκατάστασής του και η θέση σε λειτουργία του (commissioning). Τα χαρακτηριστικά των ζωνών ελέγχου των αισθητήρων στο εσωτερικό των κτιρίων, το μέγεθος και η μορφή τους, περιορίζονται συνήθως από την κατανομή της έντασης φωτισμού στο οριζόντιο επίπεδο ξεκινώντας από τον τοίχο με τα εξωτερικά ανοίγματα. Αν και οι ζώνες φωτισμού μπορούν να σχεδιαστούν για να καλύψουν μια ενιαία περιοχή, ένα δωμάτιο ή ένα ολόκληρο κτίριο, στην ουσία οι ζώνες φωτισμού πρέπει να είναι κοντά στα ανοίγματα μέσα των οποίων εισέρχεται ο Φ.Ο. Σε έναν τυπικό χώρο γραφείων με Φ.Ο. που εισέρχεται μέσω ενός κοινού πλευρικού εξωτερικού ανοίγματος, η ζώνη φωτισμού πρέπει να είναι δίπλα στο εξωτερικό άνοιγμα και να μην είναι μεγαλύτερη από 4m σε συνάρτηση με το βάθος του δωματίου. Η σειρά των φωτιστικών σωμάτων που βρίσκεται πιο κοντά στα εξωτερικά ανοίγματα πρέπει να ελέγχεται με ένα ξεχωριστό κύκλωμα από εκείνες τις σειρές που βρίσκονται στο εσωτερικό του χώρου. Δεν υπάρχουν χειροκίνητες συσκευές σκίαστρων στα παράθυρα, τότε πρέπει να σχεδιαστούν μικρότερες ζώνες ελέγχου για να είναι αποτελεσματικές. Σήμερα κατασκευάζονται συνήθως αισθητήρες παρουσίας στους οποίους είναι ενσωματωμένοι και αισθητήρες φωτισμού. 6.1.1.3 Διατήρηση των επιπέδων φωτισμού (Lumen maintenance & Constant Light Output CLO) Τα συστήματα φωτισμού σχεδιάζονται ώστε να διασφαλίζεται μια ελάχιστη τιμή κάτω από την οποία η ένταση φωτισμού του συστήματος δεν πρέπει να μειωθεί. Για να πραγματοποιηθεί αυτό, το επίπεδο φωτισμού ενός νέου συστήματος φωτισμού πρέπει να υπερβαίνει το επίπεδο φωτισμού που πρέπει να επιτευχθεί από το σχεδιασμό (target illuminance level) κατά 20% έως και 35% και προσδιορίζεται με τη χρήση του συντελεστή συντήρησης Fm (ενότητα 3.3.1) σε όλες ανεξαιρέτως τις εγκαταστάσεις φωτισμού. Με αυτό τον τρόπο, το σύστημα φωτισμού θα μπορέσει να αντισταθμίσει τη μείωση των επιπέδων φωτισμού με το χρόνο λόγω: - της μείωσης της φωτεινής ροής που εκπέμπεται από το λαμπτήρα λόγω γήρανσης (lamp lumen depreciation), - της μείωσης της φωτεινής απόδοσης των φωτιστικών σωμάτων λόγω της αύξησης του ποσοστού επικαθήσεων σωματιδίων στην επιφάνειά τους με το χρόνο (luminaire dirt depreciation), - της μείωσης του συντελεστή ανάκλασης των επιφανειών των εσωτερικών χώρων λόγω της αύξησης του ποσοστού της επικαθήσεων σωματιδίων στην επιφάνειά τους με το χρόνο (room surface dirt depreciation). Η στρατηγική ελέγχου διατήρησης των επιπέδων φωτισμού διατηρεί τη στάθμη φωτισμού σταθερή. Άρα η εξοικονόμηση ενέργειας επιτυγχάνεται στην αρχή λειτουργίας του συστήματος και μειώνεται με το χρόνο. Τα επίπεδα φωτισμού του αρχικού συστήματος μειώνονται κατά 20%–35% (ανάλογα την επιλεγμένη τιμή του συντελεστή συντήρησης). Με τη γήρανση των λαμπτήρων και την επικαθήλωση σωματιδίων με τον χρόνο, στους λαμπτήρες, θα αυξάνεται η ισχύς προκειμένου να διατηρείται σταθερός ο φωτισμός και επομένως θα παραμένει σταθερό το επιθυμητό επίπεδο φωτισμού. Κατά συνέπεια, η πλήρης ισχύς θα καταναλώνεται κατά το τέλος της περιόδου συντήρησης των φωτιστικών σωμάτων, μειώνοντας σημαντικά την ενεργειακή κατανάλωση κατά τη διάρκεια λειτουργίας του συστήματος φωτισμού (Σχήμα 6-4). --------------------------------------------------------------------------------- ## Page 69 [Page 69 preview](https://cdn2.gnosios.com/3GPQrtz2Mqy5oNcJGeLIZijQbDA/pages/500e584c-8ef5-4c33-a260-f7fa338f3a53/483822870f90bba5b9cc0859d61da0cd/69.png) - Συστήματα ελέγχου Σχήμα 6-4: Επίπεδα φωτισμού (αριστερά) και καταναλισκόμενη ισχύς φωτισμού (δεξιά) σε σύστημα φωτισμού με ή ένα στρατηγική έλεγχο διατήρησης των επιπέδων του φωτισμού. Σε ένα συμβατικό σύστημα φωτισμού τα επίπεδα φωτισμού μειώνονται κατά τη διάρκεια του χρόνου λειτουργίας του και η καταναλισκόμενη ισχύς παραμένει σταθερή. Αντιστρόφως σε ένα σύστημα φωτισμού με στρατηγική έλεγχο διατήρησης των επιπέδων του φωτισμού τα επίπεδα φωτισμού παραμένουν σταθερά κατά τη διάρκεια της λειτουργίας του, ενώ υπάρχει και εξοικονόμηση ενέργειας, αφού η ισχύς αυξάνεται σταδιακά μέχρι την σταθερή τιμή που έχει το συμβατικό σύστημα. Η στρατηγική έλεγχο διατήρησης των επιπέδων φωτισμού μπορεί να πραγματοποιηθεί με τη βοήθεια ενός συστήματος που ρυθμίζει την στάθμη του φωτισμού (dimming system) και του αισθητήρες φωτισμού. Σύγχρονα φωτιστικά LED έχουν ενσωματωμένο αντίστοιχο σύστημα ελέγχου διατήρησης της φωτεινής ισχύς (Constant Light Output, CLO) με τον έλεγχο της θερμοκρασίας των LED στις πρώτες ημέρες των φωτιστικών ή με κάποιο φωτοδίοδο στο εσωτερικό που αντιλαμβάνεται την απώλεια του φωτισμού σε βάθος του χρόνου. Και στις δύο περιπτώσεις το φωτιστικό με ενσωματωμένο CLO δεν συνυπολογίζεται τις υπόλοιπες στοχεύσεις (luminair deprecation tool και surface είναι deprecation) με αποτέλεσμα η εξοικονόμηση ενέργειας να είναι μικρότερη. Το στρατηγική έλεγχο με διατήρηση των επιπέδων φωτισμού με αποκλειστική χρήση αισθητήρων φωτισμού εκμεταλλεύεται στο έπακρο τη συγκεκριμένη τεχνική και είναι ακόμα οικονομικά αποδοτικότερο όταν ελέγχονται από κοινού (με έναν αισθητήρα) μεγάλες συστοιχίες φωτιστικών σωμάτων. 6.1.1.4 Εξισορρόπηση Λαμπρότητας (Luminance Balance) Ο σχεδιασμός ενός συστήματος φωτισμού προϋποθέτει τον καθορισμό των επιπέδων της έντασης φωτισμού και λαμπρότητας στο εσωτερικό και μεταξύ των χώρων ενός κτιρίου. Ένας από τους στόχους του σωστού σχεδιασμού είναι η εξισορρόπηση των διαφορετικών επιπέδων έντασης φωτισμού έτσι ώστε να ελαχιστοποιούνται οι συνθήκες θάμβωσης (glare). Για παράδειγμα, ένας έλεγχος φωτισμού μπορεί να χρησιμοποιηθεί για να μετριαστεί η πολύ υψηλή ένταση φωτισμού που εισέρχεται από τα εξωτερικά ανοίγματα στο εσωτερικό των κτιρίων. Μια τέτοια τεχνική είναι να περιορίζουμε όσο το δυνατόν το φως που εισέρχεται στο χώρο μέσω από στόρια ή περσίδες (Σχήμα 6-5). Μια άλλη τεχνική με αντίθετα αποτελέσματα για εσωτερικούς χώρους είναι η αύξηση της έντασης του φωτισμού που παράγεται από το τεχνητό φωτισμό, μια τεχνική που χρησιμοποιείται στο φωτισμό των απογευματινών και τη διάρκεια της ημέρας. Συχνά, ο έλεγχος φωτισμού χρησιμοποιείται για την εξισορρόπηση των επιπέδων φωτισμού μεταξύ των χώρων ενός κτιρίου, εξασφαλίζοντας έτσι ότι οι συνθήκες φωτισμού είναι ομοιόμορφες και άνετες για τους χρήστες του κτιρίου. --------------------------------------------------------------------------------- ## Page 70 [Page 70 preview](https://cdn2.gnosios.com/3GPQrtz2Mqy5oNcJGeLIZijQbDA/pages/500e584c-8ef5-4c33-a260-f7fa338f3a53/483822870f90bba5b9cc0859d61da0cd/70.png) - Συστήματα ελέγχου επιπέδων φωτισμού μεταξύ δύο χώρων οι οποίοι χαρακτηρίζονται από διαφορετικά επίπεδα έντασης φωτισμού ή τιμές λαμπρότητας. Σχήμα 6-5: Εξισορρόπηση λαμπρότητας με περιορισμό του φυσικού φωτισμού που εισάγεται στο χώρο μέσα από ακάθαρτα ή περσίδες. 6.1.1.5 Ρύθμιση των επιπέδων φωτισμού ανά περιοχή και κατηγορία εργασιών στην περιοχή αυτή (Task Tuning) Συνήθως το σύστημα φωτισμού σχεδιάζεται με σκοπό να διασφαλίζει ομοιόμορφα επίπεδα φωτισμού σε όλο το χώρο που τοποθετείται. Παράλληλα αυτά με τη στρατηγική ελέγχου ρύθμισης των επιπέδων φωτισμού ανά περιοχή όπως περιγράφεται με τις νέες εκδόσεις των προτύπων, το σύστημα φωτισμού μπορεί να ρυθμιστεί ώστε να παρέχει τον κατάλληλο τοπικό φωτισμό, όπου απαιτείται (Σχήμα 6-6). Τα επίπεδα φωτισμού μπορούν να μειωθούν σε χώρους όπως είναι οι διάδρομοι και οι χώροι υποδοχής και να αυξηθούν σε περιοχές όπου υπάρχουν υψηλές απαιτήσεις σε επίπεδα φωτισμού ή άτομα με μειωμένη όραση. Σχήμα 6-6: Σχεδιασμός με ομοιόμορφο επίπεδο φωτισμού (παρ.: τέσσερα φωτιστικά συνολικής ισχύος 208W με αυξημένες λαμπτήρες φθορισμού και επίπεδο φωτισμού 280lx) και με ρύθμιση επιπέδων φωτισμού (δεξ. ένα φωτιστικό συνολικής ισχύος 116W με αυξημένους λαμπτήρες φθορισμού και επίπεδο φωτισμού 380lx). Σημαντικά είναι τα ποσά εξοικονόμησης ενέργειας με βάση αυτού του ελέγχου φωτισμού. Η στρατηγική αυτή οδηγεί σε πιο αποδοτική χρήση της ενέργειας χωρίς να υπάρχει πρόβλημα με την επάρκεια φωτισμού και την οπτική άνεση των χρηστών. Ο έλεγχος με ρύθμιση των επιπέδων φωτισμού πραγματοποιείται με τη μεταβολή της παραγωγής φωτισμού μειωμένων ή μικρών ομαλών φωτιστικών. --------------------------------------------------------------------------------- ## Page 71 [Page 71 preview](https://cdn2.gnosios.com/3GPQrtz2Mqy5oNcJGeLIZijQbDA/pages/500e584c-8ef5-4c33-a260-f7fa338f3a53/483822870f90bba5b9cc0859d61da0cd/71.png) - Συστήματα ελέγχου σωμάτων. Δεδομένου ότι ο φωτισμός είναι απαραίτητο να ρυθμίζεται περιστασιακά εξαιτίας μιας αλλαγής χρήσης του χώρου ή μιας δραστηριότητας που εκτελείται, η ρύθμιση πρέπει να μπορεί να γίνεται συχνά και χειροκίνητα. Ο έλεγχος φωτισμού είναι σε θέση να μπορεί να ρυθμίζει μια ζώνη με φωτιστικά σώματα. 6.1.1.6 Εξομάλυνση φορτίου και μείωση της ζήτησης ισχύος Η κατανάλωση ηλεκτρικής ενέργειας όσον αφορά στο φωτισμό σε ένα κτίριο μπορεί να μειωθεί σημαντικά με τον έλεγχο της μείωσης της ζήτησης ισχύος για μικρές χρονικές περιόδους. Η επιλεκτική μείωση της έντασης φωτισμού στους λιγότερο σημαντικούς χώρους του κτιρίου μπορεί να είναι ιδιαίτερα αποτελεσματική σε περιοχές, όπου η μέγιστη ζήτηση ηλεκτρικής ενέργειας εμφανίζεται το καλοκαίρι. Μια σχετική μείωση στην ισχύ για φωτισμό μπορεί να μειώσει έμμεσα την ισχύ για κλιματισμό. Οι έλεγχοι με μείωση της ζήτησης ισχύος περιλαμβάνουν πολλές εφαρμογές οι οποίες συνεισφέρουν στην αποφυγή συσσωρεύσεων με αποτέλεσμα η εξοικονόμηση ενέργειας στις ώρες αιχμής να είναι σημαντική. 6.1.2 Στρατηγικές ελέγχου φωτισμού για αισθητικούς λόγους Σε αρκετά κτίρια όπως δημόσια, ινστιτούτα και κατοικίες, οι εσωτερικοί χώροι χρησιμοποιούνται από τους χρήστες τους για περισσότερες από μία εφαρμογές. Οι διαφορετικές χρήσεις χώρων απαιτούν και διαφορετικές συνθήκες φωτισμού. Ο έλεγχος φωτισμού για αισθητικούς λόγους παρέχει τα μέσα να ρυθμιστεί ο φωτισμός ώστε να είναι κατάλληλος για τη χρήση του χώρου, να διατηρηθεί η οπτική άνεση των χρηστών και για να αλλάξει τη διάθεση που δημιουργεί ο χώρος. Με αυτόν τον τρόπο ο σχεδιασμός φωτισμού γίνεται ανθρωποκεντρικός. Ο έλεγχος φωτισμού για αισθητικούς λόγους περιλαμβάνει διακόπτες (switching) και ροοστάτες (dimming) του φωτισμού (dimming) για τη δημιουργία διαφορετικών “σκηνικών” ή “σεναρίων” φωτισμού. Ο έλεγχος φωτισμού με ρύθμιση της στάθμης του φωτισμού μπορεί να παρέχει δυναμικές συνθήκες φωτισμού ή να δημιουργεί ένα περιβάλλον με ήσυχα σημεία εστίασης. Αλλαγές στις “σκηνές” του φωτισμού μπορούν να λάβουν χώρα γρήγορα προκειμένου να δημιουργούν ευχάριστη διάθεση ή αργά για την ομαλή μετάβαση μεταξύ δύο διαφορετικών επιπέδων φωτισμού στο χώρο. Σε πολλές εφαρμογές είναι απαραίτητο να υπάρχει έλεγχος της έντασης φωτισμού μέσα από μια μεγάλη κλίμακα τιμών για να πληρούνται και τα κριτήρια του ανθρωποκεντρικού φωτισμού. Για παράδειγμα, σε ένα δωμάτιο συσκέψεων πρέπει να υπάρχει υψηλή στάθμη της έντασης φωτισμού όπως απαιτείται για εφαρμογές ανάγνωσης, ενώ για παρουσίαση διαφανειών η ένταση φωτισμού πρέπει να μεταβεί στα ένα έκτοτα ή και λιγότερο από την τιμή της έντασης φωτισμού που απαιτείται για ανάγνωση (Σχήμα 6-7). Η ρύθμιση της έντασης του φωτισμού σε διαφορετικά επίπεδα ανάλογα με τις απαιτήσεις του χώρου είναι σημαντική για την προσαρμογή του ανθρώπινου ματιού στις αλλαγές της έντασης φωτισμού. Η κατανομή προσαρμογής του φωτισμού (Σχήμα 6-8) χρησιμοποιείται από τους περισσότερους κατασκευαστές συστημάτων ελέγχου φωτισμού. Στην κορυφή φαίνεται ότι μια μεταβατική στάθμη φωτισμού ίση με το 25% της αρχικής έντασης φωτισμού λαμβάνεται από το ανθρώπινο μάτι σαν ένταση φωτισμού ίση με το 50% του αρχικού επιπέδου. Για οπτικοακουστικές εφαρμογές μέσα συστημάτων ελέγ- --------------------------------------------------------------------------------- ## Page 72 [Page 72 preview](https://cdn2.gnosios.com/3GPQrtz2Mqy5oNcJGeLIZijQbDA/pages/500e584c-8ef5-4c33-a260-f7fa338f3a53/483822870f90bba5b9cc0859d61da0cd/72.png) - Συστήματα ελέγχου χων συνήθως απαιτούνται επίπεδα φωτισμού χαμηλότερα από το 10% της μετρούμενης αρχικής έντασης φωτισμού. Το επιθυμητό αποτέλεσμα εξαρτάται επίσης από τους συντελεστές ανάκλασης των επιφανειών στο χώρο, την οθόνη που χρησιμοποιείται για τις παρουσιάσεις και το βαθμό στον οποίο γίνονται σημειώσεις από τους χρήστες. [Image: A series of images showing different lighting scenarios in a conference room.] Σχήμα 6-7: Σκηνές ή σενάρια φωτισμού στην αίθουσα συνεδριάσεων Σχολής ΗΜΜΥ, ΕΜΠ. (έναρξη εργασιών, ανάγνωση, ομιλία, παρουσίαση διαφανειών). [Graph: A graph illustrating the theoretical relationship between measured illuminance and perceived brightness.] Σχήμα 6-8: Θεωρητική συνάρτηση μεταξύ της μετρούμενης έντασης φωτισμού (measured illuminance) και της αντιλαμβανόμενης έντασης φωτισμού (perceived brightness). Είναι σημαντικό να χρησιμοποιούνται πηγές φωτισμού που να μπορούν να μειώνουν κατάλληλα την ένταση φωτισμού που εκπέμπουν. Έτσι: • Στους συνηθισμένους λαμπτήρες πυράκτωσης και στους λαμπτήρες πυράκτωσης χαμηλής τάσης (12V), η ένταση φωτισμού μπορεί να μειώνεται έως τη διακοπή της λειτουργίας τους (μηδενική παραγωγή φωτισμού). --------------------------------------------------------------------------------- ## Page 73 [Page 73 preview](https://cdn2.gnosios.com/3GPQrtz2Mqy5oNcJGeLIZijQbDA/pages/500e584c-8ef5-4c33-a260-f7fa338f3a53/483822870f90bba5b9cc0859d61da0cd/73.png) - Συστήματα ελέγχου • Στους λαμπτήρες φθορισμού η ένταση φωτισμού μπορεί να μειώνεται έως 5% της παραγωγής του αρχικού φωτισμού με τη χρήση κατάλληλων ηλεκτρονικών συστημάτων έντασης και λειτουργίας λαμπτήρων φθορισμού με δυνατότητα ρύθμισης της στάθμης φωτισμού (Electronic Dimming Ballasts, EDBs). • Στους λαμπτήρες νέον (neon) και ψυχρής καθόδου (cold cathode) η ένταση φωτισμού μπορεί να μειώνεται έως και 10% της μέγιστης έντασης φωτισμού. • Στους λαμπτήρες εκκενώσεως υπό υψηλή πίεση (High Intensity Discharge lamps HIDs) η ένταση φωτισμού μπορεί να μειώνεται περίπου έως και 40%. Εντούτοις, οι λαμπτήρες αυτοί χαρακτηρίζονται από χρόνο απόκρισης και επανεκκίνησης αλλά και ισχυρές μεταπτώσεις στη χρωματική απόδοσή τους, γεγονός το οποίο τους καθιστά κακή επιλογή για αισθητικές εφαρμογές. • Στις πηγές LED η φωτεινή ροή μπορεί να φτάσει και χαμηλότερα του 5% αλλά θα πρέπει να εξεταστεί πρώτα η ομαλή συνεργασία της πηγής LED με τον ρυθμιστή της φωτεινής ροής. Εξαιτίας του τρόπου λειτουργίας των LED δεν είναι εγγυημένη η ομαλή λειτουργία με οποιονδήποτε συνδυασμό πηγής LED-dimmer. Οι στρατηγικές που εφαρμόζονται στον έλεγχο φωτισμού για αισθητικούς λόγους περιλαμβάνουν χειροκίνητους ελέγχους, προγραμματιζόμενα συστήματα ελέγχου και κεντρικά συστήματα ελέγχου. Ο χειροκίνητος έλεγχος με διακόπτες και ρυθμιστές έντασης φωτισμού χρησιμοποιείται συνήθως σε χώρους με εμπορική χρήση, σε κτίρια γραφείων, βιομηχανικούς χώρους και κατοικίες. Για να είναι αποτελεσματικός, ο χειροκίνητος έλεγχος πρέπει να είναι απλός και εύχρηστος. Ο αριθμός των κυκλωμάτων φωτισμού που ελέγχει πρέπει να είναι ελάχιστος προκειμένου να αποφεύγονται λανθασμένες επιλογές. Τα πλαίσια με τους διακόπτες επιλογής "ονόματα" ή "ονόματα" φωτισμού του χειροκίνητου ελέγχου πρέπει να είναι σαφή και να υπάρχουν σύμβολα στα πλαίσια. Τα προγραμματιζόμενα συστήματα ελέγχου έχουν τη δυνατότητα να ελέγχουν ταυτόχρονα διαφορετικά κυκλώματα φωτισμού. Όλα τα κυκλώματα είναι προγραμματισμένα να παρέχουν πολλαπλές "σκηνές" φωτισμού για διαφορετικές χρήσεις του χώρου και διαθέσεις των χρηστών. Κάθε μία από αυτές τις "σκηνές" μπορεί να επιλέγει με την αφή ενός κουμπιού (Σχήμα 6-10). Τα προγραμματιζόμενα συστήματα είναι εύχρηστα σε χώρους διαφόρων δραστηριοτήτων όπως αίθουσες συνεδριάσεων και χωρών. Επίσης, χρησιμοποιούνται σε κατοικίες και ιδιαίτερα στους χώρους του καθιστικού, τις τραπεζαρίες και σε δωμάτια με χρήση οπτικοακουστικών πολυμέσων. Σχήμα 6-9: Παράδειγμα πολυκυκλωματικού ελέγχου (πλαίσιο με διακόπτες με 4 προκαθορισμένες "σκηνές" φωτισμού (α) και διακόπτης επιλογής "σκηνών" με δυνατότητα ρύθμισης της έντασης φωτισμού (β)). --------------------------------------------------------------------------------- ## Page 74 [Page 74 preview](https://cdn2.gnosios.com/3GPQrtz2Mqy5oNcJGeLIZijQbDA/pages/500e584c-8ef5-4c33-a260-f7fa338f3a53/483822870f90bba5b9cc0859d61da0cd/74.png) - Σχήμα 6-10: Παράδειγμα προγραμματισμένου συστήματος ελέγχου με προκαθορισμένες "σκηνές" φωτισμού με διακόπτες και ρυθμιστές. Τα κεντρικά συστήματα ρύθμισης της στάθμης φωτισμού είναι τα υστερότερα συστήματα από το σύνολο των δυνατών επιλογών. Όπως τα θεατρικά συστήματα ρύθμισης στάθμης φωτισμού, έτσι και τα κεντρικά συστήματα έχουν τουλάχιστον μια κεντρική μονάδα ρύθμισης και διάφορους ρυθμιστές έντασης φωτισμού κατάλληλους για τον κάθε τύπο φορτίου. Οι ίδιοι ρυθμιστές έντασης φωτισμού είναι και οι συσκευές χειρισμού. Ο έλεγχος λειτουργίας είναι στη μονάδα ελέγχου, η οποία μπορεί να περιλαμβάνει τους επεξεργαστές και διάφορους τύπους χειροκίνητων ή προκαθορισμένων ελέγχων. Τα τοπικά συστήματα ρύθμισης της στάθμης φωτισμού, τ.χ. ενός δωματίου, αποτελούνται από μια μονάδα ελέγχου μαζί με τους χειροκίνητους ρυθμιστές έντασης ή τους απλούς διακόπτες που μπορούν να ελέγχουν μεγάλα ποσά φορτίων. Η ισχύς των κυκλωμάτων φωτισμού που μπορεί να ρυθμιστεί η έντασή τους, περιορίζεται μόνο από τον αριθμό των υπονόδων που μπορεί να αντέξει η πλακέτα του συστήματος. Αυτά τα συστήματα μπορούν να επεκταθούν εύκολα σε αντίστοιχα νέα δωμάτια και να προσαρμόζονται αναλόγως. Έτσι μπορούν να προσφέρουν πολλαπλούς συνδυασμούς χειροκίνητου ελέγχου, προγραμματισμένου ελέγχου και ελέγχου με χρονοδιακόπτες. Επιπρόσθετα μπορούν να ενσωματωθούν συσκευές για έλεγχο με σκοπό τη μείωση της ενεργειακής κατανάλωσης όπως είναι οι αισθητήρες παρουσίας και οι αισθητήρες φωτισμού. Επίσης μπορούν να ενσωματωθούν και λειτουργίες έκτακτης ανάγκης. Μερικά συστήματα επιτρέπουν τον απομακρυσμένο τηλεχειρισμό και μπορούν να συνδεθούν με επικοινωνιακά μέσα και άλλα συστήματα τόσο για εμπορικές εφαρμογές όσο και για εφαρμογές σε κατοικίες. Σε χώρους με πολλά ανεξάρτητα δωμάτια, η μονάδα ελέγχου επιτρέπει σε ανεξάρτητα συστήματα φωτισμού να λειτουργούν μαζί μέσω ενός ευέλικτου ελέγχου. Οι αίθουσες δραστηριοτήτων των ξενοδοχείων και οι αίθουσες κεντρικών συνεδριάσεων είναι οι πιο κοινές εφαρμογές. 6.2 Εξοπλισμός για έλεγχο φωτισμού Για την επιτυχημένη εφαρμογή των προαναφερόμενων στρατηγικών ελέγχου φωτισμού έχουν αναπτυχθεί και διατίθενται στην αγορά ένα σύνολο από σύγχρονες συσκευές οι οποίες είναι εγκαταστάτες για τη λειτουργία τους. Ορισμένες από τις συσκευές αυτές μπορούν να χρησιμοποιηθούν σε περισσότερες από μία στρατηγικές. Για παράδειγμα οι αισθητήρες φωτισμού χρησιμοποιούνται και στην εκμετάλλευση του φυσικού φωτισμού αλλά και στη διατήρηση των επιπέδων του φωτισμού, ενώ τα συστήματα έντασης και λειτουργίας των λαμπτήρων φωτισμού με δυνατότητα ρύθμισης της φωτεινής στάθμης είναι αναγκαία στις περισσότερες στρατηγικές ελέγχου. --------------------------------------------------------------------------------- ## Page 75 [Page 75 preview](https://cdn2.gnosios.com/3GPQrtz2Mqy5oNcJGeLIZijQbDA/pages/500e584c-8ef5-4c33-a260-f7fa338f3a53/483822870f90bba5b9cc0859d61da0cd/75.png) - 6.2.1 Χειροκίνητος διακόπτης Ο καθορισμός των κυκλωμάτων φωτισμού και των αντίστοιχων διακοπτών στο ηλεκτρολογικό σχέδιο ενός χώρου είναι σημαντικός τόσο αφορά στην εξοικονόμηση ενέργειας. Ακόμα και σε χώρους με πολύπλοκους ελέγχους η κοινή πρακτική επιτρέπει τον έλεγχο φωτισμού με χειροκίνητους διακόπτες. Ο σχεδιασμός και οι θέσεις ελέγχου φωτισμού με χειροκίνητους διακόπτες έχουν σημαντικές επιπτώσεις στην κατανάλωση ενέργειας του κτιρίου. Δεδομένου ότι η εξοικονόμηση ενέργειας εξαρτάται από την προθυμία των χρηστών να χρησιμοποιήσουν το σύστημα διακοπτών, η ευκολία και η ευελιξία του ανοίγματος και κλεισίματος των διακοπτών έχουν σοβαρές επιπτώσεις στην εξοικονόμηση ηλεκτρικής ενέργειας. Έχει επιβεβαιωθεί ότι αυτοκόλλητες ετικέτες υπενθύμισης στους διακόπτες φωτισμού είναι για το κλείσιμο τους μπορούν να βελτιώσουν τη συμπεριφορά των χρηστών ως προς την ενεργοποίηση ή απενεργοποίηση τους. Ο σωστός σχεδιασμός ενός συστήματος φωτισμού με κυκλώματα φωτισμού και διακόπτες, θα πρέπει να βασίζεται στις ακόλουθες οδηγίες: • Κάθε ανεξάρτητο γραφείο πρέπει να έχει το δικό του διακόπτη ελέγχου, με δυνατότητα επιλογής δύο επιπέδων φωτισμού ή δυνατότητα ρύθμισης στάθμης φωτισμού (dimming) εφόσον υπάρχει ένα μόνο φωτιστικό. • Σε γραφεία που βρίσκονται σε μεγάλους και ανοιχτούς χώρους, οι χώροι εργασίας με κοινή χρήση και ίδια επίπεδα φωτισμού πρέπει να ομαδοποιούνται σε ένα κύκλωμα φωτισμού. • Όταν υπάρχουν φωτιστικά σώματα με τρεις ή τέσσερις πηγές φωτισμού, τότε οι μεσαίες πηγές πρέπει να συνδεθούν σε ένα ξεχωριστό κύκλωμα ανεξάρτητα από τους εξωτερικούς λαμπτήρες. Αυτή η συνδεσμολογία παράγει διαφορετικά επίπεδα φωτισμού ανάλογα με τον αριθμό των λαμπτήρων που χρησιμοποιούνται εφόσον δίνεται αυτή η δυνατότητα από το φωτιστικό σώμα. Σε διαφορετική περίπτωση μπορεί να επιλεγεί φωτιστικό σώμα με δυνατότητα ρύθμισης στάθμης φωτισμού (dimming). • Όταν υπάρχουν αρκετά φωτιστικά σώματα σε έναν ενιαίο χώρο και μακριά από τη ζώνη φυσικού φωτισμού, τότε τα γειτονικά φωτιστικά σώματα πρέπει να τοποθετούνται σε κυκλώματα φωτισμού εναλλάξ έτσι ώστε να υπάρχει επιλογή επιπέδου φωτισμού με τη μισή ένταση (Σχήμα 6-11, αρ.). • Τα φωτιστικά σώματα περιμετρικά των χώρων με εξωτερικά ανοίγματα πρέπει να ελέγχονται ανεξάρτητα από τα φωτιστικά σώματα του υπόλοιπου χώρου (Σχήμα 6-11, δεξ.) • Χώροι με υψηλές απαιτήσεις φωτισμού πρέπει να διαθέτουν χωριστούς διακόπτες από άλλους χώρους με μικρότερες απαιτήσεις φωτισμού. • Αυτοκόλλητες ετικέτες που θα τοποθετηθούν στους διακόπτες φωτισμού μπορούν να υπενθυμίζουν στους χρήστες να χρησιμοποιούν σωστά τους διακόπτες. --------------------------------------------------------------------------------- ## Page 76 [Page 76 preview](https://cdn2.gnosios.com/3GPQrtz2Mqy5oNcJGeLIZijQbDA/pages/500e584c-8ef5-4c33-a260-f7fa338f3a53/483822870f90bba5b9cc0859d61da0cd/76.png) - Σχήμα 6-11: Επιλογή κυκλωμάτων φωτισμού σε ενιαίους εσωτερικούς χώρους χωρίς ανιχνείαση (αρ.) και με ανιχνείαση (δεξ.) 6.2.2 Χρονοδιακόπτες Οι χρονοδιακόπτες είναι ηλεκτρονικά ή μηχανικά συστήματα, τα οποία ενεργοποιούν ή απενεργοποιούν τα κυκλώματα φωτισμού για προγραμματισμένα χρονικά διαστήματα. Τα χρονικά διαστήματα διαφέρουν ώστε να προσαρμόζονται στις ανάγκες των χρηστών του χώρου. Οι χρονοδιακόπτες μπορούν να αντικαταστήσουν τους συμβατικούς διακόπτες χωρίς να υπάρχει ανάγκη επιπλέον καλωδίωσης. Οι χρήστες μπορούν να επωφεληθούν από το μεγάλο αριθμό επιλογών με αποτέλεσμα το σύστημα φωτισμού να γίνεται πιο λειτουργικό. Χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι η συμβατότητά τους με κεντρικά συστήματα ελέγχου και διαχείρισης ηλεκτρικής ενέργειας των κτιρίων αλλά και η δυνατότητα ρύθμισης των παραμέτρων τους από τους χρήστες. Οι χρονοδιακόπτες ομαδοποιούνται ανάλογα με την πολυπλοκότητά τους από απλούς μηχανικούς με ελατήριο έως σύνθετους με μικροεπεξεργαστές που μπορούν να προγραμματίσουν μια ακολουθία γεγονότων για μια ολόκληρη χρόνια. Κατά γενικό κανόνα, πρέπει να υπάρχει κάποια επιλογή παράκαμψης από τους χρήστες, ώστε να λαμβάνονται υπόψη τυχόν ιδιαίτερες αποκλίσεις από το προκαθορισμένο πρόγραμμα των χρονοδιακοπτών. 6.2.3 Αισθητήρες φωτισμού Η βασική λειτουργία ενός αισθητήρα φωτισμού είναι η παραγωγή μιας ζώνης ελέγχου η οποία ορίζεται με την ένταση και την κατανομή του φωτισμού μέσα στο χώρο. Η λειτουργία ενός αισθητήρα φωτισμού είναι σύνθετη επειδή εξαρτάται από πολλές παραμέτρους, όπως είναι: • Η κατανομή του φωτισμού στο χώρο που βρίσκεται ο αισθητήρας. • Η φυσική και τεχνητή κατανομή του φωτισμού. • Οι ρυθμίσεις της θέσης σε λειτουργία του αισθητήρα (commissioning). • Τα εξωτερικά επίπεδα φωτισμού. Ο αισθητήρας φωτισμού είναι μια πλήρης μονάδα ελέγχου που εμπεριέχει ειδικούς φακούς για την είσοδο του φωτισμού, φωτοκύτταρα και το απαραίτητο ηλεκτρονικό κύκλωμα για την παραγωγή του σήματος ελέγχου. Ο αισθητήρας μετατρέπει τα δεδομένα εισόδου σε ένα σήμα εξόδου, το οποίο ελέγχει τα ηλεκτρονικά συστήματα έναυσης και λειτουργίας των λαμπτήρων φθορισμού (Electronic Dimmable Ballast, EDB), τους οδηγούς των πηγών LED (drivers) ή το κεντρικό σύστημα διαχείρισης ενέργειας. --------------------------------------------------------------------------------- ## Page 77 [Page 77 preview](https://cdn2.gnosios.com/3GPQrtz2Mqy5oNcJGeLIZijQbDA/pages/500e584c-8ef5-4c33-a260-f7fa338f3a53/483822870f90bba5b9cc0859d61da0cd/77.png) - Συστήματα ελέγχου ενέργειας ενός κτιρίου. Το σήμα εξόδου κυμαίνεται συνήθως στην περιοχή 0-10V, εκτός και αν ο αισθητήρας φωτισμού και το EDB ή το driver είναι ενσωματωμένα σε ένα ενιαίο σύστημα, οπότε το EDB ή το driver σχεδιάζεται για να λειτουργεί συγκεκριμένα με έναν ιδιαίτερο αισθητήρα φωτισμού. Οι αισθητήρες φωτισμού χρησιμοποιούνται στις στρατηγικές ελέγχου εκμετάλλευσης φυσικού φωτισμού (daylighting harvesting) και της διατήρησης των επιπέδων φωτισμού (lumen maintenance, constant light output). 6.2.4 Αισθητήρες παρουσίας / κίνησης Οι αισθητήρες παρουσίας διακόπτουν αυτόματα τη λειτουργία των κυκλωμάτων φωτισμού που ελέγχουν και σε ορισμένες περιπτώσεις το σύστημα κλιματισμού (HVAC), όταν δεν ανιχνεύουν ανθρώπινη παρουσία στους χώρους στους οποίους είναι τοποθετημένοι. Έτσι μειώνεται η ενεργειακή κατανάλωση του κτιρίου. Συνήθως αποτελούνται από έναν ανιχνευτή κίνησης και μια μονάδα ελέγχου. Οι αισθητήρες δημιουργεί και στέλνει σήμα στη μονάδα ελέγχου, η οποία με τη σειρά της ενεργοποιεί ή απενεργοποιεί το σύστημα φωτισμού. Οι περισσότεροι αισθητήρες διαθέτουν χειροκίνητες και αυτόματες επιλογές για τη ρύθμιση της ευαισθησίας στην ανίχνευση της κίνησης και το χρόνο της χρονικής καθυστέρησης για την απενεργοποίηση του συστήματος φωτισμού από τη στιγμή που οι αισθητήρας δεν ανιχνεύεται παρουσία ατόμου στον χώρο που ελέγχεται. Ο ανιχνευτής κίνησης συνήθως λέγεται ότι δεδομένα εισόδου χρησιμοποιούνται συνήθως υπέρυθρη ή υπέρηχη ακτινοβολία. Η ηλεκτρονική μονάδα ελέγχου μετατρέπει τις πληροφορίες που απορρέουν από τον ανιχνευτή και καθορίζει το κατά πόσο υπάρχει παρουσία ατόμου στο χώρο αξιοποιώντας έναν εκτεταμένο αλγόριθμο ελέγχου. Οι τελευταίας γενιάς αισθητήρες είναι διπλής λειτουργίας επειδή χρησιμοποιούν και υπέρυθρη ακτινοβολία αλλά και υπέρηχους. Σκοπός τους είναι να μειώσουν τα σφάλματα από λανθασμένη λειτουργία ενεργοποιώντας το φωτισμό εφόσον και οι δύο τεχνικές ανιχνεύσουν παρουσία, ενώ παραμένει ενεργός εφόσον τουλάχιστον μία από τις δυο συνεχίζει να την ανιχνεύει. 6.3 Επιλογή τεχνικής εξοικονόμησης ενέργειας και εξοπλισμού Αυτόματος ή χειροκίνητος έλεγχος: Τα κυκλώματα φωτισμού μπορούν να ελέγχονται είτε αυτόματα (αισθητήρες παρουσίας, φωτισμού, χρονοδιακόπτες κ.λπ.) είτε χειροκίνητα. Ο χειροκίνητος έλεγχος πραγματοποιείται με μεγάλη επιτυχία σε μεγάλες αποθήκες και βιομηχανικούς χώρους υπό την εποπτεία μόνο του διαχειριστή του κτιρίου, ενώ παράλληλα έχει και το μικρότερο κόστος εγκατάστασης. Σε αρκετές περιπτώσεις είναι προτιμότερο να υπάρχει χειροκίνητος έλεγχος από το να υπάρχει αυτόματος έλεγχος, ο οποίος λειτουργεί προβληματικά. Για παράδειγμα αυτό μπορεί να χρησιμοποιηθεί σε χώρους γραφείων ή αίθουσες διδασκαλίας, με τον χρήστη να έχει τη δυνατότητα να ρυθμίζει τη στάθμη του τεχνητού φωτισμού σύμφωνα με τα επίπεδα του φυσικού φωτισμού. Τα οφέλη μπορεί να είναι περισσότερα εάν οι αισθητήρες φωτισμού έχουν ρυθμιστεί λανθασμένα και η συμπεριφορά τους είναι προβληματική. Αντίθετα, ο αυτόματος έλεγχος, εφόσον λειτουργεί σωστά, παρέχει εξοικονόμηση ενέργειας με ελάχιστη παρέμβαση από μέρους των χρηστών. Για παράδειγμα, οι αισθητήρες παρουσίας μειώνουν τη σπατάλη ενέργειας σε μεγάλο αριθμό εγκαταστάσεων φωτισμού, ενώ οι αισθητήρες φωτισμού επιτρέπουν στο σύστημα φωτισμού να λειτουργεί με τη μικρότερη δυνατή κατανάλωση ενέργειας, ανάλογα με το ποσοστό του φυσικού φωτισμού που εισέρχεται στο χώρο. --------------------------------------------------------------------------------- ## Page 78 [Page 78 preview](https://cdn2.gnosios.com/3GPQrtz2Mqy5oNcJGeLIZijQbDA/pages/500e584c-8ef5-4c33-a260-f7fa338f3a53/483822870f90bba5b9cc0859d61da0cd/78.png) - Συστήματα ελέγχου Διακόπτης ή ρύθμιση στάθμης φωτισμού; Η επιλογή για χρήση διακόπτη ή ρύθμιση στάθμης φωτισμού εξαρτάται από αρκετές παραμέτρους. Συνήθως, η κύρια παράμετρος είναι το αρχικό κόστος αγοράς, ιδιαίτερα σε περιπτώσεις αναβαθμίσεων υφιστάμενων εγκαταστάσεων. Για παράδειγμα, σε κάποιες περιπτώσεις το κόστος των ballast και driver είναι μεγαλύτερο από αυτό των αντίστοιχων ballast ή driver, τα οποία δεν έχουν δυνατότητα για ρύθμιση των παραγόμενων στάθμη φωτισμού. Στην τελική επιλογή, καθοριστικό ρόλο μπορεί να παίξει η οικονομική ανάλυση μεταξύ των επιλογών αυτών. Ο συνυπολογισμός του αρχικού κόστους με τα πιθανά οφέλη από την εφαρμογή των δύο περιπτώσεων είναι σημαντική διαδικασία. Βέβαια, υπάρχουν ορισμένες σημαντικές ελέγχου, οι οποίες δεν επιτρέπουν τη δυνατότητα επιλογής ανάμεσα σε διακόπτη ή ρύθμιση στάθμης φωτισμού, όπως για παράδειγμα ο προγραμματισμός που προσδιορίζει ακριβώς τη χρήση διακοπτών σε συγκεκριμένους χώρους. Φυσικά κάποια υβριδική λειτουργία η οποία συνδυάζει τη μείωση της φωτεινής ροής σε ένα προκαθορισμένο επίπεδο φωτισμού όταν δεν ανιχνεύεται παρουσία μπορεί να προγραμματιστεί μέσω ενός κεντρικού συστήματος ελέγχου. Ο έλεγχος με διακόπτη είναι πιο αποδοτικός σε χώρους με έναν χρήστη και κύριος όταν αυτός είναι υπεύθυνος για την επιλογή των επιπέδων φωτισμού (π.χ. έλεγχος με αισθητήρα παρουσίας και δυνατότητα παρακείμενη). Σε χώρους με περισσότερους χρήστες, ο έλεγχος με διακόπτη πρέπει να γίνεται αυτοματοποιείται με προσοχή. Ένας τέτοιου είδους αυτόματος έλεγχος δημιουργεί αναπάντεχες αλλαγές στα επίπεδα φωτισμού. Για παράδειγμα σε έναν ενιαίο χώρο γραφείων με αισθητήρα παρουσίας, η συχνή έλευση των χρηστών μπορεί να ενοχλεί τους υπόλοιπους χρήστες αφού το σύστημα φωτισμού θα ενεργοποιείται και απενεργοποιείται συνεχώς. Επίσης, ο κακός προγραμματισμός χρονδιακόπτη μπορεί να δημιουργεί προβλήματα, απενεργοποιώντας το σύστημα φωτισμού ακόμα και όταν υπάρχουν χρήστες στο χώρο. Για αυτό το λόγο τα συστήματα με διακόπτη, που χρησιμοποιούν αισθητήρια φωτισμού, πρέπει να χρησιμοποιούνται σε χώρους όπου υπάρχει ελάχιστος φυσικός φωτισμός κατά τη διάρκεια της ημέρας ή σε εξωτερικούς χώρους όπου πρέπει να ανανεώσουν την έναρξη ή το πέρας της νύκτας (οδοφωτισμός). Επίσης, ο έλεγχος με διακόπτη μπορεί να χρησιμοποιηθεί σε χώρους όπου οι χρήστες είναι περιστασιακοί ή δεν έχουν δραστηριότητες που απαιτούν αυστηρά κριτήρια φωτισμού. Τα συστήματα αυτά είναι κατάλληλα για αίθρια, διαδρόμους, εισόδους, αποθήκες και ορισμένα μεταβατικά, ειδικά όταν υπάρχει επαρκής φυσικός φωτισμός. Τα συστήματα διαδοχικής ρύθμισης της στάθμης φωτισμού, μειώνοντας τα επίπεδα φωτισμού με βάση μια συγκεκριμένη κλίμακα, μειώνουν βαθμιαία την κατανάλωση ενέργειας. Επειδή τα συστήματα αυτά αυξομειώνουν βαθμιαία τα επίπεδα φωτισμού, είναι πλεονέκτημα να γίνουν αποδεκτά από τους χρήστες, ειδικά από αυτούς που εργάζονται σε σταθερές θέσεις εργασίας. Σε μερικές περιπτώσεις, το μεγάλο τους μειονέκτημα είναι το αρχικό κόστος και η επιπλέον εργασία για τη ρύθμιση και τη θέση σε λειτουργία τους. Επίσης, ορισμένα συστήματα απαιτούν το ballast ή το driver και οι ελεγκτές να είναι από τον ίδιο κατασκευαστή. Παρόλα αυτά, με την έλευση των LED φωτιστικών υπάρχουν οικονομικές επιλογές με τη χρήση push-button διακοπτών και φωτιστικά σώματα LED με χρήση dimmable DALI (Digital Addressable Lighting Interface) drivers. --------------------------------------------------------------------------------- ## Page 79 [Page 79 preview](https://cdn2.gnosios.com/3GPQrtz2Mqy5oNcJGeLIZijQbDA/pages/500e584c-8ef5-4c33-a260-f7fa338f3a53/483822870f90bba5b9cc0859d61da0cd/79.png) - 6.3.1 Διαδικασία επιλογής των απαιτούμενων συσκευών ελέγχου Για να εφαρμοστούν οι παραπάνω περιγραφόμενες τεχνικές εξοικονόμησης ενέργειας πρέπει να επιλεγεί το κατάλληλο πρωτόκολλο επικοινωνίας και ο κατάλληλος εξοπλισμός. Η επιλογή του κατάλληλου συστήματος ελέγχου και του αντίστοιχου πρωτοκόλλου επικοινωνίας του εξαρτάται από το μέγεθος του συστήματος φωτισμού, τις απαιτήσεις για το βαθμό ελέγχου του, τη φιλοξενία ως προς τους χρήστες και το κόστος του. Ένα αναγνωρισμένο πρωτόκολλο επικοινωνίας μπορεί να εγγυηθεί την απρόσκοπτη επικοινωνία μεταξύ των συστημάτων σε ένα ευέλικτο δίκτυο. Τα πιο διαδεδομένα από αυτά είναι: α. DALI (Digital Addressable Lighting Interface) το οποίο μπορεί να ελέγχει φωτιστικά σώματα, τα οποία πρέπει να έχουν ξεχωριστό εξοπλισμό ελέγχου τύπου DALI, β. DMX (Digital Multiplexed) το οποίο δεσπόζει στο φωτισμό καλλιτεχνικών σκηνών, ενώ στον αρχιτεκτονικό φωτισμό χρησιμοποιείται σε εφαρμογές αλληλεπιδραστικών προσόψεων (media facades) ή για σκηνές φωτισμού χώρων με πιο δραματικά χαρακτηριστικά γ. 1V-10V αναλογικό σήμα που χρησιμοποιείται ευρέως σε χαμηλής πολυπλοκότητας συστήματα φωτισμού και η ρύθμιση από τη συσκευή μείωσης της έντασης φωτισμού (dimmer) μεταφέρεται μέσω μιας ξεχωριστής γραμμής ελέγχου. Υπάρχουν και πρωτόκολλα επικοινωνίας τα οποία επικοινωνούν και με άλλες συσκευές εκτός του φωτισμού (π.χ. KNX KonneX ή LON, Local Operating Network) τα οποία με κατάλληλα gateways καταλήγουν να επικοινωνούν τοπικά με τα προαναφερθέντα πρωτόκολλα. Η επιλογή του εξοπλισμού πραγματοποιείται μέσα από μια συγκεκριμένη διαδικασία. Εκτός του ότι ο εξοπλισμός πρέπει να είναι συμβατός με το επιλεγμένο πρωτόκολλο επικοινωνίας, αυτός πρέπει να καλύπτει τις ανάγκες των χρηστών του χώρου και να αντιστοιχείται κατάλληλα με την κατανομή του ηλεκτρικού φορτίου του κτιρίου. Αναλυτικά τα βήματα μιας τυπικής διαδικασίας επιλογής εξοπλισμού, παρουσιάζονται παρακάτω. 6.3.1.1 Πρώτη προσέγγιση των απαιτούμενων συσκευών ελέγχου Ανάλογα με την περίπτωση που αντιμετωπίζει ο μελετητής υπάρχουν μια σειρά από ενδεικνυόμενες συσκευές ελέγχου που παρουσιάζονται στον επόμενο πίνακα (Πίνακας 6-1): Πίνακας 6-1: Ενδεικνυόμενες συσκευές ελέγχου ανάλογα με την περίπτωση που αντιμετωπίζει ο μελετητής. | Περίπτωση | Ενδεικνυόμενες συσκευές ελέγχου | |-----------------------|---------------------------------| | Η χρήση του χώρου είναι απρόβλεπτη όσον αφορά στο πρόγραμμα χρήσης της (π.χ. απρόβλεπτη απασχόληση πάνω από το 30% του χρόνου) | Αισθητήρες παρουσίας | | Η χρήση του χώρου είναι προβλέψιμη όσον αφορά στο πρόγραμμα χρήσης του και έχει ενιαία συνεχή λειτουργία του (π.χ. 24ωρη/7ημερη) | Χρονοδιακόπτες | --------------------------------------------------------------------------------- ## Page 80 [Page 80 preview](https://cdn2.gnosios.com/3GPQrtz2Mqy5oNcJGeLIZijQbDA/pages/500e584c-8ef5-4c33-a260-f7fa338f3a53/483822870f90bba5b9cc0859d61da0cd/80.png) - Συστήματα ελέγχου | Περίπτωση | Ενδεδειγμένες συσκευές ελέγχου | |-----------------|------------------------------------------| | Υπάρχει φυσικός φωτισμός εισερχόμενος από εξωτερικά ανοίγματα | Αισθητήρες αύξησης φυσικού - τεχνητού φωτισμού, Διακόπτες με αισθητήρες φωτισμού, Διακόπτες με επιλογή κυκλωμάτων φωτισμού και διαφορετικά επίπεδα φωτισμού | | Υπάρχει ανάγκη να μεταβάλλονται τα επίπεδα φωτισμού κατά τη διάρκεια της ημέρας ή σε ειδικές χρήσεις του χώρου | Χειροκίνητη ρύθμιση επιπέδων φωτισμού, Διακόπτες με επιλογή κυκλωμάτων φωτισμού και διαφορετικά επίπεδα και σενάρια φωτισμού | | Χρησιμοποιείται εξωτερικός φυσικός για φωτισμό συνδέσεις σε προσόψεις, είσοδοι ή σε χώρους στάθμευσης | Διακόπτες με αισθητήρες φωτισμού, Αστρονομικοί χρονοδιακόπτες | 6.3.1.2 Προσέγγιση με βάση την κατανομή του ηλεκτρικού φορτίου Για την τελική επιλογή της στρατηγικής ελέγχου πρέπει να ληφθεί υπόψη και η αναμενόμενη κατανομή ηλεκτρικού φορτίου που θα καταναλώνεται στο κτίριο (Πίνακας 6.2). Για παράδειγμα, ο έλεγχος με εκμετάλλευση φυσικού φωτισμού με χρήση αισθητήρων φωτισμού θα ήταν δικαιολογημένος (οικονομικώς κόστος αγοράς των αισθητήρων με το όφελος από την εξοικονόμηση ενέργειας) σε μια εγκατάσταση, όπου το μέγιστο φορτίο συγκεντρώνεται κατά τη διάρκεια της ημέρας (π.χ. αίθουσες διδασκαλίας σε σχολικά συγκροτήματα). Από την άλλη πλευρά, η χρήση αισθητήρων φωτισμού δεν θα ήταν η πρώτη επιλογή σε μια εγκατάσταση όπου η μεγαλύτερη κατανάλωση ενέργειας πραγματοποιείται τις απογευματινές και βραδινές ώρες (π.χ. χώροι εμπορικής χρήσης και καταστήματα). Πίνακας 6.2: Επιλογή κατάλληλου εξοπλισμού με βάση την κατανομή του ηλεκτρικού φορτίου στο κτίριο. | Κατανομή ηλεκτρικού φορτίου για φωτισμό | Επιλογή ελέγχου | Ενδεδειγμένος εξοπλισμός | |----------------------------------------|-----------------|---------------------------| | Τυπικό ωράριο λειτουργίας (9:00 – 17:00) με περιορισμένη λειτουργία το Σαββατοκύριακο | Έλεγχος ο οποίος μειώνει τη μέγιστη ζήτηση | Αισθητήρες παρουσίας και αισθητήρες φωτισμού στους χώρους με τους χρήστες, Χρονοδιακόπτες στους κοινόχρηστους στους χώρους | | Με εκτεταμένο ωράριο | Έλεγχος ο οποίος μειώνει την απρόβλεπτη χρήση | Αισθητήρες παρουσίας, Χειροκίνητη ρύθμιση επιπέδων φωτισμού, Διακόπτες με επιλογή κυκλωμάτων φωτισμού και διαφορετικά επίπεδα φωτισμού | | Συνεχής λειτουργία (24ωρη) | Έλεγχος ο οποίος μειώνει το φωτισμό και την ημέρα και την νύκτα | Αισθητήρες φωτισμού, Χειροκίνητη ρύθμιση επιπέδων φωτισμού, Διακόπτες με επιλογή κυκλωμάτων φωτισμού και διαφορετικά επίπεδα φωτισμού | | Λειτουργία ανάλογα με συμβάντα | Ο χειριστής ελέγχει λειτουργικά καλύτερα | Αισθητήρες παρουσίας, Διακόπτες με επιλογή κυκλωμάτων φωτισμού και διαφορετικά επίπεδα φωτισμού | [72] --------------------------------------------------------------------------------- ## Page 81 [Page 81 preview](https://cdn2.gnosios.com/3GPQrtz2Mqy5oNcJGeLIZijQbDA/pages/500e584c-8ef5-4c33-a260-f7fa338f3a53/483822870f90bba5b9cc0859d61da0cd/81.png) - 6.3.1.3 Περιορισμός των συσκευών ελέγχου στις πλέον κατάλληλες Από τη στιγμή που έχει πραγματοποιηθεί η πρώτη προσέγγιση για την επιλογή των συσκευών ελέγχου φωτισμού, με τη βοήθεια όσων αναφέρονται στον επόμενο πίνακα (Πίνακας 6-3) επιλέγονται οι συσκευές θα εγκατασταθούν ανάλογα με τη χρήση του χώρου εφαρμογής. Παρόλα αυτά, ένα κτίριο αποτελείται από χώρους με διαφορετικές χρήσεις. Για παράδειγμα, ένα κέντρο υγείας μπορεί να έχει δωμάτια εξετάσεων, γραφεία, αίθουσες αναμονής/διαλέξεων, χώρους υποδοχής και τουαλέτες, όπου κάθε χώρος έχει διαφορετικές ανάγκες για έλεγχο. Σε τέτοιες εγκαταστάσεις, όπου παραπάνω από μία στρατηγικές εξοικονόμησης είναι επιλέξιμες, καλύτερα είναι να εγκαθίστανται αυτόνομοι μηχανισμοί ελέγχου. Ο αυτόνομος έλεγχος φωτισμού παρέχει όλες τις αναγκαίες ρυθμίσεις για την εισαγωγή δεδομένων σε μια περιοχή. Παρότι ο αυτόνομος έλεγχος έχει μεγαλύτερο κόστος αγοράς, η ευκολία της ρύθμισης και θέσης σε λειτουργία του, μπορεί να μειώσει το κόστος συντήρησης. --------------------------------------------------------------------------------- ## Page 82 [Page 82 preview](https://cdn2.gnosios.com/3GPQrtz2Mqy5oNcJGeLIZijQbDA/pages/500e584c-8ef5-4c33-a260-f7fa338f3a53/483822870f90bba5b9cc0859d61da0cd/82.png) - Συστήματα ελέγχου Πίνακας 6-3: Επιλογή κατάλληλου εξοπλισμού για διάφορες χρήσεις κτιρίων. Στρατηγική | Προγραμματισμός | Αξιοποίηση φυσικού φωτισμού και ρύθμιση επιπέδων φωτισμού Ενεργειακή απόδοση - Διατήρηση φωτός | Αποδοτικότητα φωτισμού | Φιλική προς το περιβάλλον | Προσαρμογή σε αλλαγές | Χρονοδιακόπτης | Ελεγχόμενη πρόσβαση | Αξιοποίηση της ημέρας | Χρήση φυσικού φωτισμού | Διατάξεις ελέγχου | Ανίχνευση κίνησης | Ανίχνευση παρουσίας | Διατάξεις εξοικονόμησης ενέργειας | Έλεγχος θερμοκρασίας | Έλεγχος φωτισμού Χώροι παραγωγής και συναρμολόγησης | ○ | ○ | ● | ○ | ● | ○ | ● | ○ | ● | ○ | ● | ● | ○ Αίθουσες συνεδρίσεων | ● | ● | ● | ● | ○ | ○ | ● | ● | ○ | ● | ○ | ○ | ● Αίθουσες διδασκαλίας | ● | ● | ○ | ○ | ○ | ○ | ● | ● | ○ | ● | ○ | ○ | ● Είσοδοι, εμπορικά κέντρα | ● | ● | ○ | ○ | ○ | ○ | ● | ● | ○ | ● | ○ | ○ | ● Αίθουσες διασκεδάσεων | ○ | ○ | ○ | ● | ○ | ○ | ● | ● | ○ | ● | ○ | ○ | ● Εξωτερικός φωτισμός | ○ | ○ | ○ | ● | ● | ○ | ● | ● | ○ | ● | ● | ○ | ● Αίθουσες αρχείων | ○ | ○ | ○ | ○ | ○ | ○ | ● | ● | ○ | ● | ○ | ○ | ● Καταστήματα τροφίμων / Supermarket | ● | ● | ○ | ● | ● | ● | ● | ● | ● | ● | ○ | ● | ● Γυμναστήρια | ● | ● | ● | ● | ○ | ● | ● | ● | ○ | ● | ○ | ● | ● Διάδρομοι | ● | ● | ○ | ● | ● | ○ | ● | ● | ● | ● | ● | ● | ● Εργαστήρια | ● | ○ | ● | ○ | ● | ○ | ● | ● | ○ | ● | ● | ● | ● Βιβλιοθήκη (ράφια με βιβλία και περιοδικά) | ● | ● | ○ | ○ | ○ | ○ | ● | ● | ○ | ● | ○ | ○ | ● Βιβλιοθήκη (αναγνωστήριο) | ● | ● | ● | ○ | ○ | ○ | ● | ● | ● | ● | ○ | ○ | ● Αποδυτήρια | ● | ● | ● | ○ | ○ | ○ | ● | ● | ○ | ● | ○ | ○ | ● Χώροι διαλείμματος | ● | ● | ● | ○ | ○ | ○ | ● | ● | ○ | ● | ○ | ○ | ● Εξεταστήρια, δωμάτια νοσοκομείων | ● | ● | ● | ○ | ○ | ○ | ● | ● | ○ | ● | ○ | ● | ● Μουσεία | ○ | ○ | ○ | ○ | ○ | ○ | ● | ● | ○ | ● | ○ | ○ | ● Γραφεία (ενιαίος χώρος, με πολλούς χρήστες) | ● | ● | ○ | ● | ○ | ● | ● | ● | ○ | ● | ● | ● | ● Γραφεία (ατομικό) | ● | ○ | ● | ○ | ● | ○ | ● | ● | ● | ● | ○ | ● | ● Εστιατόρια | ● | ● | ○ | ○ | ○ | ○ | ● | ● | ○ | ● | ○ | ○ | ● Τουαλέτες | ○ | ● | ○ | ○ | ○ | ○ | ● | ● | ○ | ● | ○ | ○ | ● Εμπορικά καταστήματα | ● | ● | ○ | ● | ○ | ○ | ● | ● | ○ | ● | ○ | ● | ● Αποθήκες | ● | ● | ● | ○ | ● | ○ | ● | ● | ○ | ● | ○ | ○ | ● Σημειώσεις: • : καλή εφαρμογή, ○ : περιορισμένη εφαρμογή --------------------------------------------------------------------------------- ## Page 83 [Page 83 preview](https://cdn2.gnosios.com/3GPQrtz2Mqy5oNcJGeLIZijQbDA/pages/500e584c-8ef5-4c33-a260-f7fa338f3a53/483822870f90bba5b9cc0859d61da0cd/83.png) - 6.4 Διαδικασία θέσης σε λειτουργία του συστήματος ελέγχου φωτισμού Η εγκατάσταση και η θέση σε λειτουργία ενός συστήματος ελέγχου φωτισμού είναι μία πολύπλοκη και δύσκολη διαδικασία, η οποία απαιτεί εμπειρία και γνώση. Η έναρξη λειτουργίας ενός συστήματος ορίζεται ως «η συστηματική διαδικασία που εξασφαλίζει συνεχή και αλληλένδετη δράση των στοιχείων του συστήματος εξοικονόμησης ενέργειας σύμφωνα με τον προκαθορισμένο στόχο του αρχικού σχεδιασμού και τις ανάγκες του χώρου». Σε ένα μεγάλο έργο που περιλαμβάνει ολόκληρο το κτίριο, η διαδικασία για τη θέση σε λειτουργία του συστήματος είναι μία ομαδική διαδικασία που περιλαμβάνει τον τεχνικό για τη θέση σε λειτουργία του συστήματος, τον ιδιοκτήτη, τους μελετητές φωτισμού, τους μηχανικούς, τους εργολάβους, τον υπεύθυνο διαχείρισης καθώς και το προσωπικό λειτουργίας του κτιρίου. Συνήθως, στην πραγματικότητα ο έλεγχος φωτισμού δεν αξιοποιεί στο έπακρο τη μέγιστη δυνατότητα για εξοικονόμηση ενέργειας. Αυτό οφείλεται κυρίως στην ανεπάρκεια διαδικασιών για τη θέση σε λειτουργία και βαθμονόμηση του συστήματος, πριν και μετά την εγκατάστασή του. Σε ορισμένες περιπτώσεις, ιδιαίτερα σε αναβαθμίσεις υφιστάμενων κτιρίων, δεν παρακολουθείται επαρκώς και η θέση σε λειτουργία του συστήματος. Αυτό είναι σημαντικό πρόβλημα, γιατί τα συστήματα ελέγχου φωτισμού χωρίς τη διαδικασία θέσης σε λειτουργία δεν θα αποδίδουν τα αναμενόμενα αποτελέσματα, όπως αυτά είχαν προβλεφθεί στον αρχικό σχεδιασμό. 6.4.1 Βαθμονόμηση Η βαθμονόμηση ταυτίζεται συχνά λανθασμένα με το ρόλο της θέσης σε λειτουργία του συστήματος ελέγχου φωτισμού. Όμως, στην πραγματικότητα η βαθμονόμηση είναι μόνο ένα τμήμα της διαδικασίας της θέσης σε λειτουργία του συστήματος. Ο ακριβής ορισμός της βαθμονόμησης αφορά: a) στη σύγκριση και ταύτιση των μετρήσεων του εξοπλισμού με τις αντίστοιχες μετρήσεις από ένα πρότυπο όργανο καθώς και β) στις ηλεκτρικές ή μηχανικές ρυθμίσεις των αισθητήρων, έτσι ώστε να δέχονται τα απαραίτητα δεδομένα εισόδου (π.χ. θερμοκρασία) μέσα σε μια συγκεκριμένη κλίμακα. Έτσι για παράδειγμα, ένας αισθητήρας παρουσίας (π.χ. υπέρυθρης ακτινοβολίας) πρέπει να βαθμονομείται σε μία κλίμακα θερμοκρασιών κοντά στη θερμοκρασία του ανθρώπινου σώματος. Ένας αισθητήρας φυσικού - τεχνητού φωτισμού πρέπει να βαθμονομείται σε μία κλίμακα εντάσεων φωτισμού που κυμαίνονται από συνθήκες σκοταδιού μέχρι μιας ηλιόλουστης ημέρας (0-100.000 lx) εάν τοποθετείται σε εξωτερικό χώρο. Εάν τοποθετηθεί σε εσωτερικό χώρο, τότε πρέπει να ρυθμιστεί ανάλογα για μικρότερες κλίμακες έντασης φωτισμού. 6.4.2 Θέση σε λειτουργία συστημάτων ελέγχου φωτισμού Επειδή υπάρχει πληθώρα εξοπλισμού και διαφορετικών τρόπων θέσης σε λειτουργία των συστημάτων ελέγχου φωτισμού, συγκεκριμένες λεπτομερείς οδηγίες για το καθένα από αυτά, θα διαφέρουν από σύστημα σε σύστημα. Μερικές απλές διαδικασίες για τη θέση σε λειτουργία των συστημάτων ελέγχου περιγράφονται στον επόμενο πίνακα (Πίνακας 6-4). Γενικά, ο κάθε κατασκευαστής προτείνει ένα σύνολο οδηγιών για τη ρύθμιση του συστήματος. Η εσφαλμένη τοποθέτηση του αισθητήρα μπορεί να οδηγήσει σε κακή λειτουργία του συστήματος ελέγχου. --------------------------------------------------------------------------------- ## Page 84 [Page 84 preview](https://cdn2.gnosios.com/3GPQrtz2Mqy5oNcJGeLIZijQbDA/pages/500e584c-8ef5-4c33-a260-f7fa338f3a53/483822870f90bba5b9cc0859d61da0cd/84.png) - Συστήματα ελέγχου Πίνακας 6-4: Ενδεικτικές διαδικασίες για τη θέση σε λειτουργία διαφόρων τύπων ελέγχου φωτισμού. Τύπος ελέγχου | Διαδικασίες θέσης σε λειτουργία -- | -- Όλοι | • Επαλήθευση της σωστής τοποθέτησης και προσανατολισμού των αισθητήρων με κάθε σχέδιο της μελέτης εφαρμογής και των τεχνικών προδιαγραφών τους. • Εάν υπάρχουν εμπόδια, τα οποία δεν έχουν προβλεφθεί, πρέπει να ρυθμιστεί η θέση τοποθέτησης και το οπτικό πεδίο του αισθητήρα πριν τη θέση σε λειτουργία του συστήματος για τη βέλτιστη λειτουργία του. Συστήματα ρύθμισης της στάθμης φωτισμού | • Να πραγματοποιηθεί ρύθμιση των ζωνών πηγών φωτισμού με τη λειτουργία τους στη μέγιστη στάθμη φωτισμού, συνεχώς για 100 ώρες. Αξιοποίηση του φυσικού φωτισμού | • Όλα τα επίπλα και τα εσωτερικά επιφανειακά υλικά πρέπει να έχουν τοποθετηθεί στις θέσεις τους πριν ξεκινήσει η θέση σε λειτουργία του συστήματος. • Να πραγματοποιηθούν όλες οι απαραίτητες ρυθμίσεις στους αισθητήρες φωτισμού ή τον ελεγκτή του, για να ανιχνεύονται με τη μεγαλύτερη ακρίβεια το φωτισμό στην επιφάνεια εργασίας. Αυτό, ανάλογα με τον τύπο του αισθητήρα, μπορεί να απαιτήσει δύο ρυθμίσεις: Μία κατά τη διάρκεια της νύκτας ή με τη χρήση αδιαφανών αυλακιών και μία κατά τη διάρκεια της ημέρας. • Εάν υπάρχουν χώροι με τα ίδια γεωμετρικά χαρακτηριστικά (διαστάσεις και προσανατολισμό), μπορεί να πραγματοποιηθούν οι ίδιες ρυθμίσεις στους «γειτονικούς» αισθητήρες φωτισμού. Αισθητήρες παρουσίας | • Επαλήθευση της σωστής τοποθέτησης και προσανατολισμού των αισθητήρων σε κάθε θέση της μελέτης εφαρμογής και των τεχνικών προδιαγραφών τους. • Ρύθμιση της ευαισθησίας του αισθητήρα και του χρονου καθυστέρησής του. • Δοκιμή τη απόκρισή του. Χρονοπρογραμματισμός | • Εισαγωγή στο πρόγραμμα λειτουργίας του συστήματος φωτισμού τους προγραμματισμένους ελέγχες. • Εισαγωγή έναρξης και λήξης για τη διευθέτηση της λειτουργίας των καθημερινών ημερών, των Σαββατοκύριακων και των αργιών. • Επαλήθευση της σωστής λειτουργίας των παρακάτω. Πρέπει να παρέχονται παρακάμψεις σε κατάλληλα σημεία. Χειροκίνητη ρύθμιση της στάθμης φωτισμού | • Επαλήθευση ότι ο ρυθμιστής της στάθμης φωτισμού έχει εγκατασταθεί στη σωστή θέση δίπλα στο διακόπτη, όπως στο σχέδιο της μελέτης εφαρμογής. • Εάν είναι εφαρμοσμένο, ρύθμιση του ανώτερου ορίου της στάθμης φωτισμού στο άνω που προβλέπεται για τη χρήση του χώρου (και όχι παραπάνω). Επίσης, εάν παρατηρείται φωτεινή μαρμαρυγή (flicker) στις πηγές, τότε πρέπει να γίνει νέα ρύθμιση των ορίων της στάθμης φωτισμού στο σημείο όπου παύει να παρατηρείται. Μετά τη θέση σε λειτουργία του συστήματος ελέγχου | • Ενημέρωση των χρηστών για τη λειτουργία του ελέγχου και συγκεκριμένα για τις παρακάμψεις του ελέγχου, εάν υπάρχουν. • Παροχή στο προσωπικό της συντήρησης του κτιρίου, όλα τα απαραίτητα έγγραφα καθώς και των οδηγιών λειτουργίας για τη συντήρηση του συστήματος και τη θέση σε λειτουργία του. --------------------------------------------------------------------------------- ## Page 85 [Page 85 preview](https://cdn2.gnosios.com/3GPQrtz2Mqy5oNcJGeLIZijQbDA/pages/500e584c-8ef5-4c33-a260-f7fa338f3a53/483822870f90bba5b9cc0859d61da0cd/85.png) - 6.5 Εξοικονόμηση ενέργειας από τα συστήματα ελέγχου φωτισμού Ο έλεγχος φωτισμού μειώνει την κατανάλωση ενέργειας και κατ' επέκταση τα λειτουργικά έξοδα ενός κτιρίου. Λειτουργώντας σωστά, τα συστήματα ελέγχου φωτισμού μειώνουν την καταναλισκόμενη ενέργεια στα κυκλώματα φωτισμού, όταν ο φωτισμός δεν είναι απαραίτητος. Επίσης, μπορούν να μειώσουν τη ζήτηση ενέργειας όταν και όπου απαιτείται. Στα πλαίσια του σχεδιασμού από τον μελετητή, η καταναλισκόμενη ενέργεια μπορεί να εκτιμηθεί από την παρακάτω σχέση: Καταναλισκόμενη ενέργεια = Ισχύς κυκλώματος φωτισμού × Χρόνος λειτουργίας Ένας αποτελεσματικός έλεγχος φωτισμού μπορεί να μειώσει είτε το χρόνο λειτουργίας είτε την κατανάλωση ενέργειας λόγω μείωσης της φωτεινής ροής. Οι αισθητήρες παρουσίας μειώνουν το χρόνο λειτουργίας του συστήματος φωτισμού. Οι χρονοδιακόπτες ή τα προγραμματιζόμενα συστήματα ρελέ επιτρέπουν επίσης τις ώρες λειτουργίας. Τα συστήματα ρύθμισης της στάθμης φωτισμού, όπως αυτά της εκμετάλλευσης του φυσικού φωτισμού, μειώνουν την κατανάλωση ενέργειας κατά τη διάρκεια της ημέρας ακόμα και σε χώρους που βρίσκονται χρήστες. Η μείωση της χρήσης ηλεκτρικής ενέργειας είναι ωφέλιμη κυρίως σε περιόδους αιχμής ζήτησης ηλεκτρικού φορτίου ειδικά εάν υπάρχουν επιπλέον χρεώσεις. Ο υπολογισμός του δυναμικού εξοικονόμησης ενέργειας, χρησιμοποιώντας οποιαδήποτε στρατηγική ελέγχου φωτισμού, δεν είναι πάντοτε ακριβής. Εκτός από την αντικατάσταση εξοπλισμού με αντίστοιχο ενεργειακά αποδοτικότερο (π.χ. αντικατάσταση μαγνητικού ballast από ηλεκτρονικό), ο έλεγχος φωτισμού εξοικονομεί ενέργεια μόνο εάν α) εγκατασταθεί και ρυθμιστεί κατάλληλα και β) μειώνει τη φωτεινή ροή ή τις ώρες λειτουργίας του συστήματος φωτισμού. Με άλλα λόγια, το μέγεθος της εξοικονόμησης ενέργειας εξαρτάται από το πώς χρησιμοποιείται ο έλεγχος φωτισμού και πως καταναλώνεται η ενέργεια πριν εγκατασταθεί το σύστημα ελέγχου. Επειδή κάθε κτίριο είναι διαφορετικό, είναι δύσκολο να εκτιμηθεί πόση ενέργεια μπορεί να εξοικονομηθεί από τον έλεγχο φωτισμού για κάθε τύπο εφαρμογής. Σε μεγάλο βαθμό η εξοικονόμηση ενέργειας εξαρτάται από το πως λειτουργούσε το σύστημα φωτισμού του κτιρίου πριν την εφαρμογή του ελέγχου φωτισμού. Εάν οι χρήστες του κτιρίου ήταν συνειδητοί στη χρήση του συστήματος φωτισμού, τότε η εξοικονόμηση ενέργειας μπορεί να κινηθεί σε μέτρια επίπεδα. Παρόλα αυτά, σε κάθε κτίριο υπάρχουν χώροι όπου ο αυτόματος έλεγχος φωτισμού μπορεί να μειώσει σημαντικά την σπατάλη ενέργειας με την απενεργοποίηση των κυκλωμάτων φωτισμού σε χώρους όπου δεν υπάρχουν χρήστες ή να μειώσει τα επίπεδα κατανάλωσης ενέργειας όπου υπάρχει σημαντική επάρκεια φυσικού φωτισμού. Στα πλαίσια ενός πιο αναλυτικού υπολογισμού ο μελετητής θα πρέπει να ακολουθήσει τη μεθοδολογία που παρουσιάζεται στο κεφάλαιο 12. --------------------------------------------------------------------------------- ## Page 86 [Page 86 preview](https://cdn2.gnosios.com/3GPQrtz2Mqy5oNcJGeLIZijQbDA/pages/500e584c-8ef5-4c33-a260-f7fa338f3a53/483822870f90bba5b9cc0859d61da0cd/86.png) - 7 Φωτισμός άλλων εγκαταστάσεων 7.1 Φωτισμός αθλητικών εγκαταστάσεων Ο αθλητισμός επηρεάζει τον άνθρωπο συναισθηματικά, τον γυμνάζει και συμβάλλει σημαντικά στην υγεία του εφόσον συμμετέχει στην αθλητική δραστηριότητα είτε στη ψυχαγωγία του με τον ενθουσιασμό μέσω της παρακολούθησης από κοντά ή από απόσταση (μέσω τηλεόρασης). Η παρούσα παράγραφος παρέχει μια επισκόπηση των βασικών πτυχών που πρέπει να ληφθεί ένας μελετητής υπόψη του κατά τον σχεδιασμό μιας νέας ή τον επανασχεδιασμό μιας υφιστάμενης εγκατάστασης φωτισμού αθλητικών εγκαταστάσεων. Ο τεχνικός φωτισμός θα πρέπει να σχεδιάζεται προσεκτικά, λαμβάνοντας υπόψη τη φύση του αθλήματος, την ταχύτητα των κινήσεων που εκτελούνται, το μέγεθος και την ταχύτητα του εξοπλισμού (π.χ. μπάλα ποδοσφαίρου) και η θέση του παρατηρητή. Αυτή η παράγραφος θα εξετάσει συνοπτικά τα γενικά κριτήρια και θα αναφέρει συγκεκριμένες απαιτήσεις. Ο μελετητής για να ολοκληρώσει με επιτυχία τη μελέτη του θα πρέπει να βασιστεί στις πληροφορίες που περιέχονται στο ευρωπαϊκό πρότυπο EN 12193. Γενικά οι εγκαταστάσεις μπορούν να χωρισθούν σε επαγγελματικές και ψυχαγωγικές. Στις επαγγελματικές εγκαταστάσεις θα πρέπει να ληφθούν επιπλέον περιορισμοί για τη μετάδοση των αγώνων μέσω της τηλεόρασης, όπως είναι ο κάθετος φωτισμός και η θερμοκρασία χρώματος των φωτεινών πηγών των φωτιστικών σωμάτων. Στις ψυχαγωγικές εγκαταστάσεις οι απαιτήσεις φωτισμού είναι μικρότερες, όσον αφορά στα επίπεδα φωτισμού και τις ομοιομορφίες. Για να ικανοποιηθούν οι διαφορετικές απαιτήσεις τους, τόσο για τους παίκτες όσο και για θεατές ορίζονται τρεις κατηγορίες φωτισμού, οι οποίες είναι ίδιες είτε αφορούν εξωτερικές είτε εσωτερικές εγκαταστάσεις. Όσο υψηλότερο είναι το επίπεδο ανταγωνισμού και όσο πιο μακριά είναι οι θεατές από τη δράση, τόσο υψηλότερη είναι και η κατηγορία φωτισμού. • Η πρώτη κατηγορία φωτισμού παραουσιάζει τις χαμηλότερες απαιτήσεις φωτισμού. Αφορά εκδηλώσεις και αγώνες χαμηλού επιπέδου (συνήθως χωρίς ή λίγους θεατές), για γενική προπόνηση, εγκαταστάσεις σχολείων, δημοτικών γυμναστηρίων και χώρους ψυχαγωγίας. • Η δεύτερη κατηγορία φωτισμού αφορά αγώνες μέσου επιπέδου, συνήθως τοπικών αλλά και περιφερειακών ομάδων, με αρκετούς θεατές και μέτρια απόσταση θέασης. • Η τρίτη κατηγορία φωτισμού αφορά αγώνες υψηλού επιπέδου σε εθνικό και διεθνές επίπεδο, της πρώτης εθνικής κατηγορίας με προπόνηση υψηλού επιπέδου αυτών των ομάδων. Οι θεατές βρίσκονται σε μεγάλη απόσταση θέασης ενώ ο όγκος τους είναι σε χιλιάδες. Για ειδικές περιπτώσεις υπάρχουν και ειδικές απαιτήσεις με άλλες κατηγοριοποιήσεις, βάσει, μεγέθους, προσφερόμενες εξοπλισμού κλπ. όπως αυτή αφορά τους αγώνες ποδοσφαίρου και τις απαιτήσεις UEFA ή καλαθοσφαίρισης και τις απαιτήσεις Euroleague. Οι περισσότερες αθλητικές εγκαταστάσεις είναι κατάλληλες για περισσότερα του ενός αθλήματα. Οι ραγδαία ευρισκόμενοι χώροι χρησιμοποιούνται επίσης και για μη αθλητικές εκδηλώσεις, π.χ. εκδηλώσεις που διοργανώνονται από τοπικούς συλλόγους ή μαθητικές ή μαθητικές εκδηλώσεις. Ο φωτισμός πρέπει να παρέχει τις αντίστοιχες οπτικές συνθήκες για όλες τις μορφές χρήσης. Επομένως, προτού πραγματοποιηθεί μια μελέτη φωτισμού για μια αθλητική αίθουσα ή γυμναστήριο, θα πρέπει να καθοριστούν προσεκτικά οι απαιτήσεις φωτισμού. --------------------------------------------------------------------------------- ## Page 87 [Page 87 preview](https://cdn2.gnosios.com/3GPQrtz2Mqy5oNcJGeLIZijQbDA/pages/500e584c-8ef5-4c33-a260-f7fa338f3a53/483822870f90bba5b9cc0859d61da0cd/87.png) - Φωτισμός άλλων εγκαταστάσεων ποια αθλήματα πρόκειται να πραγματοποιηθούν σε αυτήν ή ποιες άλλες μορφές χρήσης αναμένονται. Εφόσον υπάρχουν και άλλες χρήσεις εκτός αθλημάτων θα πρέπει να προβλέπονται στα φωτιστικά σώματα να υπάρχει δυνατότητα ρύθμισης της στάθμης τους ροής (dimming). Πάντως θα πρέπει να διασφαλίζονται τα κατάλληλα επίπεδα φωτισμού έτσι ώστε να ικανοποιούν οι απαιτήσεις του αθλήματος που παρουσιάζει την πιο απαιτητική οπτική ευαισθησία. Επιπλέον σε όλους τους αγωνιστικούς χώρους είναι υποχρεωτικό να προβλέπεται και χωρισμός κυκλωμάτων φωτισμού ώστε να ικανοποιούνται και οι χαμηλότερες απαιτήσεις φωτισμού ανάλογα την κατηγορία που έχει επιλεγεί. Εφόσον έχει επιλεγεί η δεύτερη κατηγορία (για χρήση με ανίχνες της τοπικής ομάδας), θα πρέπει να ικανοποιούνται και οι απαιτήσεις της τρίτης κατηγορίας με κατάλληλο διακόπτη ώστε ο ίδιος χώρος να χρησιμοποιηθεί για προπονήσεις ή για αγώνες χαμηλότερου επιπέδου ή για καθημερινή χρήση από παίκτες ή άλλους χρήστες π.χ. δημότες. Ο μελετητής δεν θα πρέπει να ξεχνά ότι όταν χρησιμοποιούνται λαμπτήρες εκκένωσης υψηλής πίεσης (συνήθης η χρήση τους για τις αθλητικές εγκαταστάσεις), χρειάζονται δέκα με δεκαπέντε λεπτά για να κρυώσουν οι λαμπτήρες εκκένωσης πριν μπορέσουν να επανεκκινήσουν. Εφόσον η αθλητική εγκατάσταση προδιαγράφεται για νυχτερινές μεταδόσεις ο μελετητής μπορεί να προδιαγράψει είτε τη χρήση τεχνολογίας φωτισμού άμεσης έναυσης (LED), είτε ballast άμεσης επανεκκίνησης αν χρησιμοποιούνται λαμπτήρες εκκένωσης (hot restrike ballast). Στον αντίστοιχο πίνακα (Πίνακας 7-2) παρουσιάζονται οι απαιτήσεις φωτισμού των αγωνιστικών χώρων μόνο. Τα όρια φωτισμού μιας κατηγορίας σχεδιασμού δεν θα πρέπει να υπερβαίνουν την αμέσως επάνω. Οι απαιτήσεις των επιπέδων φωτισμού, θάμβωσης κ.λπ. αλλά και η ενεργειακή απόδοση των λοιπών εσωτερικών χώρων μιας εγκατάστασης φωτισμού θα πρέπει να ικανοποιούν τα κριτήρια του αντίστοιχου πίνακα (Πίνακας 3-3) και των προτύπων ΕΝ 12464-1 ή ΕΝ 12464-2. Στις νέες εγκαταστάσεις η μέση ενεργειακή απόδοση των φωτιστικών σωμάτων πρέπει να είναι >90lm/W ενώ η εγκατεστημένη ισχύς δεν πρέπει να υπερβαίνει τις τιμές του πίνακα (Πίνακας 7-1). Πίνακας 7-1: Μέγιστη επιτρεπόμενη εγκατεστημένη ισχύς συστήματος φωτισμού ανάλογα με το ύψος του χώρου που εξυπηρετεί. | Ύψος χώρου | Όριο εγκατεστημένης ισχύος [W/(m²·100lx)] | |----------------|-------------------------------------| | Χώροι με ύψος Η ≤ 3m | 2,0 | | Χώροι με ύψος 3m < Η ≤ 6m | 2,2 | | Χώροι με ύψος Η > 6m | 2,4 | Σημειώσεις Για τον υπολογισμό της επιφανείας αναγωγής του εγκατεστημένης ισχύος του συστήματος φωτισμού λαμβάνονται υπόψη οι εσωτερικές διαστάσεις των χώρων. Ιδιαίτερη προσοχή θα πρέπει να δοθεί στον περιορισμό της θάμβωσης αφού οι αθλητικές εγκαταστάσεις έχουν επιπλέον ιδιαιτερότητες ως προς τους υπόλοιπους χώρους. Οι ιδιαιτερότητες οφείλονται στις πολλαπλές γωνίες θέασης των χρηστών στις οποίες μπορεί να κατευθύνονται έντονα εστιακές δέσμες φωτισμού από ένα μαύρο ή έντονα σκοτεινό φόντο. Κάθε άθλημα έχει ξεχωριστούς περιορισμούς για το περιορισμό της θάμβωσης, π.χ. από την αποθήκη τοποθέτησης φωτιστικών σε συγκεκριμένες θέσεις (π.χ. στις άδειες κερκίδες γήπεδο ποδοσφαίρου και στίβου) μέχρι τις ιδιαιτερότητες του περιβάλλοντα μέχρι τη χρήση πολύ συγκεκριμένων τύπων φωτιστικών σωμάτων (για αθλήματα που προβάλλονται για νυκτερινές αναμεταδόσεις). Αξίζει να σημειωθεί ότι ο δείκτης θάμβωσης που χρησιμοποιείται --------------------------------------------------------------------------------- ## Page 88 [Page 88 preview](https://cdn2.gnosios.com/3GPQrtz2Mqy5oNcJGeLIZijQbDA/pages/500e584c-8ef5-4c33-a260-f7fa338f3a53/483822870f90bba5b9cc0859d61da0cd/88.png) - Φωτισμός άλλων εγκαταστάσεων για τη συμμόρφωση του συστήματος φωτισμού είτε είναι εξωτερική είτε εσωτερική εγκατάσταση είναι ο GR ή Ra ο οποίος χρησιμοποιείται στους εξωτερικούς χώρους και όχι ο UGR ή Rω που χρησιμοποιείται στους εσωτερικούς. Για τις εξωτερικές εγκαταστάσεις ο περιορισμός του ενοχλητικού φωτισμού είναι σημαντικός και ισχύουν τα όρια συμμόρφωσης όπως αυτά περιγράφονται στις εξωτερικές εγκαταστάσεις των κτιρίων. Εφόσον η εγκατάσταση συνορεύει ή βρίσκεται γειτονικά σε οδούς, τότε η θάμβωση θα πρέπει να εξετάζεται σύμφωνα με το δείκτη fTI. (EN 13201). Πίνακας 7-2: Απαιτήσεις φωτισμού των αγωνιστικών χώρων διαφόρων αθλημάτων, ανά κατηγορία, εσωτερική ή εξωτερική εγκατάσταση. | Άθλημα | Ελάχιστο όριο οριζόντιας έντασης φωτισμού [lx] | Ελάχιστο όριο ομοιομορφίας | Μέγιστο όριο θάμβωσης (GR ή Ra) | Χρήση χώρου | Επιπλέον παρατηρήσεις / σημειώσεις | |--------|-----------------------------------------------|----------------------------|--------------------------------|--------------|--------------------------------| | Πετοσφαίριση, Ποδόσφαιρο, καλαθοσφαίριση (Εξωτερικός χώρος) | 75 | 0,5 | 55 | Σχολείο, δημόσιο γήπεδο για δημότες (CRI>60) | | | Πετοσφαίριση, Ποδόσφαιρο, καλαθοσφαίριση (Εσωτερικός χώρος) | 200 | 0,5 | 55 | Σχολείο, δημόσιο γήπεδο για δημότες (CRI>60) | | | Στίβος (Εξωτερικός χώρος) | 200 | 0,6 | 55 | Σχολείο, δημόσιο γήπεδο για δημότες (CRI>60) | | | Πίστα καλαθόσφαιρισης (Εξωτερικός χώρος) | 200 | 0,5 | 55 | Σχολείο, δημόσιο γήπεδο για δημότες (CRI>60) | | | Επιτραπέζια αντισφαίριση (Εσωτερικός χώρος) | 300 | 0,7 | 40 | Σχολείο, δημόσιο γήπεδο για δημότες (CRI>60) | Θάμβωση | | Πετοσφαίριση, Ποδόσφαιρο, καλαθοσφαίριση (εσωτερικός χώρος) (στο δάπεδο) | 200 | 0,5 | 40 | Σχολείο, δημόσιο γήπεδο για δημότες (CRI>60) | Θάμβωση | | Στίβος, Γυμναστική (εσωτερικός χώρος) | 200 | 0,5 | 40 | Δημόσιο γήπεδο για δημότες (CRI>60) | Θάμβωση | | Γυμναστήριο σε σχολικό συγκρότημα (εσωτερικός χώρος) | 300 | 0,6 | 22 (όριο UGR) | Σχολείο (CRI 80) | Οι περιορισμοί αναφέρονται στο EN 12464-1 | | Ανοιχτόχρωμη (εσωτερικός χώρος) | 300 | 0,5 | 40 | Σχολείο, δημόσιο γήπεδο για δημότες (CRI>60) | Τοποθέτηση, θάμβωση, όρια | | Πίστα καλαθόσφαιρισης (εσωτερικός χώρος) | 200 | 0,5 | 40 | Σχολείο, δημόσιο γήπεδο για δημότες (CRI>60) | Θάμβωση | Σημειώσεις Στις αθλητικές εγκαταστάσεις συνήθως τοποθετούνται προβολείς. Αυτοί θα πρέπει πάντα να τοποθετούνται όσο το δυνατόν ψηλότερα, έτσι ώστε οι χρήστες-παίκτες να μην θαμβώνονται όταν κοιτάζουν ψηλά π.χ. προς την μπάλα. Τα χαρακτηριστικά και η διάταξη των φωτιστικών καθορίζουν το ποσό της θάμβωσης τόσο για τους παίκτες όσο και για τους θεατές. Είναι υποχρεωτικό λοιπόν στη μελέτη. --------------------------------------------------------------------------------- ## Page 89 [Page 89 preview](https://cdn2.gnosios.com/3GPQrtz2Mqy5oNcJGeLIZijQbDA/pages/500e584c-8ef5-4c33-a260-f7fa338f3a53/483822870f90bba5b9cc0859d61da0cd/89.png) - Φωτισμού να δίνεται ο υπολογισμός του δείκτη GR ή R₁ σε όλο το κέλυφος του γηπέδου χωρίς να αναιρείται ότι και οι θεατές θα πρέπει επίσης να προστατεύονται από το έντονο φως. Ομοίως προβολείς, αν όχι όλοι, χρειάζεται να έχουν κατάλληλα πτερύγια για να αποφεύγεται ο ενοχλητικός φωτισμός στις περιμετρικές περιοχές. Αυτό είναι απαραίτητο, ειδικά όταν η εγκατάσταση, π.χ. δημοτικό γήπεδο, χρησιμοποιείται καθημερινά και όχι μόνο για αγώνες πρώτης κατηγορίας (δηλ. μια φορά κάθε δεκαπέντε μέρες). Επιπλέον οι οπές στο γήπεδο δεν θα πρέπει να είναι πολύ ολκληρές. Επομένως οι δέσμες από τα φωτιστικά σώματα θα πρέπει να αλληλεπικαλύπτονται. Κάθε σημείο στον κάνναβο υπολογισμού θα πρέπει να φωτίζεται από παραπάνω από μια κατευθύνσεις φωτισμού (φωταυτά σώματα).\n\nΑξίζει να σημειωθεί άλλη μια ιδιαιτερότητα ως προς το φωτισμό ασφάλειας (εκτός από αυτές που ισχύουν και περιγράφονται στην ενότητα 4.2), αυτή τη φορά για τους συμμετέχοντες, η οποία αναφέρει ότι θα πρέπει να διατηρείται ο φωτισμός σε επίπεδο 5% των κανονικών επιπέδων φωτισμού για ένα χρονικό διάστημα 30 δευτερολέπτων σε χώρους που λαμβάνουν χώρα αθλήματα γυμναστικής. Κάθε άθλημα έχει τους δικούς του περιορισμούς και ο μελετητής είναι υπεύθυνος να τους ετοιμάσει. Ο σχεδιασμός φωτισμού ασφάλειας για τους θεατές παρατίθεται πιο λεπτομερώς με την πρώτη κατηγορία φωτισμού υπάρχουν επιπλέον απαιτήσεις, όσον αφορά στη φωτεινή μαρμαρυγή (flicker) και στη στροβοσκοπική επίδραση (stroboscopic effect) όπως αναφέρονται στην αντίστοιχη παράγραφο (ενότητα 3.8).\n\n7.2 Φωτισμός μουσείων\n\nΟ φωτισμός μουσείων (φυσικός / τεχνητός) είναι καθοριστικής σημασίας για την εμπειρία του χώρου και έρχεται στους επισκέπτες κοντά με την τέχνη και την τέχνη με την πολιτιστική κληρονομιά. Όσον αφορά τον φωτισμό θα πρέπει να υπάρχει διάκριση ανάμεσα στον λειτουργικό φωτισμό (φωτισμός χώρων εργασίας, βοηθητικών χώρων, κλιμακοστασίων, βιβλιοθήκες, πλητήρια κ.λπ.) και τον φωτισμό ανάδειξης των εκθεμάτων. Για τα εκθέματα χρειάζεται επαρκής φωτισμός έτσι ώστε να γίνονται αντιληπτά, σύμφωνα με την μουσειογραφική μελέτη αλλά ταυτόχρονα θα πρέπει να μην είναι όχληση η φωτεινότητα, επίδραση του φωτισμού στα εκθέματα. Σε αυτές τις περιπτώσεις και εφόσον υπάρχει υποψία να διατηρηθεί ανέπαφη η πολιτιστική κληρονομιά στις επόμενες γενιές, ο φωτισμός ανάδειξης θα πρέπει να ελέγχεται αυστηρά. Ο φωτισμός που προστατεύει στο εκθέμα μαζί με άλλους παράγοντες, όπως π.χ. είναι η θερμοκρασία / υγρασία κ.λπ. μπορούν να προκαλέσουν φθορές σε μεγάλη ποικιλία υλικών. Αυτές οι φθορές είναι αθροιστικές και μη αντιστρεπτές. Μπορεί να οφείλονται σε φωτοχημικές αλλοιώσεις λόγω της υπερβολικής υπεριώδους ή θερμολυτικές λόγω υποβάθμισης της υπέρυθρης ακτινοβολίας (συνήθως σε οργανικά υλικά).\n\nΔεν υπάρχουν τεχνικές πλήρους αποκατάστασης των αλλαγών των χρωμάτων ή της συνοχής των υλικών που έχουν καταστραφεί από το φωτισμό. Αυτό αποτελεί και τη μεγαλύτερη πρόκληση του φωτισμού των εκθεμάτων καθώς πρέπει να βρεθεί η χρυσή τομή ανάμεσα στη διατήρηση των εκθεμάτων σε καλή κατάσταση και τις ανάγκες των χρηστών να επισκέπτονται το μουσείο και να δουν όλα τα εκθέματα. Ο μελετητής θα πρέπει να δώσει ιδιαίτερα στα παρακάτω:\n\nΣτην ευαισθησία των υλικών των εκθεμάτων σε σχέση με το φάσμα της προσπίπτουσας ακτινοβολίας και τη διάρκεια έκθεσης του υλικού στην ακτινοβολία.\nΣτην οπτική εμπειρία του επισκέπτη εξετάζοντας την οπτική άνεση, τη χρωματική απόδοση της πηγής, τη συνοχέυμενη θερμοκρασία χρώματος και το φαινόμενο του θάμβους καθώς επίσης και την αποφυγή --------------------------------------------------------------------------------- ## Page 90 [Page 90 preview](https://cdn2.gnosios.com/3GPQrtz2Mqy5oNcJGeLIZijQbDA/pages/500e584c-8ef5-4c33-a260-f7fa338f3a53/483822870f90bba5b9cc0859d61da0cd/90.png) - Φωτισμός άλλων εγκαταστάσεων θάμβωσης καθώς και των ανεπιθύμητων ανακλάσεων στις διάφορες προθήκες. Τα ανεπαρκή επίπεδα φωτισμού επίσης μπορούν να αποτελέσουν μια σημαντική σχεδιαστική αστοχία. • Την ικανοποίηση των απαιτήσεων της μουσειολογικής μελέτης καθώς και των διαφορετικών απαιτήσεων για τους υπόλοιπους χώρους του μουσείου. Όπως έχει ήδη αναφερθεί ο φωτισμός μπορεί να καταστρέψει με τρεις τρόπους τα εκθέματα: α) με φωτοχημική επίδραση, β) με μεταφορά θερμότητας λόγω ακτινοβολίας και γ) με ανάμεικτη πτώση βιολογικών οργανισμών. Το μέγεθος της αλλοίωσης εξαρτάται από τη χημική σύσταση των εκθεμάτων, τα τεχνικά χαρακτηριστικά της φωτεινής πηγής, τα επίπεδα φωτισμού και τη χρονική διάρκεια της έκθεσης. Τα υλικά ταξινομούνται σε κατηγορίες ευαισθησίας και με βάση αυτή την ταξινόμηση καθορίζεται η έκθεση τους στο φως. Σύμφωνα με την οδηγία CIE 157 και τις Ευρωπαϊκές τεχνικές προδιαγραφές CEN/TS 16163 οι κατηγορίες αυτές είναι: α. υλικά που δεν εμφανίζουν ευαισθησία στο φως (τα περισσότερα μέταλλα, πέτρα, περισσότερο γυαλί, κεραμικά, σμάλτο και τα περισσότερα ορυκτά) β. υλικά μικρής ευαισθησίας όπως π.χ. οι περισσότερες μπογιές λαδιού, φρέσκο, ξύλο, κέρατο, κόκκαλο και μερικά πλαστικά, γ. υλικά μεσαίας ευαισθησίας όπως π.χ τα περισσότερα υφάσματα, περιοπτικές, εκτυπώσεις, χειρόγραφα, εκθέσεις βοτανικών δειγμάτων και τέλσσος. δ. υλικά μεγάλης ευαισθησίας π.χ. μετάξι, γραφικές τέχνες, φωτογραφικό υλικό). Η επίδραση του φωτισμού εκτιμάται με την χρήση δύο παραμέτρων α) την ένταση του φωτισμού στο έκθεμα και β) την έκθεση (δόση) του εκθέματος στο φως η οποία προκύπτει από τον πολλαπλασιασμό της έντασης φωτισμού με την διάρκεια της έκθεσης. Οι τιμές των παραμέτρων αυτών για τις διάφορες κατηγορίες εκθεμάτων παρουσιάζονται στον επόμενο πίνακα (Πίνακας 7-3). Πίνακας 7-3: Τιμές έντασης του φωτισμού στο έκθεμα και τιμές έκθεσης για ευαισθησία και μη εκθέματα. | Ευαισθησία εκθεμάτων | Μέγιστη Ισχύς Ένταση Φωτισμού [lx] | Έκθεση (δόση) ανά έτος [lx · h] | Χρήση Φωτισμού | |----------------------|-------------------------------|---------------------|----------------| | Καθόλου | - | - | Χωρίς σημασία | | Μικρή | 200 | 600.000 | Ελεγχόμενη | | Μέτρια | 50 | 150.000 | Περιορισμένη | | Μεγάλη | 50 | 15.000 | Ελάχιστη | Έχοντας γνώση της ευαισθησίας των υλικών ο μελετητής μπορεί να υπολογίσει και το μέγιστο ετήσιο αθροισμα λειτουργίας της έκθεσης. Μετά το αθροισμα λειτουργίας είναι προτιμητέα η απούσια φωτός ομά. Υπολογίζοντας μικρά χρονικά διαστήματα έκθεσης ο μελετητής θα πρέπει να προτείνει οπωσδήποτε έλεγχο μείωσης της φωτεινής ροής όταν δεν υπάρχουν επισκέπτες για να μπορέσει να διατηρήσει την έκθεση ανοιχτή για μεγαλύτερο χρονικό διάστημα. Σημαντική παράμετρος σχεδιασμού είναι επίσης και η «περιεκτικότητα» του φωτισμού σε υπεριώδη ακτινοβολία UV η οποία μετράται σε μονάδες W/lm. Ιδανικές τιμές για την επιλογή πηγών φωτισμού (Πίνακας 7.4) είναι να περιέχουν UV ακτινοβολία 0-10μW/lm με απόλυτο άνω όριο το 75μW/lm (ISO 11799). --------------------------------------------------------------------------------- ## Page 91 [Page 91 preview](https://cdn2.gnosios.com/3GPQrtz2Mqy5oNcJGeLIZijQbDA/pages/500e584c-8ef5-4c33-a260-f7fa338f3a53/483822870f90bba5b9cc0859d61da0cd/91.png) - Φωτισμός άλλων εγκαταστάσεων Πίνακας 7.4: Περιεκτικότητα του φωτισμού διαφόρων πηγών σε υπεριώδη ακτινοβολία UV (μW/lm). |Φωτεινή πηγή|Περιεκτικότητα φωτισμού πηγής σε υπεριώδη ακτινοβολία UV (μW/lm)| |---|---| |Φυσικός φωτισμός|400-1500| |Λαμπτήρας αλογόνου|40-70| |Λαμπτήρας φθορισμού|30-100| |Λαμπτήρας εκκένωσης ατμών μεταλλικών αλογονιδίων|160-700| |LED|<5| Σημείωση Θα πρέπει να γίνεται επιπρόσθετος έλεγχος της φωτεινής πηγής για τη χρωματική τους απόδοση Ο φυσικός φωτισμός εμφανίζει πολύ αυξημένες τιμές περιεκτικότητας UV ακτινοβολίας (συνήθως >1000μW/lm) και συνεπώς χρειάζεται κάποιος έλεγχος της φωτεινής ροής που εισέρχεται από τα ανοίγματα ανάλογα με την ευαισθησία των εκθεμάτων. Ο μελετητής θα πρέπει να ανατρέξει δεδομένα από τους κατασκευαστές των υαλοπινάκων όπου (Πίνακας 7.5): * Την διαπερατότητα στο υπεριώδες (Τuv, 300-380nm) και * Την παράμετρο που σχετίζεται με το εξασθένισμα των επιφανειών, χρωμάτων (Damage Weighted Transmission, Tdw). Η έλλειψη υαλοπινάκων οδηγεί σε τιμή του Tdw=1. Προκαλώντας μικρότερη τιμή σημαίνει και μικρότερη επίδραση στις επιφάνειες του χώρου. Η συγκεκριμένη παράμετρος λαμβάνει υπόψη και την επίδραση τμήματος του ορατού φάσματος, Tdw=κ (Krochmann Damage Function, 300-500nm) και Tdw=0 (300-700nm). Επειδή σε γενικές γραμμές τα απαιτούμενα μεγέθη της έντασης φωτισμού είναι μικρά, η προτεινόμενη μελέτη φωτισμού θα πρέπει να λαμβάνει υπόψη ιδιαίτερες τεχνικές προσαρμογής του ανθρώπινου ματιού σε αυτά τα χαμηλότερα επίπεδα. Ο μελετητής θα πρέπει να έχει υπολογισμούς και άλλες παραμέτρους όπως είναι η ολική μετάβαση των χρηστών από χώρο σε χώρο εντός όταν υπάρχουν μεγάλες διαφορές φωτισμού στους χώρους, την αποφυγή της χρωματικής αλλοίωσης των εκθεμάτων, την τοποθέτηση και στόχευση των φωτιστικών ώστε να μην υπάρχει θάμβωση ή οπτική αλλοίωση του εκθέματος. Για το καλύτερο οπτικό αποτέλεσμα οι μελέτες φωτισμού εκτός από τις προσομοιώσεις με προγράμματα υπολογισμού φωτισμού θα μπορούσαν να συνοδεύονται και με πραγματικές δοκιμές στο χώρο (mock-ups). Πίνακας 7.5: Τυπικές τιμές για διάφορους τύπους υαλοπινάκων. |Περιγραφή|Πάχος|Tuv|Tdw=iso| |---|---|---|---| |Απλός διαφανής υαλοπίνακας|6 mm|0,63|0,81| |Απλός υαλοπίνακας πράσινου χρώματος|6 mm|0,29|0,41| |Διπλός διαφανής|6mm/12mm διάκενο αέρα/ 6mm|0,46|0,68| |Διπλός διαφανής με επίστρωση low-e|6mm/12mm διάκενο αέρα/ 6mm|0,36|0,61| --------------------------------------------------------------------------------- ## Page 92 [Page 92 preview](https://cdn2.gnosios.com/3GPQrtz2Mqy5oNcJGeLIZijQbDA/pages/500e584c-8ef5-4c33-a260-f7fa338f3a53/483822870f90bba5b9cc0859d61da0cd/92.png) - 7.3 Φωτισμός εμπορικών καταστημάτων 7.3.1 Εσωτερικοί χώροι Ο φωτισμός των εμπορικών καταστημάτων είναι πολύ κρίσιμος παράγοντας για τη λειτουργία τους καθώς πρέπει να δημιουργείται ένα ελκυστικό περιβάλλον, ώστε να προσελκύει τους υποψήφιους πελάτες. Αυτής της κατηγορίας ο φωτισμός αποτελεί μείγμα χρωμάτων, αντιθέσεων, ελέγχου και ενεργειακής απόδοσης. Για τους συγκεκριμένους χώρους εκτός από την εμπειρία σε έργα φωτισμού και γνώση των τεχνικών εφαρμογής φωτισμού, απαιτείται και η χρήση φωτεινών πηγών με ειδικές δέσμες και φωτιστικών σωμάτων τελευταίας τεχνολογίας. Η ποσότητα και η ποιότητα του φωτισμού, η εντύπωση που δημιουργεί για τα εμπορεύματα και η επίδρασή του στην εμφάνιση του χώρου είναι όλοι παράγοντες για έναν επιτυχημένο σχεδιασμό φωτισμού. Ο μελετητής πρέπει να εξετάσει μια ποικιλία βασικών χαρακτηριστικών κατά την σχεδίαση του συστήματος φωτισμού με διαφορετική βαρύτητα από άλλες εφαρμογές και με αυτό τον τρόπο η απόδοση των χρωμάτων, η επίδραση των στοιχείων, η κατανομή του φωτός στον χώρο και η ευελιξία του συστήματος φωτισμού ως προς τη στήριξη στο σύστημα στο σύνολο του χώρου έχουν άμεση προτεραιότητα σε σχέση με παραμέτρους όπως η διάρκεια ζωής των λαμπτήρων, η αποδοτικότητα του συστήματος, η ανάγκες για συντήρηση, η ενσωμάτωση τεχνικών εκμετάλλευσης του φυσικού φωτισμού, το κόστος και ο έλεγχος του συστήματος. Υπάρχουν τρία, βασικά, επίπεδα φωτισμού ή στρώματα φωτισμού που χρησιμοποιούνται συνήθως στον φωτισμό εμπορικών καταστημάτων: • ο γενικός φωτισμός (general ή ambient lighting), • ο φωτισμός της επιφάνειας εργασίας (task lighting) και • φωτισμός ανάδειξης (accent lighting). Ο συνδυασμός και η εξισορρόπηση αυτών των επιπέδων φωτισμού δημιουργεί οπτικό ενδιαφέρον για το χώρο και ένα πιο ελκυστικό, συναρπαστικό και φιλόξενο περιβάλλον. Ο γενικός φωτισμός είναι η κύρια πηγή φωτισμού σε ένα χώρο. Τα χαμηλά επίπεδα φωτισμού σε σχέση με τα επίπεδα φωτισμού στα εμπορεύματα και η ομοιομορφία του γενικού φωτισμού, μπορύν να γίνουν το επίκεντρο της μείωσης της καταναλώκισης ενέργειας, καθώς ο φωτισμός από τα άλλα φωτιστικά (των δύο άλλων επιπέδων φωτισμού) μπορούν να χρησιμοποιηθούν για να φωτίσουν μόνο τα προϊόντα. Τα αυξημένα επίπεδα φωτισμού για γενικός φωτισμό είναι 300lx. Ρυθμιζόμενα στην ελκυστική τιμή του φωτισμού των εμπορευμάτων, ο γενικός φωτισμός επιτρέπει στο φωτισμό να εκτελεί καθημερινές εργασίες, όπως για καθαρισμό και αναδιάρθρωση των εμπορευμάτων. Ο διάχυτος γενικός φωτισμός εξασφαλίζει μια αίσθηση ευεξίας, η οποία κάνει τους πελάτες να αισθάνονται άνετα και είναι πιο πιθανό να μείνουν περισσότερο στο κατάστημα. Ο περιμετρικός φωτισμός και ο φωτισμός των τοίχων (με φωτιστικά τύπου wall washer) βοηθούν στο καθορισμό των χώρων εμπορευμάτων, παρέχοντας κάθετο φωτισμό και δημιουργούν την αίσθηση ότι ο χώρος είναι μεγαλύτερος. Σε γενικές γραμμές, ο φωτισμός των κάθετων επιφανειών δημιουργεί ένα ευχάριστο, φιλόξενο περιβάλλον και αυξάνει την ορατότητα συμβάλλοντας σημαντικά στην οπτική άνεση. --------------------------------------------------------------------------------- ## Page 93 [Page 93 preview](https://cdn2.gnosios.com/3GPQrtz2Mqy5oNcJGeLIZijQbDA/pages/500e584c-8ef5-4c33-a260-f7fa338f3a53/483822870f90bba5b9cc0859d61da0cd/93.png) - Φωτισμός άλλων εγκαταστάσεων Ο φωτισμός της επιφάνειας εργασίας χρησιμοποιείται, για να φωτίζει μια περιοχή για μια συγκεκριμένη εργασία, παρέχοντας ένα τοπικό και υψηλότερο επίπεδο φωτισμού. Είναι σημαντικό να χρησιμοποιούνται ενεργειακά αποδοτικά φωτιστικά με στόχο τη μείωση της καταναλισκόμενης ενέργειας και κατ’ επέκταση του λειτουργικού κόστους. Πρέπει να σημειωθεί ότι ο φωτισμός εργασίας είναι πιο αποτελεσματικός όταν χρησιμοποιείται συμπληρωματικά του γενικού φωτισμού, ενώ θα πρέπει να εξελιχθεί σε σκιές στη συγκεκριμένη περιοχή εργασίας, αποτρέποντας ταυτόχρονα τη διάσπαση από τα φωτιστικά ή από τις ανακλάσεις των επιφανειών. Τα συνιστώμενα επίπεδα φωτισμού για τις περισσότερες εργασίες είναι 500 – 1.000lx. Επίσης, όταν φωτίζεται μια περιοχή εργασιών θα πρέπει να λαμβάνεται υπόψη η διαφορά στην ένταση φωτισμού ή η αντίθεση, μεταξύ της περιοχής εργασίας και του περιβάλλοντος χώρου. Η αναλογία 3:1 του φωτισμού εργασίας/εμπορευμάτων προς τον γενικό φωτισμό παρέχει μια καλή αντίθεση α) για την έξιση του χρήστη προς την περιοχή αυτή, β) αξιολόγηση των εμπορευμάτων, γ) ανάγνωση ετικετών ή συσκευασιών και πινακίδων που προσδιορίζουν τα τμήματα των καταστημάτων. Η ένταση φωτισμού που απαιτείται για την ανάδειξη εργασίας/εμπορευμάτων, είναι συνήθως η πιο εύκολη μεταβλητή του φωτισμού εργασίας και μπορεί να αυξηθεί για να αντισταθμίσει τα χαμηλά επίπεδα αντίθεσης. Ο φωτισμός ανάδειξης δημιουργείται για να τονίσει ιδιαίτερα συγκεκριμένα εμπορεύματα χρησιμοποιώντας συγκεντρωτικές ή σημειακές πηγές φωτισμού. Προσθέτει βάθος, αντίθεση και τονίζει το σχήμα, την υφή, το φινίρισμα και το χρώμα των εμπορευμάτων, προσελκύοντας πελάτες σε αυτά. Εάν αυτό το φως δεν είναι κατευθυντικό, το τελικό αποτέλεσμα μπορεί να έχει πολλές ανεπιθύμητες σκιές που παρεμποδίζουν την ανάδειξη των λεπτομερειών των εμπορευμάτων. Είναι σημαντικός αυτός ο φωτισμός για νέες αφίξεις gια καλύτερες εκθέσεις εντάσεων από τον περιβάλλοντα φωτισμό, ώστε να επισημαίνονται τα καλύτερα χαρακτηριστικά των προϊόντων και να επηρεάζεται η ψυχολογία των πελατών. Η IESNA προτείνει αναλογία φωτισμού ανάδειξης 5:1 προς φωτισμό περιβάλλοντος για να κάνει τα εμπορεύματα να ξεχωρίζουν, ενώ στα ανοιχτά εμπορεύματα ενδέχεται να απαιτούν υψηλότερη αναλογία για να αναδείξουν τις λεπτομέρειες. 7.3.2 Εξωτερικοί χώροι Εκτός από τους εσωτερικούς χώρους υπάρχουν αρκετές εμπορικές εταιρείες που εκθέτουν αντικείμενα προς πώληση, και στον εξωτερικό των καταστημάτων τους, όπως για παράδειγμα μια εταιρεία πώλησης αυτοκινήτων. Συνήθως, οι εξωτερικοί τους χώροι είναι παρακείμενοι σε οδούς. Οπότε, η πρώτη σειρά από τα πωλούμενα αντικείμενα είναι κοντά στην οδό. Έτσι, η λαμπρότητα από τα φωτιστικά σώματα δεν πρέπει να είναι έντονη ούτε στο πεδίο όρασης των οδηγών των παρακείμενων οδών αλλά ούτε και στους ενδιαφερόμενους. Ο κατάλληλος φωτισμός αυτών των εξωτερικών χώρων επιτυγχάνεται με την τοποθέτηση φωτιστικών σε ύψος, μεταξύ της παρακείμενης οδού και της πρώτης σειράς των αντικειμένων, με κατεύθυνση της κύριας δέσμης φωτισμού προς τα αντικείμενα. Στον αντίστοιχο πίνακα (Πίνακας 7-6) παρουσιάζονται ενδεικτικές κατώτερες ενδεδειγμένες εντάσεις φωτισμού για διάφορες χρήσεις εξωτερικής εκθέσεως. Συνήθως προτείνεταινα φωτιστικά αποκοπής για αποφυγή θάμβωσης. Αλλιώς, στους χώρους αυτούς τοποθετούνται αντιανακλαστικά φωτιστικά (με κατάλληλη κατανομή της δέσμης προς το έδαφος), με ασύμμετρη δέσμη φωτισμού, Σχήμα 7-1) ή αντιανακλαστικά καλύμματα σε ολόκληρη την έκταση του εξωτερικού εκθεσιακού χώρου. [85] --------------------------------------------------------------------------------- ## Page 94 [Page 94 preview](https://cdn2.gnosios.com/3GPQrtz2Mqy5oNcJGeLIZijQbDA/pages/500e584c-8ef5-4c33-a260-f7fa338f3a53/483822870f90bba5b9cc0859d61da0cd/94.png) - Φωτισμός άλλων εγκαταστάσεων Πίνακας 7-6: Ενδεικνυόμενες εντάσεις φωτισμού σε εξωτερικούς εκθεσιακούς χώρους για αστικές και ημιαστικές περιοχές | Περιοχή φωτισμού έκθεσης | Ενδεικνυόμενη ένταση φωτισμού για αστική περιοχή [lx] | Ενδεικνυόμενη ένταση φωτισμού για ημιαστική περιοχή [lx] | |-------------------------------------------|------------------------------------------------------|---------------------------------------------------------| | 1η σειρά αντικειμένων προκείμενη σε οδό | 100-200 | 50-100 | | Υπόλοιπες σειρές αντικειμένων | 50-100 | 25-50 | | Προωθούμενο αντικείμενο προς πώληση | 100-200 | 50-100 | | Είσοδος έκθεσης | 50-100 | 25-50 | | Διαβάσεις | 20-30 | 10-20 | Σχήμα 7-1: Ενδεικτική κατανομή φωτισμού με οριζόμενη δέσμη φωτισμού. Επιπλέον ο μελετητής θα πρέπει να έχει υπόψη του τα εξής: • Για την ανάδειξη των αντικειμένων απαιτούνται φωτιστικά σώματα που δέχονται φωτεινές πηγές ή έχουν ενσωματωμένα LED με υψηλό δείκτη χρωματικής απόδοσης (Rₐ). • Για τη βέλτιστη ενεργειακή απόδοση του συστήματος φωτισμού χρησιμοποιούνται φωτιστικά σώματα με υψηλή απόδοση φωτισμού (lm/W) όπως με τη χρήση φωτιστικών σωμάτων LED. • Για την προβολή συγκεκριμένων αντικειμένων (π.χ. ενός καλοφτιαγμένου μοντέλου) αυτά θα πρέπει να φωτίζονται σημειακά (π.χ. χρήση στενής δέσμης φωτισμού) με φωτισμό υψηλής έντασης, προκειμένου να αποσπάται η προσοχή των ενδιαφερόμενων (Αντίθεση 3:1 με 5:1). • Ο σκοπός του σχεδιασμού είναι η ανάδειξη των αντικειμένων προς πώληση. Επομένως, το κριτήριο της αισθητικής του φωτιστικού σώματος δεν είναι καθοριστικό. • Ιδιαίτερη προσοχή πρέπει να δίνεται στην επιλογή της συνεκτικότητας θερμοκρασίας χρώματος CCT και του φάσματος ακτινοβολίας της φωτεινής πηγής (αποφυγή υψηλών CCT και φασμάτων πλούσια σε μπλε χρώμα), ώστε να μην δημιουργείται ενόχληση στη νυχτερινή περίοδο (φωτορύπανση). • Η σχεδίαση και η επιλογή των δεσμών των φωτιστικών σωμάτων γίνεται με γνώμονα την αποφυγή του παρασίου φωτισμού προς τις γειτονικές περιοχές και τον ουρανό θόλο. Θα πρέπει να προβλέπεται ειδικός εξοπλισμός ώστε να περιορίζεται περαιτέρω ο παρασιτικός φωτισμός. Οι περιορισμοί ως προς τα επίπεδα φωτισμού περιγράφονται στο ΕΝ 12464-2. --------------------------------------------------------------------------------- ## Page 95 [Page 95 preview](https://cdn2.gnosios.com/3GPQrtz2Mqy5oNcJGeLIZijQbDA/pages/500e584c-8ef5-4c33-a260-f7fa338f3a53/483822870f90bba5b9cc0859d61da0cd/95.png) - 8 Φωτισμός για τη διευκόλυνση ατόμων με προβλήματα όρασης 8.1 Γενικά στοιχεία Οι σχεδιαστές φωτισμού, ανάλογα το χώρο που μελετούν, και ειδικά στους δημόσιους χώρους μετακίνησης (για παράδειγμα στους χώρους μετακίνησης στις εγκαταστάσεις των μέσων μαζικής μεταφοράς), θα πρέπει να λαμβάνουν υπόψη τους τα ηλικιωμένα άτομα και τα άτομα με μειωμένη όραση. Τα τελευταία χρόνια, οι μελετητές έχοντας επικεντρωθεί στην εξοικονόμηση ενέργειας και στη μείωση των επιπέδων φωτισμού με διάφορες τεχνικές ρύθμισης αυτών, έχουν παραμελήσει αυτή τη διάσταση του σχεδιασμού τις προαναφερθείσες ομάδες ατόμων. Οι ομάδες αυτές αντιμετωπίζουν ιδιαίτερες δυσκολίες, από το να διακρίνουν εμπόδια μέχρι και να μετακινηθούν ανάμεσα σε περιοχές μετάβασης στους δημόσιους χώρους (π.χ. σταθμοί μετρό), σε περιοχές εξωτερικών κτιρίων (π.χ. εσωτερικοί χώροι στάθμευσης) κ.λπ. Με την αύξηση της ηλικίας, κυρίως μετά την ηλικία των 45 ετών, μεταβάλλεται σταδιακά η φυσιολογία του ανθρώπινου ματιού (Σχήμα 8-1), καθώς μειώνεται η ευαισθησία στις χωρικές αντιθέσεις, μειώνεται η ένταση φωτισμού που αντιλαμβάνεται ο αμφιβληστροειδής, υπάρχει πιο αργή προσαρμογή στο σκοτάδι και υποκύπτουν χρωματικές αλλαγές στο πως αντιλαμβάνεται ο χρήστης το χρώμα (τα διαφορετικά μήκη κύματος της ορατής ακτινοβολίας). Κάποια από τα φαινόμενα αυτά οφείλονται και στο κιτρίνισμα του φακού του ανθρώπινου ματιού με την αύξηση της ηλικίας του. 8.2 Προδιαγραφές φωτισμού στις επιφάνειες εργασιών Τα προτεινόμενα επίπεδα φωτισμού που έχουν εφαρμοστεί από τα πρόσφατα πρότυπα έχουν καθοριστεί από πειράματα που έχουν βασιστεί σε μικρής ηλικίας χρήστες. Σύμφωνα με αυτό το δεδομένο, ο μελετητής μπορεί να προσαρμόσει τα επίπεδα φωτισμού της επιφάνειας εργασίας, όχι όμως όλου του χώρου, με βάση τη μέση ηλικία των χρηστών. Για παράδειγμα σε ένα γραφείο με τυπικές ανάγκες φωτισμού 500lx, οι απαιτήσεις φωτισμού μπορούν να αυξηθούν στην τιμή των 750lx αν η μέση ηλικία των χρηστών του χώρου είναι άνω των 50 ετών. --------------------------------------------------------------------------------- ## Page 96 [Page 96 preview](https://cdn2.gnosios.com/3GPQrtz2Mqy5oNcJGeLIZijQbDA/pages/500e584c-8ef5-4c33-a260-f7fa338f3a53/483822870f90bba5b9cc0859d61da0cd/96.png) - των χρηστών είναι μεγαλύτερη των 50 - 55 ετών. Για ατομικά γραφεία η αύξηση των επιπέδων φωτισμού θα πρέπει να επιλέγεται σε άτομα μεγαλύτερης ηλικίας των 55 ετών και να συνοδεύεται με υποχρεωτική χρήση ρυθμιστών της φωτεινής ροής των φωτιστικών σωμάτων (dimming). Η αύξηση των τιμών της έντασης φωτισμού ακολουθεί συγκεκριμένα βήματα: 20 - 30 - 50 - 75 - 100 - 150 - 200 - 300 - 500lx ➔ 750lx - 1000 - 1500 - 2000 - 3000 - 5000lx. Ανάλογα με τα επίπεδα φωτισμού στην επιφάνεια εργασίας θα αυξηθούν και οι υπόλοιπες απαιτήσεις στο υπόλοιπο του χώρου π.χ., η ένταση φωτισμού στη γειτονική περιοχή, η κυλινδρική ένταση φωτισμού στην επιφάνεια εργασίας, η ένταση φωτισμού στους τοίχους κ.λπ.\n\nΠίνακας 8-1: Παράδειγμα εφαρμογής καθορισμού εντάσεων φωτισμού σε επιφάνειες εργασίας για χώρους εργασίας με μέση ηλικία των χρηστών είναι μεγαλύτερη των 50 ετών.\n\nΕργασία | Ε​ν​.​e​m​ [lx] | U​0 [-] | R​a [-] | R​a​u​c​ [-] | Ε​m​i​n​ [lx] | Ε​m​a​x​ [lx]\nΧώρος γραφείου\nΜε νεαρό προσωπικό | 500 | 0,60 | 80 | 19 | 150 | 1000\nΜε ηλικιωμένο προσωπικό | 750 | 0,60 | 80 | 19 | 200 | 1500\n\nΕφόσον ο μελετητής αποφασίσει να αυξήσει τα επίπεδα φωτισμού στην επιφάνεια εργασίας θα πρέπει να επιλέξει υποχρεωτικά φωτιστικό σώμα με δυνατότητα ρύθμισης της φωτεινής ροής (dimmable), έτσι ώστε να μπορεί να ρυθμίζεται η στάθμη φωτισμού και αντίστοιχα στα κατάλληλα όρια πχ 750lx ➔ 500lx και ενδεικνύεται ο σχεδιασμός φωτισμού να ακολουθεί τις επιφάνειες εργασίας για αποφυγή υπερκατανάλωσης. Επιπλέον ο μελετητής μπορεί να σχεδιάσει έτσι ώστε τα επιπλέον απαιτούμενα επίπεδα φωτισμού π.χ. 250lx να δίσονται με τοπικό φωτισμό (π.χ. επιδαπέδιο ή επιτραπέζιο φωτιστικό σώμα). Στην περίπτωση αυτή ο σχεδιασμός ο τοπικός φωτισμός περιλαμβάνεται στην καταμέτρηση μόνο για το σύστημα φωτισμού.\n\nΕπιπλέον μέριμνα πρέπει να ληφθεί στα παρακάτω κατά την επιλογή ενός συστήματος φωτισμού σε χώρους με τα συγκεκριμένα άτομα:\n\n• Λόγω του μικρού μεγέθους των φωτεινών πηγών των LED, η θάμβωση έχει μεγαλύτερες τιμές. Για αυτό το λόγο θα πρέπει να δίνεται ιδιαίτερη βαρύτητα στη χρήση αντιθαμβωτικού εξοπλισμού ή κατάλληλων τεχνικών σχεδιασμού φωτισμού (π.χ. ενσωματωμένος φωτισμός).\n• Παρότι ο δείκτης UGR δεν περιγράφει άνευ τις δυνατές περιπτώσεις στο σχεδιασμό φωτισμού και καθώς τα φωτιστικά LED έχουν συνήθως υψηλότερες τιμές λαμπρότητας δεν γίνεται αναφορά στη μέση τιμή λαμπρότητας της φωτεινής επιφάνειας αλλά στα ουσιαστικά φωτιστικά, ο μελετητής μπορεί να μειώσει κατά ένα βήμα το αριθμού δείκτη UGR αν μελετηθεί του (βήματα δείκτη UGR: 13 – 16 – 19 – 22 – 25 - 28). Για παραδείγμα στο φωτισμό μιας επιφάνειας εργασίας σε ένα γραφείο με ηλικιωμένα άτομα, το όριο δείκτη UGR, που δεν πρέπει να υπερβαίνουν οι υπολογισμοί, από 19 μπορεί να μειωθεί σε 16.\n• Η χρήση φωτιστικών με έμμεση αντανάκλαση φωτισμού (με ποσοστό φωτεινής ροής του συστήματος φωτισμού προς τα πάνω μικρότερο του 30%, συνολικά μπορεί να προσφέρει μεγαλύτερη ασφάλεια στη μετακίνηση των συγκεκριμένων ατόμων σε ένα χώρο. --------------------------------------------------------------------------------- ## Page 97 [Page 97 preview](https://cdn2.gnosios.com/3GPQrtz2Mqy5oNcJGeLIZijQbDA/pages/500e584c-8ef5-4c33-a260-f7fa338f3a53/483822870f90bba5b9cc0859d61da0cd/97.png) - Φωτισμός για τη διευκόλυνση ατόμων με προβλήματα όρασης - Η χρήση θερμών φωτεινών πηγών (<3.300K) στο σύστημα φωτισμού, μειώνει τη σχετική διαφορά της έντασης φωτισμού που αντιλαμβάνεται ο αμφιβληστροειδής ανάμεσα σε ένα ψυχρό και ηλιακούμενο χώρο. Αυτή η επιλογή, για την αποφυγή της αύξησης των ορίων φωτισμού στην επιφάνεια εργασίας, θα πρέπει να επιλέγεται σε θέσεις εργασίας οι οποίες έχουν πρόσβαση σε επαρκή επίπεδα φυσικού φωτισμού. 8.3 Προδιαγραφές φωτισμού στις περιοχές μετακίνησης Πολλές περιοχές μεταβάσης είναι εξοπλισμένες με μονόπλευρα σήματα αφής και προφορικές ανακοινώσεις, ώστε τα άτομα με προβλήματα όρασης ή χαμηλή όραση να μπορούν να κινηθούν με ασφάλεια και τυπικά σχετικά ανεξάρτητα. Ωστόσο, αυτές οι εγκαταστάσεις μπορεί να μη λειτουργούν ικανοποιητικά για άτομα με μειωμένη όραση, π.χ. λόγω ηλικίας. Οι διεθνείς προδιαγραφές απαιτούν την αύξηση της αντίθεσης λαμπρότητας στις χώρες που διασκορπίζονται στα ηλιακοστάσια και των λουμινάτων αφής σε σχέση με τον φωτισμό του υποβάθρου. Επιπλέον, για την κατάλληλη εφαρμογή αυτών των προδιαγραφών, είναι απαραίτητη η εξέταση των λεπτομερειών συνολικά του οπτικού περιβάλλοντος του χώρου. Ένας μελετητής φωτισμού θα πρέπει να λαμβάνει υπόψιν του τα παρακάτω: • Αύξηση των επιπέδων φωτισμού κατά ένα βήμα (ΕΝ 12665) σε επικίνδυνες περιοχές για τα άτομα με μειωμένη όραση, όπως είναι π.χ. η διασταύρωση διαδρόμων, μονόπλευρη, η είσοδος/έξοδος σε/από κλιμακωτές σκάλες, ο ανελκυστήρας, η πλατφόρμα γραφείων κ.λπ. • Η Αντίθεση Michelson [εφ. 15-1] θα πρέπει να είναι μεγαλύτερη του 0,7 σε χώρους όπου υπάρχουν πιθανοί κίνδυνοι με εμπόδια, σκάλες, ή πινακίδες με γράμματα και εικονογράμματα και 0,4 σε χώρους με οπτικές πληροφορίες χωρίς γράμματα και εικονογράμματα, αλλά μόνο με σημάδια. C_M = \frac{I_{max} - I_{min}}{I_{max} + I_{min}} \ (Αντίθεση Michelson) [εξ. 8-1] όπου: C_M η αντίθεση λαμπρότητας Michelson, I_{max} η μέγιστη τιμή λαμπρότητας μέσα στην εξεταζόμενη περιοχή, I_{min} η ελάχιστη τιμή λαμπρότητας μέσα στην εξεταζόμενη περιοχή • Θα πρέπει να δίνεται η αίσθηση του βάθους στους χρήστες και οι χρήστες να μπορούν να προσανατολίζονται εύκολα. Για παράδειγμα θα πρέπει να αποφεύγονται οι ενιαία χρωματισμένοι χώροι (πάτωμα, οροφή και τοίχοι με το ίδιο χρώμα), ταυτόχρονα με έναν ενιαίο ομόρροπο φωτισμό. • Όλα τα εμπόδια (π.χ. αρχή κλιμακοστασίου) και οι περιοχές μεταβάσης (π.χ. πλατφόρμες σε σταθμούς) θα πρέπει να γίνονται περισσότερο εμφανή με την αύξηση της λαμπρότητας και των χρωματικών αντιθέσεων σε σχέση με το υπόβαθρο ώστε τα άτομα με μειωμένη όραση να μπορούν να τα αναγνωρίσουν με ευκολία. Για παράδειγμα, προκειμένου να αποφεύγονται οι πτώσεις στις σκάλες, είναι σημαντικό για τους ηλικιωμένους και τα άτομα με χαμηλή όραση, να αυξηθεί η αντίθεση λαμπρότητας στα άκρα της σκάλας σε σχέση με τη λαμπρότητα του υποβάθρου. --------------------------------------------------------------------------------- ## Page 98 [Page 98 preview](https://cdn2.gnosios.com/3GPQrtz2Mqy5oNcJGeLIZijQbDA/pages/500e584c-8ef5-4c33-a260-f7fa338f3a53/483822870f90bba5b9cc0859d61da0cd/98.png) - Φωτισμός για τη διευκόλυνση ατόμων με προβλήματα όρασης του υποβάθρου (π.χ. ανάμεσα στο πάτωμα του σκαλοπατιού και το ρίχτι). Η χρήση μεταλλικών υλικών στις άκρες των σκαλοπατιών είναι μια λύση για την αύξηση της αντίληψής τους (χωρίς αύξηση του φωτισμού σε υπερβολικά επίπεδα), αρκεί το φινίρισμά τους να μην είναι υπερβολικά γυαλιστερό. Τα γυαλιστερά υλικά μπορούν να δημιουργήσουν αστραφτερές ανακλάσεις που μπορεί να είναι αποπροσανατολιστικές στο τελικό αποτέλεσμα. • Η φωταύγεια των μονοστατικών αφής (είναι συνήθως με κίτρινο χρώμα) βελτιώνεται από τον φωτισμό και η χρωματική αντίθεση των μονοστασίων σε σχέση με το γειτονικό υπόβαθρο. Για παράδειγμα κίτρινα μονοπάτια αφής σε σκουρόχρωμα πλακίδια πατώματος είναι πολύ δύσκολο να διακριθούν ακόμα και με τη χρήση υπερβολικού φωτισμού, ενώ αντίθετα μπορούν εύκολα να αναγνωριστούν σε σκουρόχρωμο πάτωμα με ίδια επίπεδα έντασης φωτισμού λόγω της αυξημένης χρωματικής τους αντίθεσης. • Η χρήση φωτιζόμενων πινακίδων για την ενημέρωση των χρηστών αποτελεί καθιερωμένη πρακτική στους σύγχρονους σταθμούς μέσων μαζικής μεταφοράς αλλά και εκτός των ιδίων των μέσων. Τα όρια φωτισμού στις εφοδιασμένες πινακίδες μπορούν να κυμαίνονται από 100lx (για φωτεινότερες πινακίδες) έως 300lx (για σκοτεινότερες πινακίδες) με τιμές έντασης άνω των 1000lx, ενώ για αυτόφωτες πινακίδες 400cd/m², σε τιμές χαρακτηριστικά. Η τοποθέτηση του συστήματος φωτισμού δεν θα πρέπει να δημιουργεί προβλήματα θάμβωσης στους χρήστες, είτε από την ίδια τη φωτεινή πηγή είτε από τον ανακλώμενο σε αυτή φωτισμό. Η αύξηση του μεγέθους των γραμμάτων της επιγραφής μπορεί να βοηθήσει περισσότερο την ανάγνωσή τους, σε περίπτωση που δεν μπορούν να εφαρμοστούν τα απαιτούμενα επίπεδα φωτισμού. --------------------------------------------------------------------------------- ## Page 99 [Page 99 preview](https://cdn2.gnosios.com/3GPQrtz2Mqy5oNcJGeLIZijQbDA/pages/500e584c-8ef5-4c33-a260-f7fa338f3a53/483822870f90bba5b9cc0859d61da0cd/99.png) - 9 Ανθρωποκεντρικός φωτισμός 9.1 Γενικά στοιχεία Κατά τη διάρκεια μίας ημέρας και για μια ευρεία ποικιλία δραστηριοτήτων των ανθρώπων απαιτούνται επαρκή επίπεδα φυσικού και τεχνητού φωτισμού. Ο φωτισμός συνεπάγεται τόσο στα οπτικά (visual effects) και όσο και στα μη οπτικά αποτελέσματα (non visual effects) στον άνθρωπο. Τα επίπεδα φωτισμού συμβάλλουν στην αντίληψη του χώρου, καθώς και στη συνολική εμφάνιση των διαφορετικών χώρων (visual effects). Ο φωτισμός των επαγγελματικών χώρων μπορεί να παρέχει την απαραίτητη ποσότητα φωτισμού στους χώρους συνολικά, χωρίς να φαντάζονται υπερβολικά οι περιττεριακοί/βοηθητικοί χώροι. Η αύξηση ενός ρυθμιζόμενου άμεσου φωτισμού στις επιφάνειες εργασίας και ενός έμμεσου ή διάχυτου φωτισμού, χαμηλότερης έντασης στις περιοχές που περιβάλλουν την επιφάνεια εργασίας, επιτρέπει την εναλλοκτερη οπτική προσαρμογή του χρήστη, την αύξηση της οπτικής οξύτητας και καλιτερεία ταυτόχρονα ένα κατάλληλο φωτισμό υποβάθρου. Οι απαιτήσεις φωτισμού για τις επαφές εργασίας και του περιβάλλοντος φωτισμού, το συνολικό δηλαδή οπτικό αποτέλεσμα στους χώρους, δίνονται από πρότυπα (ΕΝ 12464-1, ΕΝ 12464-2) και τεχνικές οδηγίες (Τ.Ο.Τ.Ε.Ε., CIE). Εκτός όμως, από την επίτευξη της οπτικής άνεσης (visual effect), ο σχεδιασμός φωτισμού πρέπει να περιλαμβάνει και τα μη οπτικά αποτελέσματα στον άνθρωπο (non visual effects), όπως ο συγχρονισμός του ημερήσιου βιορυθμού του, η εγρήγορση κατά τη διάρκεια της ημέρας και η χαλάρωση της βραδινές ώρες. Αυτό είναι απαραίτητο γιατί όλοι οι ζωντανοί οργανισμοί στη γη εμφανίζουν κυκλάριους ρυθμούς. Οι ρυθμοί αυτοί, είναι βιολογικοί κύκλοι που επαναλαμβάνονται καθημερινά και συμβαδίζουν με το περιβάλλοντος. Ο σημαντικότερος κύκλος περιλαμβάνει την εναλλαγή ημέρας και νύκτας. Αυτή η εναλλαγή φωτός και σκότους που μεταφέρεται στο πίσω μέρος του ματιού μετατρέπεται σε νευρικά σήματα και κατόπιν στο συγχρονισμό με το «βιολογικό ρολόι» του σώματος με τον τοπικό χρόνο. Έτσι το μάτι επικοινωνεί με τον εγκέφαλο μέσω δύο οδών: α) Κανάλι ροδψιο ➔ οπτική οδός ➔ Ινιακός λοβός (έγχρωμη όραση, καθορίζει την οπτική απόδοση, αντίληψη κίνησης) και β) ipRGC ➔ αμφιβληστροειδοθαλαμική οδός ➔ υπερχιασματικός πυρήνας ➔ Βιολογικοί ρυθμοί, έκκριση ορμονών, κεντρικές λειτουργίες συγχρονισμού κλπ. Έτσι κατά τη διάρκεια μιας ημέρας (κιρκαδιανός ρυθμός), παράγονται οι ακόλουθες βασικές ορμόνες: α1) ντοπαμίνη για ευχαρίστηση, εγρήγορση και συντονισμό των μυών, β1) σεροτονίνη, ένας φυσικός σταθεροποιητής διάθεσης, γ1) κορτιζόλη για απόκριση στο στρες και δ1) μελατονίνη για χαλάρωση και δημιουργία των κατάλληλων συνθηκών για ύπνο. Χωρίς αυτούς τον συγχρονισμό, ενδέχεται ο άνθρωπος να αντιμετωπίσει μακροχρόνιες επιπλοκές στη φυσιολογική λειτουργία του, την απόδοση της νευρολογικής λειτουργίας και τον ύπνο, διατρέχοντας έτσι αυξημένο κίνδυνο για καρδιαγγειακές παθήσεις, διαβήτη κλπ. Η περιγραφή και οι απαιτήσεις των βιολογικών αποτελεσμάτων στον άνθρωπο δίνονται από τις τεχνικές οδηγίες (CEN/TR 16791) και τεχνικές προδιαγραφές κρατών μελών της Ε.Ε. (DIN SPEC 67600 και DIN SPEC 5031-100). Στα οπτικά αποτελέσματα του φωτισμού συμπεριλαμβάνονται επίσης και τα αισθήματα που μας δημιουργούν. --------------------------------------------------------------------------------- ## Page 100 [Page 100 preview](https://cdn2.gnosios.com/3GPQrtz2Mqy5oNcJGeLIZijQbDA/pages/500e584c-8ef5-4c33-a260-f7fa338f3a53/483822870f90bba5b9cc0859d61da0cd/100.png) - Ανθρωποκεντρικός φωτισμός νται σε έναν χώρο από την ατμόσφαιρα που δημιουργείται. Μια ευχάριστη, ασφαλής και οικεία ατμόσφαιρα (π.χ. χαμηλά ομοιόμορφα επίπεδα φωτισμού) χαλαρώνει, ενώ μια ατμόσφαιρα φωτισμού με έντονες αντιθέσεις φωτισμού και απότομες εναλλαγές φωτεινών και σκοτεινών περιοχών μας δημιουργεί υπερένταση. Ένας «ζεστός» φωτισμός (<3.300K) δύναται έμμεσα σε ιδιαίτερες περιοχές προκαλεί σημαντικά πιο ευχάριστα συναισθήματα καθώς συνδέεται με την αύξηση της αντίληψης, της άνεσης και τη μείωση της έντασης. Η εμπειρία ενός σκοτεινού περιβάλλοντος, ή ενός περιβάλλοντος με πολύ χαμηλές εντάσεις φωτισμού, δημιουργεί μια αίσθηση ανωνυμίας κάτι που όμως δεν ανταποκρίνεται όμως στην πραγματική ανωνυμία. Το σύνολο των παραπάνω παραμέτρων σχεδιασμού που συμπεριλαμβάνονται στα οπτικά και μη οπτικά αποτελέσματα του φωτισμού αποτελούν τον Ανθρωποκεντρικό Φωτισμό Α.Φ. (Human Centric Lighting, HCL). Ο Α.Φ. είναι ο κατάλληλος φωτισμός την κατάλληλη στιγμή, παρέχει την απαιτούμενη ποσότητα φωτισμού και τα κατάλληλα μήκη κύματος (το ανθρώπινο μάτι τα αντιλαμβάνεται ως χρώμα), για τις ατομικές ανάγκες διαβίωσης και εργασίας, για οποιαδήποτε στιγμή της ημέρας. Καθώς ο φωτισμός έχει μια σοβαρή επίδραση στον ανθρώπινο (οπτική, συναισθηματική και βιολογική), ο Α.Φ. πρέπει να έχει μια συγκεκριμένη μακροπρόθεσμη θετική επίδραση στην υγεία, την ευημερία και την παραγωγικότητα κάθε ανθρώπου μέσω της υιοθέτησής ενός ολιστικού σχεδιασμού. Σχήμα 9-1: Σύνολο των παραμέτρων για έναν πετυχημένο ανθρωποκεντρικό φωτισμό. --------------------------------------------------------------------------------- ## Page 101 [Page 101 preview](https://cdn2.gnosios.com/3GPQrtz2Mqy5oNcJGeLIZijQbDA/pages/500e584c-8ef5-4c33-a260-f7fa338f3a53/483822870f90bba5b9cc0859d61da0cd/101.png) - Ανθρωποκεντρικός φωτισμός διενεργεί τις λειτουργίες του εγκεφάλου. Καθώς δεν είναι ο στόχος της παρούσας Τεχνικής Οδηγίας, η διαδικασία αυτή παρουσιάζεται συνοπτικά στα παρακάτω σχήματα (Σχήμα 9-2). [Image Description] Η εικόνα παρουσιάζει τη συνολική επίδραση του φωτισμού στον άνθρωπο. Υπάρχει ένα διάγραμμα που δείχνει τον τρόπο με τον οποίο το φως επηρεάζει τον εγκέφαλο και τη ρύθμιση του βιολογικού ρυθμού. Περιλαμβάνει στοιχεία όπως οπτική οδός, αμφιβληστροειδοκαλυακή οδός, μελατονίνη, και άλλες περιοχές του εγκεφάλου. Δεξιά υπάρχει μια φωτογραφία ενός ανθρώπινου ματιού με την ένδειξη "Οπτικό αποτέλεσμα". Κάτω αριστερά, υπάρχει μια φωτογραφία που απεικονίζει μια φυσική σκηνή με την ένδειξη "Φως". Δεξιά κάτω υπάρχει ένα ρολόι με την ένδειξη "Μη οπτικά αποτελέσματα". Σχήμα 9-2: Η συνολική επίδραση του φωτισμού στον άνθρωπο. Ο Φ.Φ. προσφέρει τις ιδανικές συνθήκες για να διατηρούμε συγχρονισμένο το βιολογικό μας ρολόι. Επειδή όμως ο σύγχρονος αστικός τρόπος ζωής του ανθρώπου έχει μειώσει πολύ τη φυσική του παρουσία στο εξωτερικό περιβάλλον, το ερέθισμα για τη ρύθμιση του κυκλικού ρυθμού θα πρέπει να δίνεται από τον τεχνητό φωτισμό ή καλύτερα σε έναν συνδυασμό με αυτόν. Ο τεχνητός φωτισμός θα πρέπει να είναι δυναμικός και να είναι προσαρμοσμένος κατάλληλα ώστε να αναπληρούμε κατά κάποιο τρόπο την εναλλαγή του Φ.Φ. τόσο σε ένταση αλλά και χρώμα. Η ένταση φωτισμού, το φάσμα ακτινοβολίας, η συσχετιμένη θερμοκρασία χρώματος και η κατεύθυνση του Φ.Φ. μεταβάλλονται συνεχώς κατά τη διάρκεια της ημέρας. Ο τεχνητός φωτισμός θα πρέπει να μιμείται τις αλλαγές με παρόμοιο τρόπο τον τρόπο μεταβολής του Φ.Φ. Ένα πλούσιο φάσμα σε μπλε ακτινοβολία, που συνίσταται συνήθως σε μια φωτεινή πηγή με συσχετιμένη θερμοκρασία χρώματος 5.000K, προκαλεί ε-γρήγορση. Ένα πλούσιο φάσμα σε κόκκινη ακτινοβολία, όπως συνήθως σε μια φωτεινή πηγή με συσχετιμένη θερμοκρασία χρώματος 2.800K, δημιουργεί χαλάρωση (Σχήμα 9-3). [93] --------------------------------------------------------------------------------- ## Page 102 [Page 102 preview](https://cdn2.gnosios.com/3GPQrtz2Mqy5oNcJGeLIZijQbDA/pages/500e584c-8ef5-4c33-a260-f7fa338f3a53/483822870f90bba5b9cc0859d61da0cd/102.png) - Ανθρωποκεντρικός φωτισμός Σχήμα 9-3: Μια φωτεινή πηγή με συσχετισμένη θερμοκρασία χρώματος 5000K αυξάνει την εγρήγορση για δραστηριότητες ενώ μια πηγή με 2.800K δημιουργεί συνθήκες χαλάρωσης. Η εγρήγορση του ανθρώπινου οργανισμού δεν πρέπει να πραγματοποιείται πέραν του απογεύματος, γιατί η κατάσταση της εγρήγορσης θα μετατραπεί σε μια στερεοτυπική κατάσταση με δημιουργία δυσάρεστων αποτελεσμάτων στον ανθρώπινο οργανισμό. Οπότε, δεν θα πρέπει να επιλέγονται πηγές με ψυχρές θερμοκρασίες χρώματος σε στατικά συστήματα φωτισμού, τα οποία εφαρμόζονται σε χώρους με προγράμματα λειτουργίας πέραν του απογεύματος. Η προσθήκη δυναμικών εγκαταστάσεων φωτισμού επιτρέπει τη χρήση περισσότερων επιλογών από ένα στατικό σύστημα φωτισμού (χρήση μόνο on/off) με την ενσωμάτωση πολλαπλών πηγών και τη δημιουργία ενός μεταβαλλόμενου ορατού φάσματος. Ο δυναμικός φωτισμός επιτρέπει: α) την μεταβολή της εκτεινόμενης φωτεινής ροής ώστε να μεταβάλλεται η ένταση φωτισμού και η αντίστοιχη απόδοσά της και β) την εναλλαγή ψυχρού - θερμού φωτισμού, με ψυχρό φωτισμό τις πρωινές ώρες ώστε να υπάρχει διέγερση του οργανισμού με βελτίωση της συγκέντρωσης, και θερμό φωτισμό τις απογευματινές ώρες ώστε να υπάρχει η απαραίτητη καταπραϋντική επίδραση στους χρήστες. Στο Σχήμα 9-4 δίνονται δύο παραδείγματα δυναμικού φωτισμού (μαύρη συνεχόμενη και γκρί διακεκομμένη γραμμή). Σχήμα 9-4: Αποτελεσματικός ανθρωποκεντρικός φωτισμός. --------------------------------------------------------------------------------- ## Page 103 [Page 103 preview](https://cdn2.gnosios.com/3GPQrtz2Mqy5oNcJGeLIZijQbDA/pages/500e584c-8ef5-4c33-a260-f7fa338f3a53/483822870f90bba5b9cc0859d61da0cd/103.png) - Ανθρωποκεντρικός φωτισμός Συνοπτικά οι κύριες παράμετροι σχεδιασμού Α.Φ. είναι ο κάθετος φωτισμός στο ύψος του ματιού, η διάχυση και η κατεύθυνση του φωτισμού, η θερμοκρασία χρώματος, η δυνατότητα μεταβολής άλματος και φωτεινής ροής, η ώρα της ημέρας και η διάρκεια έκθεσης σε καθορισμένο φάσμα και επίπεδα φωτισμού. Ο μελετητής φωτισμού θα πρέπει να έχει υπόψη του τις εξής σχεδιαστικές παραμέτρους για να είναι αποτελεσματικό Α.Φ. και όσο αφορά τη βιολογική του επίδραση: • Ο απαιτούμενος φωτισμός την κατάλληλη χρονική διάρκεια για το επιθυμητό βιολογικό ερέθισμα των χρηστών μπορεί να επιτευχθεί και μέσω υψηλότερου τύπου έντασης φωτισμού χωρίς να είναι απαραίτητη η χρήση ψυχρής θερμοκρασίας χρώματος πηγής. Η χρήση δηλαδή ενός φωτιστικού σώματος με θερμοκρασία χρώματος 3.000Κ αλλά με υψηλότερη ρύθμιση της φωτεινής ροής, τις πρωινές ώρες, μπορεί να επιφέρει εξίσου το ίδιο αποτέλεσμα. Σε χώρους με επαρκή επίπεδα φυσικού φωτισμού, η δόση συμπληρώνεται από τον Φ.Φ. • Η διάχυση του φωτισμού είναι σημαντική. Όπου είναι δυνατόν, ο φωτισμός πρέπει να διαχέεται σε μεγάλο βαθμό από μεγάλες φωτεινές επιφάνειες (π.χ. πάνελ φωτισμού). Φωτιστικά σώματα με μεγάλες επιφάνειες επιφάνειες που μπορούν να δημιουργήσουν φωτεινές οροφές ή ραφαίες φωτεινές πηγές επιτρέπουν την κατεύθυνση του φωτισμού τόσο προς την οροφή (μέχρι 30%) ή/και προς τα πλάγια μέρη των τοίχων (έως αυτό 33% του ύψους από το δάπεδο) είναι ουσιαστικές στάσιμες επιλογές. Φωτιστικά που δημιουργούν wallwash επιφάνειες μπορούν επίσης να θεωρηθούν αποτελέσματα στο σχεδιασμό Α.Φ. • Η κατεύθυνση του φωτισμού είναι εξίσου σημαντική. Ο φωτισμός θα πρέπει να επιλέγεται έτσι ώστε να ελέγχεται στο μάτι από ψηλά και από μπροστά όπως και ο Φ.Φ. έτσι ώστε να υπάρχει η κατάλληλη πρόπτωση στους υπεύθυνους υποδοχείς στο εσωτερικό του ματιού. Ο σχεδιασμός φωτισμού και η επιλογή των φωτιστικών σωμάτων θα πρέπει να δίνουν βαρύτητα στον κάθετο φωτισμό (τι προτιμάται από το ανθρώπινο μάτι) και όχι μόνο στον οριζόντιο φωτισμό. Υποβοηθητική της καταστάσης αυτής είναι η επιλογή και εγκατάσταση φωτιστικών κυλινδρικής έντασης φωτισμού (ΕΝ 12464-1). • Συνοπτικά κατά τις πρωινές ώρες να επιλέγεται μια πηγή με θερμοκρασία χρώματος παρόμοια του Φ.Φ., και με έμφαση που περιέχει βιολογικά αποτελεσματικό μπλε φως. Παρότι ο δυναμικός του Φ.Φ. δεν μπορεί να επιτευχθεί πλήρως με το τεχνητό φωτισμό, ο δυναμικός τεχνητός φωτισμός, που μιμείται τον φυσικό μπορεί να αποτελέσει παράγοντα ευεξίας και αύξησης της παραγωγικότητας. Η θερμοκρασία χρώματος και τα επίπεδα φωτισμού θα πρέπει να αλλάζουν δυναμικά σύμφωνα με τη φυσική μεταβολή του Φ.Φ. Το φυσικό φως κατά τη διάρκεια του ίδιου της ημέρας έχει υψηλή περιεκτικότητα σε μπλε χρώμα και θερμοκρασία χρώματος τουλάχιστον 5.300Κ. Είναι ιδιαίτερα αποτελεσματικό για τη διέγερση των συνθητών σωμάτων κατά τη διάρκεια της ημέρας. Οι συνιστώμενες πηγές τεχνητού φωτισμού περιλαμβάνουν λαμπτήρες φθορισμού και LED με υψηλή θερμοκρασία χρώματος και (ή) αρκετά άσπρο το οποίο είναι πλούσιο με μικρού μήκους κύματος ορατή ακτινοβολία (μπλε χρώμα). Συνιστάται κατά την διάρκεια της ημέρας που επιδιώκεται εργασία ηρεμίας χρώματος περοκαφέργει φάσματα, ενώ στις υπόλοιπες ώρες, το σύστημα φωτισμού θα παρέχει φωτισμό με θερμή θερμοκρασία χρώματος (3.300Κ), και το βράδυ θα πρέπει να συνδέεται με μειωμένα επίπεδα φωτισμού. • Όταν προσδιορίζεται δυναμικός φωτισμός, θα πρέπει να λαμβάνονται μέριμνα ώστε η φασματική σύνθεση του εκπεμπόμενου φωτισμού να μην μεταβάλλεται ούτε από το φωτιστικό σώμα αλλά ούτε και από τα χρώματα του χώρου στον οποίο βρίσκεται. Στην περίπτωση των --------------------------------------------------------------------------------- ## Page 104 [Page 104 preview](https://cdn2.gnosios.com/3GPQrtz2Mqy5oNcJGeLIZijQbDA/pages/500e584c-8ef5-4c33-a260-f7fa338f3a53/483822870f90bba5b9cc0859d61da0cd/104.png) - Ανθρωποκεντρικός φωτισμός φωτιστικών σωμάτων, υπάρχει ενδεχόμενο τα οπτικά στοιχεία ελέγχου της φωτεινής κατανομής όπως είναι οι περσίδες, το κάλυμμα ή/και ο διαχύτης να προκαλέσουν τη μείωση της επίδρασης του φωτισμού σε βιολογικό επίπεδο, μειώνοντας τη μπλε συνιστώσα του λευκού φωτισμού της πηγής. Τα χρώματα της οροφής, των τοίχων και των επίπλων μπορούν επίσης να επηρεάσουν σημαντικά την εντύπωση που δημιουργεί ο φωτισμός σε έναν χώρο αφού οι ανακλαστικοί και απορροφητικοί διαφορετικά μέρη του εκπεμπόμενου φωτός φάσματος. Επιπρόσθετα τα σκούρα χρώματα αντανακλούν λιγότερο φως από τα ανοιχτά. Το ξύλο και τα γήινα χρώματα απορροφούν τη μπλε ακτινοβολία μειώνοντας το βιολογικό ερέθισμα. Τα έντονα κίτρινα και κόκκινα χρώματα είναι επίσης σημαντικά χρώματα για τον καθορισμό του. • Ένα φωτιστικό σώμα με δυναμικά μεταβαλλόμενο φάσμα εκπομπής (δηλαδή με δυνατότητα μεταβολής της θερμοκρασίας χρώματος από ψυχρή σε θερμή ή/και αντίθετα) συνδυάζει διαφορετικές πηγές φωτισμού, οι οποίες δεν λειτουργούν ταυτόχρονα. Κάθε πηγή έχει διαφορετική φωτεινή απόδοση (lm/W). Ενώ η θερμοκρασία χρώματος είναι πιο αποδοτική από τη θερμή, στην τεχνολογία των LED, το αντίθετο ισχύει για την τεχνολογία λαμπτήρων φθορισμού. Οπότε, η φωτεινή απόδοση για τον ενεργειακό έλεγχο των φωτιστικών σωμάτων με δυναμικό φωτισμό, θα λαμβάνεται υπό τη μέγιστη τιμή που προκύπτει από το συνδυασμό λειτουργίας των φωτεινών πηγών του φωτιστικού σώματος. Όσον αφορά τη συναλλαγματική επίδραση του φωτός, για ένα στελεχωμένο εργασιακό περιβάλλον, αυτό θα πρέπει να είναι ευχάριστο, επιτρέποντας στους χρήστες να ζωντανεύουν το χώρο τους. Τα χρώματα, τα υλικά σε συνδυασμό με τον επιλεγμένο φωτισμό (βάθμια ακτινοβολία, θερμοκρασία χρώματος, χρωματική απόδοση) και η εσωτερική διακόσμηση βοηθούν στην προώθηση της ευεξίας. Ο χώρος δεν θα πρέπει να δημιουργεί μόνο ενεργοποίηση, αλλά να προσφέρει και ιδιαιτερότητα, ώστε οι χρήστες να μπορούν να ξεκουράζονται σε ένα διάλειμμα. Σε γενικές γραμμές ο θερμός φωτισμός και η καλή χρωματική απόδοση είναι σημαντικοί για ικανοποιήσουν αυτή την απαίτηση. 9.3 Μετρικά συστήματα των μη οπτικών αποτελεσμάτων Με την έλευση και της αποκρυπτογράφησης των μη οπτικών αποτελεσμάτων του φωτισμού στον άνθρωπο, ο σχεδιασμός φωτισμού όπως αναφέρθηκε και παραπάνω έχει διαφορετικούς στόχους. Δεν πρέπει να δίνεται μοναδική βαρύτητα στα οπτικά αποτελέσματα. Είναι γνωστό πως η ένταση του φωτισμού για τη μέτρηση της οπτικής οξύτητας, του οπτικού αποτελέσματος δηλαδή, δίνεται σε lux ή έντασης φωτισμού (lx) ή λαμπρότητας (cd/m²). Οι μονάδες αυτές αποτελούν ένα μέτρο αυτό το μάτι ανταποκρίνεται στο οπτικό περιβάλλον, μέσω των κώνων και των ραβδίων, κύτταρα τα οποία αποτελούν τους κύριους φωτοϋποδοχείς για την ημερήσια και τη νυχτερινή όραση αντίστοιχα και βρίσκονται στον αμφιβληστροειδή του ανθρώπινου ματιού. Οι αποκρίσεις των κώνων (μπλε, πράσινοι και κόκκινοι) και των ραβδίων παρουσιάζονται στο Σχήμα 9-5. Από την άλλη πλευρά, τα μετρικά συστήματα των μη οπτικών αποτελεσμάτων δεν είναι ακόμη ευρέως διαδεδομένα και προφανώς είναι διαφορετικά από τα τυπικά που χρησιμοποιούνται σήμερα από τους σχεδιαστές φωτισμού. Οι επιδράσεις των μη οπτικών αποτελεσμάτων εντάσσονται στα γαγγλιοκύτταρα ή αλλιώς όπως αυτοπροσδιορίζονται ipRGC που βρίσκονται και αυτά στον αμφιβληστροειδή του ματιού. Τα φωτοευαίσθητα γαγγλιοκύτταρα (ipRGCs) ρυθμίζουν στην ουσία την ανθρώπινη κιρκάδιακή απόκριση στη φάση. Ένα φωτιστικό διαφέρει που δεν δημιουργούν εικονικό μέσα στο μάτι. Για τη μέτρηση και υπολογισμό των μη οπτικών αποτελεσμάτων δεν υπάρχουν ακόμα υποτρόφοι ούτε συνηθισμός από τα πρότυπα, παρά μόνο από ιδιωτικά σήματα πιστοποίησης του εσωτερικού περιβάλλοντος ενός κτιρίου. Παράδοξα αυτά έχουν --------------------------------------------------------------------------------- ## Page 105 [Page 105 preview](https://cdn2.gnosios.com/3GPQrtz2Mqy5oNcJGeLIZijQbDA/pages/500e584c-8ef5-4c33-a260-f7fa338f3a53/483822870f90bba5b9cc0859d61da0cd/105.png) - Ανθρωποκεντρικός φωτισμός ήδη προταθεί μονάδες μέτρησης από τεχνικές οδηγίες της Ε.Ε. (CEN/TR 16791), της διεθνούς επιτροπής φωτισμού (CIE S 026) και διάφορες ερευνητικές ομάδες. Για τον σχεδιασμό του φωτισμού ο μελετητής θα πρέπει να λαμβάνει υπόψη τα επίπεδα φωτισμού (οριζόντιος φωτισμός στο επίπεδο εργασίας και κάθετος φωτισμός στο επίπεδο του ματιού), το φάσμα της φωτεινής πηγής, τη χρονική στιγμή έκθεσης, τη διάρκεια της έκθεσης και την χρονική εξέλιξη της έντασης φωτισμού στον χώρο. Εικόνα 9-5: Αποκρίσεις των κωνίων (μπλε, πράσινων και κόκκινων) των ραβδίων και των ipRGC φωτοϋποδοχέων. 9.3.1 Ισοδύναμη μελανοπική ένταση φωτισμού Η ισοδύναμη μελανοπική ένταση φωτισμού (Equivalent Melanopic Lux, EML) είναι ένα μέτρο για τη μέτρηση των βιολογικών επιδράσεων του φωτός στους ανθρώπους. Γενικά η EML σταθμίζεται στην απόκριση των ipRGC στο φως και μεταφράζεται πόσο το φάσμα μιας πηγής φωτισμού τα διεγείρει ώστε να επηρεάζουν αντίστοιχα το κιρκαδικό σύστημα του ανθρώπου (Σχήμα 9-1). Την γνωστή αναφορά στις μονάδες αυτές πραγματοποιεί το σύστημα πιστοποίησης εσωτερικού περιβάλλοντος κτιρίων WELL Building standard, το οποίο έχει ως κύριο στόχο την υγεία/ευεξία των χρηστών, και έχει ευνοϊκές επιδράσεις την έρευνα στον Α.Φ. χωρίς να αποκλείεται αποκελιστικά στην εξοικονόμηση της ενεργείας. Το σότυαρ WELL δίνει έμφαση στα ισοδύναμα melanopic lx (EML) και θέτει όρια με βάση τον κάθετο φωτισμό στο ύψος των ματιών και όχι σε οριζόντιο επίπεδο. Σε ελάχιστες τιμές ορίζονται τα 200 EML με οξύτητα φυσικού και τεχνητού φωτισμού ή 1500EML από χρήση μόνο τεχνητού φωτισμού βεβαίως υπό την προϋπόθεση ότι καλύπτονται οι απαιτήσεις σχεδιασμόυ για την τιμή της έντασης φωτισμού στην επιφάνεια εργασίας. Η τιμή της EML ορίζεται από το γινόμενο της έντασης φωτισμού (Lx) και ενός συντελεστή R ή MER (Μελανοπική αναλογία της ενεργειακής απόδοσης, Melanopic Equiant Efficacy Ratio) που αποτελεί την αναλογία της απόκρισης των ipRGC προς τις υπόλοιπες τιμές φωτός και υπολογίζεται για κάθε εξεταζόμενη πηγή - φάσμα (EML = L (lx) · MER). Ενδεικτικές τιμές της μελανοπικής αναλογίας παρουσιάζονται στον Πίνακα 9-1. Στον Πίνακα 9-2 παρουσιάζεται η αντιστοίχιση επιπέδων έντασης φωτισμού 100lx με επίπεδα ισοδύναμης μελανοπικής έντασης φωτισμού (EML) για διάφορες πηγές φωτισμού. --------------------------------------------------------------------------------- ## Page 106 [Page 106 preview](https://cdn2.gnosios.com/3GPQrtz2Mqy5oNcJGeLIZijQbDA/pages/500e584c-8ef5-4c33-a260-f7fa338f3a53/483822870f90bba5b9cc0859d61da0cd/106.png) - Ανθρωποκεντρικός φωτισμός Σχήμα 9-6: Γραφική απεικόνιση του υπολογισμού του μέσου της ακτινοβολίας μιας πηγής (αριστερά) που χρειάζεται για τον καθορισμό της έντασης φωτισμού [lx] (κέντρο) και της ισοδύναμης μελανοπικής έντασης φωτισμού [EMI] (δεξιά). Πίνακας 9-1: Ενδεικτικές τιμές συντελεστή MEER ή R (Μελανοπική αναλογία ίσης ενεργειακής απόδοσης) για διάφορες τεχνολογίες φωτεινών πηγών και συσχετισμένη θερμοκρασία χρώματος. | Τεχνολογία φωτεινής πηγής | Συσχετισμένη θερμοκρασία χρώματος [K] | Μελανοπική αναλογία ίσης ενεργειακής απόδοσης, MEER ή R | |---------------------------|----------------------------------------|-------------------------------------------------------| | LED | 2.700 | 0,45 | | Φθορισμός | 3.000 | 0,45 | | Αλογόνου πυράκτωσης | 2.800 | 0,54 | | Φθορισμός | 4.000 | 0,58-0,62 | | LED | 4.000 | 0,74-0,76 | | Πρότυπη πηγή CIE E | 5.450 | 1,00 | | Φθορισμός | 6.500 | 1,02 | | Φυσικός Φωτισμός | 6.500 | 1,10 | | Φθορισμός | 7.500 | 1,11 | Πίνακας 9-2: Υπολογισμός ισοδύναμης μελανοπικής έντασης φωτισμού ανά 100lx έντασης φωτισμού για διάφορες πηγές φωτισμού. | Τεχνολογία φωτεινής πηγής | Συσχετισμένη θερμοκρασία χρώματος [K] | Ένταση φωτισμού [lx] | Ισοδύναμη μελανοπική ένταση φωτισμού [EMI] | |---------------------------|----------------------------------------|----------------------|--------------------------------------------| | Illuminant P (Φωτισμός κεριού) | 1.800 | 100 | 30 | | Φθορισμός | 2.700 | 100 | 38 | | Standard Illuminant A | 2.856 | 100 | 55 | | Αλογόνου πυράκτωσης | 3.000 | 100 | 56 | | Φθορισμός | 3.000 | 100 | 45 | | LED | 3.000 | 100 | 45 | | Φθορισμός | 4.000 | 100 | 58-62 | | LED | 4.000 | 100 | 74-76 | | D55 | 5.500 | 100 | 100 | | Standard Illuminant D65 | 6.500 | 100 | 110 | | LED | 6.500 | 100 | 88 | | Φθορισμός | 8.000 | 100 | 106 | [98] --------------------------------------------------------------------------------- ## Page 107 [Page 107 preview](https://cdn2.gnosios.com/3GPQrtz2Mqy5oNcJGeLIZijQbDA/pages/500e584c-8ef5-4c33-a260-f7fa338f3a53/483822870f90bba5b9cc0859d61da0cd/107.png) - 9.3.2 Ισοδύναμη μελανοπική ένταση φυσικού φωτισμού Αντίστοιχα με την ισοδύναμη μελανοπική ένταση φωτισμού (Equivalent Melanopic Lux, EML) ορίζεται και η ισοδύναμη μελανοπική ένταση φυσικού φωτισμού (Melanopic Daylight Equivalent Illuminance, MDEI) ως το γινόμενο της εκθέτης έντασης φωτισμού (Ev) και του συντελεστή MDER (Melanopic Daylight Efficacy Ratio) ή αλλιώς mml,mes (MDEI = Ev (lx) · MDER). Ως όριο ενεργοποίησης του κυκλαδίου ερεθίσματος με την ισοδύναμη μελανοπική ένταση φυσικού φωτισμού (Melanopic Daylight Equivalent Illuminance, MDEI) ορίζεται η τιμή όριο των 240lx (DIN SPEC 5031-100). Ενδεικτικές τιμές MDER ή αλλιώς mml,mes παρουσιάζονται στον αντίστοιχο πίνακα (Πίνακας 9-3). Στον ίδιο πίνακα παρουσιάζεται η αντιστοίχιση επιπέδων εκθέτης έντασης φωτισμού 100lx σε ύψος 1,2m με επίπεδα ισοδύναμης μελανοπικής έντασης φυσικού φωτισμού (MDEI ή Ev,mes) για διάφορες πηγές φωτισμού. Ήδη οι εταιρίες φωτισμού μαζί με τα φωτοτεχνικά δεδομένα, δίνουν αντίστοιχους πίνακες τιμών MDER για τον υπολογισμό της ενεργοποίησης ή όχι του κυκλαδίου ερεθίσματος. Πίνακας 9-3: Ενδεικτικές τιμές συντελεστή MDER για διάφορες τεχνολογίες φωτεινών πηγών και συσχετισμένη θερμοκρασία χρώματος, υπολογισμός ισοδύναμης μελανοπικής έντασης φυσικού φωτισμού ανά 100% ένταση φωτισμού για διάφορες πηγές φωτισμού και εκθέτες τιμές εκθέτης έντασης φωτισμού 1,2m για την επίτευξη του κυκλαδίου ερεθίσματος (MDEI ή Ev,mes≥240lx). | Τεχνολογία φωτεινής πηγής | Συσχετισμένη θερμοκρασία χρώματος CCT [K] | Συντελεστής MDER | Ένταση φωτισμού [lx] | Ισοδύναμη μελανοπική ένταση φυσικού φωτισμού (MDEI) [lx] | Ελάχιστες τιμές εκθέτης έντασης φωτισμού Ev,mes [lx] | |-----------------------------------------|------------------------------------------|-----------------|----------------------|------------------------------------------------------|--------------------------------------------| | Illuminant P (Φωτισμός κεριού) | 1.800 | 0,267 | 100 | 27 | 899 | | Φθορισμός | 2.700 | 0,348 | 100 | 35 | 690 | | Standard Illuminant A | 2.856 | 0,496 | 100 | 50 | 484 | | Πυράκτωσης αλογόνου | 3.000 | 0,507 | 100 | 51 | 474 | | Φθορισμός | 3.000 | 0,507 | 100 | 51 | 474 | | LED | 3.000 | 0,408 | 100 | 41 | 588 | | Φθορισμός | 4.000 | 0,563 | 100 | 56 | 429 | | LED | 4.000 | 0,672 | 100 | 67 | 360 | | LED | 5.400 | 0,787 | 100 | 79 | 305 | | D55 | 5.500 | 0,904 | 100 | 90 | 265 | | Standard Illuminant D65 | 6.500 | 1,000 | 100 | 100 | 240 | | LED | 6.500 | 0,800 | 100 | 80 | 300 | | Φθορισμός | 8.000 | 0,957 | 100 | 96 | 251 | 9.3.3 Κυκλαδικό ερέθισμα Το συγκεκριμένο μετρικό σύστημα του κυκλαδίου φωτισμού έχει προταθεί από το κέντρο φωτισμού Lighting Research Center του πανεπιστημίου Rensselaer Polytechnic Institute και περιγράφεται ως Circadian Stimulus (CS). Για να διαπιστωθεί εάν ένα σύστημα φωτισμού παρέχει την κατάλληλη ποσότητα κυκλαδίου φωτισμού πρέπει να προσδιορίζεται η κατανομή της φασματικής ακτινοβολίας του προσπίπτοντος φωτισμού στον κερατοειδή. --------------------------------------------------------------------------------- ## Page 108 [Page 108 preview](https://cdn2.gnosios.com/3GPQrtz2Mqy5oNcJGeLIZijQbDA/pages/500e584c-8ef5-4c33-a260-f7fa338f3a53/483822870f90bba5b9cc0859d61da0cd/108.png) - Στην ιστοσελίδα του πανεπιστημίου Lighting Research Center παρέχεται ελεύθερο λογισμικό για ο υπολογισμός του δείκτη CS. Το εύρος τιμών είναι από CS=0,1 έως CS=0,7. Προτείνονται τιμές μεγαλύτερες του 0,3 κατά τις πρωινές ώρες, με διάρκεια τουλάχιστον μιας ώρας, υπολογισμένες στο ύψος του ματιού. Το στόχευμα οι τιμές του CS θα πρέπει να είναι μικρότερες προς το κατώτερο όριο. Μειονέκτημα των υπολογισμών είναι η απαίτηση του φάσματος των πηγών φωτισμού, αφού η συσχετισμένη θερμοκρασία χρώματος δεν αποτελεί άμεσο κριτήριο για το καθορισμό του αποτελέσματος. Παρότι οι πηγές με συσχετισμένη θερμοκρασία χρώματος μεγαλύτερη των 5.000K παράγουν γενικά μεγαλύτερες τιμές CS, αυτό δεν συμβαίνει πάντα. Δύο πηγές φωτισμού με την ίδια συσχετισμένη θερμοκρασία χρώματος π.χ. 4.000K ενδέχεται να παρέχουν διαφορετικές τιμές CS ανάλογα με το φάσμα τους. Τα χαμηλά επίπεδα φωτισμού επιτυγχάνονται σχετικά χαμηλές τιμές CS εκτός και αν συνδυαστούν με φωτεινές πηγές που είναι πλούσιες σε μπλε χρώμα (συνήθως ύψης τιμές >5.300K). Για παράδειγμα μια πηγή με θερμοκρασία χρώματος 6.000K και επίπεδα φωτισμού φωτισμού 300lx παρέχει την ίδια τιμή CS=0,3 με μια πηγή με θερμοκρασία χρώματος 4.500K και επίπεδα φωτισμού φωτισμού 400lx. --------------------------------------------------------------------------------- ## Page 109 [Page 109 preview](https://cdn2.gnosios.com/3GPQrtz2Mqy5oNcJGeLIZijQbDA/pages/500e584c-8ef5-4c33-a260-f7fa338f3a53/483822870f90bba5b9cc0859d61da0cd/109.png) - 10 Παραλαβή συστήματος/εγκατάστασης φωτισμού 10.1 Σημεία ελέγχου Κατά τη διάρκεια ενός έργου φωτισμού και κατά την ολοκλήρωσή του θα πρέπει να ακολουθηθούν συγκεκριμένα βήματα ελέγχου για την ποιότητα του έργου και τη συμμόρφωση με τα πρότυπα και τους κανονισμούς. Υπάρχουν δύο βασικές κατηγορίες ελέγχου, αυτή που αφορά το φωτιστικό σώμα καθαυτό και αυτή που αφορά στην εφαρμογή της μελέτης και ότι σχετίζεται με αυτή. 10.2 Έλεγχος σημείων που αφορούν το φωτιστικό σώμα Στις εργασίες ενός μελετητή φωτισμού ενσωματώνεται και η επιλογή του κατάλληλου φωτιστικού σώματος. Τα φωτιστικά σώματα είναι ηλεκτρικές συσκευές και θα πρέπει να φέρουν τα κατάλληλα σήματα πιστοποίησης και προστασίας. Σε γενικές γραμμές τα πρότυπα ρυθμίζουν τις απαιτήσεις ασφάλειας για να διασφαλίζουν επαρκή προστασία από κινδύνους π.χ. για την υγεία των χρηστών. Τα εξωτερικά φωτιστικά σώματα υπόκεινται σε καταπονήσεις λόγω περιβαλλοντικών ή άλλων συνθηκών. Η αντοχή τους σε αυτές τις συνθήκες (και ανάλογα με τη δομήματός τους) πιστοποιείται από δείκτες, όπως ο δείκτης IP (Πίνακας 10-1) που υποδεικνύει τον βαθμό προστασίας του φωτιστικού έναντι στερεών ή υγρών σωματιδίων ή ο δείκτης IK (Πίνακας 10-2) που προσδιορίζει την αντοχή σε κρούση. Σύμφωνα με την ισχύουσα νομοθεσία, για να διατίθενται φωτιστικά σώματα στην αγορά της Ευρωπαϊκής Ένωσης, απαιτείται να πληρούν τις παρακάτω προϋποθέσεις: 1. Να φέρουν σήμανση “CE” που δηλώνει την συμμόρφωσή τους με τις απαιτήσεις των οδηγιών που τα αφορούν, όπως αυτές έχουν ενσωματωθεί στην Ελληνική νομοθεσία. Ο πρωταρχικός σκοπός της σήμανσης είναι να βοηθήσει τους τελωνειακούς και τους επιθεωρητές της αγοράς να διευκολύνουν την ελεύθερη εμπορία και κυκλοφορία προϊόντων εντός της Ε.Ε. 2. Ο κατασκευαστής ή ο εντολοδόχος που ή ό διαθέτης στην αγορά, όποιος από αυτούς είναι εγκατεστημένος στο έδαφος της Ευρωπαϊκής Ένωσης, να διατηρεί επί σειρά ετών Δεκέτηο Τεχνικό Φάκελο του προϊόντος ο οποίος θα περιέχει τα εξής: • Γενική περιγραφή υλικού (Δελτίο Πληροφοριών Προϊόντος). • Σχέδια κυκλωμάτων, διαγράμματα συστατικών μερών με τις απαραίτητες επεξηγήσεις. • Κατάλογο προτύπων που εφαρμόζονται πλήρως ή εν μέρει και περιγραφές των λύσεων που ακολουθούνται για τη κάλυψη των απαιτήσεων ηλεκτρικής ασφάλειας στην περίπτωση που δεν εφαρμόζονται πρότυπα. • Αποτελέσματα υπολογισμών σχεδιασμού, διενεργηθέντων ελέγχων. • Εκθέσεις εργαστηριακών δοκιμών. • Δήλωση πιστότητας “CE”. • Οδηγίες χρήσεως στην ελληνική γλώσσα. Εφόσον πληρούνται οι ανωτέρω προϋποθέσεις, η νομοθεσία δεν απαιτεί να ζητούνται επιπλέον πιστοποιήσεις ιδιωτικών φορέων. --------------------------------------------------------------------------------- ## Page 110 [Page 110 preview](https://cdn2.gnosios.com/3GPQrtz2Mqy5oNcJGeLIZijQbDA/pages/500e584c-8ef5-4c33-a260-f7fa338f3a53/483822870f90bba5b9cc0859d61da0cd/110.png) - Παραλαβή συστήματος/εγκατάστασης φωτισμού Πίνακας 10-1: Επεξήγηση δείκτη IP με βάση την προστασία του φωτιστικού σώματος έναντι στερεών σωματιδίων και υγρών. | Ψηφίο 1 | Ψηφίο 2 | | Προστασία έναντι στερεών σωματιδίων | Προστασία έναντι υγρών | | 0 | Δεν παρέχει προστασία έναντι στην επαφή και τη διείσδυση αντικειμένων. | 0 | Καμία προστασία | | 1 | Προστασία σε κάθε μεγάλη επιφάνεια του σώματος, όπως το πίσω μέρος του χεριού, αλλά δεν παρέχει προστασία έναντι σε σκόπιμη επαφή με ένα μέρος του σώματος. | 1 | Σταγόνες νερού (σε κάθετη πρόσπτωση) δεν επιφέρουν καμία αρνητικό αποτέλεσμα. | | 2 | Προστασία σε δάχτυλα ή αντικείμενα παρόμοιου μεγέθους. | 2 | Σταγόνες νερού που πέφτουν σε θέρμανση με κλίση 15° δεν επιφέρουν αρνητικό αποτέλεσμα. | | 3 | Προστασία σε εργαλεία, χονδρά καλώδια κλπ. | 3 | Νερό που εκχέεται με κλίση έως 60° δεν επιφέρει αρνητικό αποτέλεσμα. | | 4 | Προστασία σε εργαλεία, καλώδια μεγαλύτερα από 1mm πάχος. | 4 | Νερό που εκχέεται από οποιαδήποτε κατεύθυνση δεν έχει βλαπτική επίδραση. | | 5 | Προστασία έναντι στην είσοδο μικρών ξένων σωμάτων. | 5 | Το νερό που παρέχεται από έναν ψεκαστήρα δεν έχει βλαπτική επίδραση. | | 6 | Πλήρη προστασία στην επαφή αντικειμένων. Προστασία σε καταστροφικά αποθέματα σκόνης. Η σκόνη μπορεί να εισχωρεί αλλά όχι σε μεγάλο βαθμό. | 6 | Όλα τα προστατευόμενα έναντι ανέμων θαλάσσιας. | | 7 | Πλήρη προστασία στην επαφή αντικειμένων. | 7 | Προστασία στη μερική βύθιση μέσα σε νερό: το νερό δεν πρέπει να εισχωρεί κάτω από συγκεκριμένες συνθήκες πίεσης και χρόνου. | | 8 | Προστασία έναντι σκόνης. | 8 | Προστασία έναντι αορίστου χρόνου στη βύθιση μέσα σε νερό κάτω από συγκεκριμένες πιέσεις (π.χ. για φωτιστικά πισίνας). | Σημειώσεις Τα φωτιστικά σώματα πρέπει να προστατεύονται μηχανικά έτσι ώστε τα στερεά σωματίδια (πρώτο ψηφίο) και η υγρασία (δεύτερο ψηφίο) να μην μπορούν να τα διεισδύσουν. Το σύστημα αριθμήσης IP χρησιμοποιείται για να δείξει τον συνολικό βαθμό προστασίας. Ένα φωτιστικό IP 20, για παράδειγμα, προστατεύεται από την είσοδο στερεών σωματιδίων > 12mm (2), αλλά όχι από τη διείσδυση της υγρασίας (0). Ένα φωτιστικό με δείκτη προστασίας IP 65 είναι στεγανό με το μέγιστο βαθμό προστασίας από τα στερεά σωματίδια (6) και προστατεύεται από πίδακες νερού προς όλες τις κατευθύνσεις (5). Πίνακας 10-2: Κατηγορίες δεικτών IK και τα όρια της μέγιστης ενέργειας με την οποία μπορεί να καταπονηθεί ένα φωτιστικό σώμα. | Δείκτης IK | IK00 | IK01 | IK02 | IK03 | IK04 | IK05 | IK06 | IK07 | IK08 | IK09 | IK10 | | Ενέργεια καταπόνησης [J] | * | 0,14 | 0,2 | 0,35 | 0,5 | 0,7 | 1 | 2 | 5 | 10 | 20 | [102] --------------------------------------------------------------------------------- ## Page 111 [Page 111 preview](https://cdn2.gnosios.com/3GPQrtz2Mqy5oNcJGeLIZijQbDA/pages/500e584c-8ef5-4c33-a260-f7fa338f3a53/483822870f90bba5b9cc0859d61da0cd/111.png) - Οι εργαστηριακές δοκιμές που είναι υποχρεωτικές να πραγματοποιούνται για να θεωρείται ένα προϊόν νόμιμο δίνονται στον επόμενο πίνακα (Πίνακας 10-3), οι αντίστοιχες εκθέσεις των εργαστηριακών δοκιμών είναι υποχρεωτικό να διατηρούνται για 10 έτη από τους υπεύθυνους κατασκευαστές ή τους εισαγωγείς τους ή τους διαθέτες τους στην αγορά και να αποδίδεται η αντίστοιχη τεκμηρίωση ότι έχουν διενεργηθεί σε περίπτωση που ζητηθεί. --------------------------------------------------------------------------------- ## Page 112 [Page 112 preview](https://cdn2.gnosios.com/3GPQrtz2Mqy5oNcJGeLIZijQbDA/pages/500e584c-8ef5-4c33-a260-f7fa338f3a53/483822870f90bba5b9cc0859d61da0cd/112.png) - Πέραν των εκ του νόμου υποχρεωτικών απαιτήσεων που ανωτέρω παρατέθηκαν, υπάρχουν και απαιτήσεις οι οποίες καθίστανται υποχρεωτικές στην πράξη και στη παρούσα Τεχνική Οδηγία, όπως: 1. Ψηφιακός σχεδιασμός φωτοτεχνικών στοιχείων των φωτιστικών συστημάτων για χρήση σε προγράμματα προσομοίωσης (π.χ. *.ldt, *.ies) σύμφωνα με το EN 13032-1 και τεκμηρίωση ότι έχουν δεχθεί τις αντίστοιχες ζητήσεις. Φωτομετρικές μετρήσεις πρέπει να γίνονται σε EN 13032-2, EN 13032-3 και ΕΝ 13032-4 εφόσον ζητηθεί. Οι μετρήσεις θα πρέπει να περιλαμβάνουν τη Φωτεινή ροή (lm), την ένταση της φωτεινής έντασης (cd), τη φωτεινή απόδοση (lm/W) του φωτιστικού σώματος, τις χρωματικές συντεταγμένες ή το κυρίαρχο μήκος κύματος, το δείκτη της πηγής, τη συσχετισμένη θερμοκρασία χρώματος (CCT), τον χρωματικό δείκτη (Ra, ή CRI), τις ηλεκτρικές μετρήσεις (τάσης, PF), και τον φωτομετρικό κώδικα (Photometric code), ο οποίος περιλαμβάνει τους δείκτες CRI, CCT, την αρχική και διατηρούμενη εξέλιξη των χρωματικών συντεταγμένων και τη διατήρηση της φωτεινής ροής. 2. Δηλωμένη διάρκεια ζωής. Για την τεχνολογία LED, ιδιαίτερη προσοχή θα πρέπει να δίδεται στην αναζήτηση του χρόνου διάρκειας ζωής τους. Εφόσον χρησιμοποιείται στη μελέτη συντελεστής συντήρησης f_m = 0,8, η αναζήτηση του χρόνου διάρκειας των LED θα πρέπει να είναι για την τιμή L90. Όπως αναφέρθηκε και παραπάνω (βλ. ενότητα 3.3) όπου οι κατασκευαστές δηλώνουν την τιμή των αυλών που αντιστοιχούν στην απομείωση διαφορετική από το 90% της αρχικής φωτεινής ροής π.χ. L90 αντιστοιχεί ο προσδιορισμός του L80 (βλ. ενότητα 3.3.2). 10.3 Αναβάθμιση υφιστάμενου φωτιστικού σώματος Οποιαδήποτε «αναβάθμιση» φωτιστικού σώματος με αλλαγή ή παρακλάση του συστήματος έναυσης και λειτουργίας (ballast για φθορισμού, driver για LED κ.λπ.) ή αλλαγή module ή λαμπτήρα που δεν αναφέρεται στις αρχικές προδιαγραφές του φωτιστικού σώματος καταργεί την πιστοποίηση του φωτιστικού σώματος και τη σήμανση CE που το συνοδεύει. Νέα πιστοποίηση σε αυτό υφιστάμενο φωτιστικό σώμα απαιτείται. --------------------------------------------------------------------------------- ## Page 113 [Page 113 preview](https://cdn2.gnosios.com/3GPQrtz2Mqy5oNcJGeLIZijQbDA/pages/500e584c-8ef5-4c33-a260-f7fa338f3a53/483822870f90bba5b9cc0859d61da0cd/113.png) - πρέπει να συνοδεύεται με τα νέα στοιχεία που αναφέρονται ανωτέρω, με έμφαση σε νέες εργαστηριακές δοκιμές και στην προσκόμιση των νέων εκθέσεων εργαστηριακών δοκιμών. Επιπλέον η φωτομέτρηση ενός αναβαθμιζομένου φωτιστικού πρέπει πραγματοποιηθεί σε στατιστικά επαρκές δείγμα αφού τα χαρακτηριστικά των εξεταζόμενων φωτιστικών π.χ. η διαπερατότητα των καλυμμάτων τους, θα έχουν μεταβληθεί διαφορετικά στο σύνολο των εξεταζόμενων φωτιστικών. 10.4 Έλεγχος σημείων που αφορούν ισοδύναμο εξοπλισμό Στην περίπτωση που ο εγκαταστάτης του συστήματος φωτισμού επιλέξει διαφορετικό εξοπλισμό από αυτόν που έχει μελετηθεί, τότε αυτός θα πρέπει να είναι ισοδύναμος. Ο ισοδύναμος εξοπλισμός στα φωτιστικά σώματα θα πρέπει: α) Να διατηρεί την αρχική ιδέα φωτισμού (Lighting concept), δηλαδή να παραμένει ίδιος ο αριθμός των φωτιστικών σωμάτων, να διατηρηθούν οι διαφορετικοί τύποι των φωτιστικών σωμάτων, να χρησιμοποιηθούν οι ίδιες τεχνικές φωτισμού (π.χ. φωτισμός στις περιοχές εργασίας, χρήση κρεμαστών φωτιστικών, wall wash στις εξωτερικές επιφάνειες, περιμετρικός φωτισμός κτλ.). β) Να υπάρχει συμμόρφωση με τις ελάχιστες απαιτήσεις της Τ.Ο.Τ.Ε.Ε. 20701-1 και του Κ.Εν.Α.Κ. γ) Να υπάρχει συμμόρφωση με τις ελάχιστες απαιτήσεις της παρούσας Τεχνικής Οδηγίας και ειδικότερα των ενοτήτων 3.1, 4.2 και 5.1, των κανονισμών και των προτύπων. Για την επιλογή του Υ πρέπει: • είτε να εκπονηθεί εκ νέου μελέτη φωτισμού που θα συνοδεύεται με το ψηφιακό αρχείο φωτομετρικών στοιχείων των φωτιστικών σωμάτων (π.χ. *.ldt, *.ies) σύμφωνα με το EN 13032 – 1 του ισοδύναμου εξοπλισμού (κάθε διαφορετικού τύπου των φωτιστικών σωμάτων που αντικαθίστανται). Ο μελετητής της αρχικής μελέτης φωτισμού δύναται να επιβεβαιώνει την επιλογή του ισοδύναμου εξοπλισμού ακολουθώντας τα βασικά βήματα της μελέτης φωτισμού. • είτε να πραγματοποιηθούν οι μετρήσεις που περιγράφονται στην ενότητα 13.2. --------------------------------------------------------------------------------- ## Page 114 [Page 114 preview](https://cdn2.gnosios.com/3GPQrtz2Mqy5oNcJGeLIZijQbDA/pages/500e584c-8ef5-4c33-a260-f7fa338f3a53/483822870f90bba5b9cc0859d61da0cd/114.png) - Παραλαβή συστήματος/εγκατάστασης φωτισμού 10.5 Έλεγχος σημείων που αφορούν στην εφαρμογή της μελέτης φωτισμού Εκτός από τον έλεγχο των φωτιστικών σωμάτων ως προς τα χαρακτηριστικά τους (βλ. ενότητα 10.2) πρέπει να επιβεβαιωθεί ότι ο αριθμός, το ύψος και η θέση τοποθέτησης τους συμφωνεί με αυτά που προβλέπει η μελέτη φωτισμού. Επιπλέον στην περίπτωση που η Μελέτη Ενεργειακής Απόδοσης προβλέπει την ύπαρξη αυτοματισμών θα πρέπει να επιβεβαιωθεί η ύπαρξη και λειτουργία τους. Στην περίπτωση συστήματος φωτισμού με χειροκίνητους διακόπτες, θα πρέπει να επιβεβαιωθεί ότι: • Κάθε ανεξάρτητο γραφείο έχει το δικό του διακόπτη ελέγχου, με δυνατότητα επιλογής δύο επιπέδων φωτισμού ή δυνατότητα ρύθμισης στάθμης φωτισμού (dimming) εφόσον υπάρχει ένα μόνο φωτιστικό. • Τα γειτονικά φωτιστικά σώματα σε ενιαίο χώρο εκτός της ζώνης εκμετάλλευσης φυσικού φωτισμού, τοποθετήθηκαν σε κυκλώματα φωτισμού εναλλάξ έτσι ώστε να υπάρχει επιλογή επίτευξης φωτισμού με τη μισή ένταση (βλ. Σχήμα 6-11, 6-ρ). • Τα φωτιστικά σώματα περιμετρικά των χώρων με εξωτερικά ανοίγματα ελέγχονται ανεξάρτητα από τα φωτιστικά σώματα του υπόλοιπου χώρου (βλ. Σχήμα 6-11, 6ξ). • Στα φωτιστικά σώματα με τρεις ή τέσσερις πηγές φωτισμού, οι μεσαίες πηγές συνδέθηκαν σε ξεχωριστό κύκλωμα, ανεξάρτητα από τους εξωτερικούς λαμπτήρες ή το φωτιστικό σώμα έχει δυνατότητα ρύθμισης στάθμης φωτισμού (dimming). • Χώροι με υψηλές απαιτήσεις φωτισμού διαθέτουν χωριστούς διακόπτες από άλλους χώρους με χαμηλότερες απαιτήσεις φωτισμού. Επιπλέον στην περίπτωση που στην Μελέτη Ενεργειακής Απόδοσης έχει εκτιμηθεί μείωση της κατανάλωσης ενέργειας για φωτισμό λόγω εκμετάλλευσης φυσικού φωτισμού (βλ. ενότητα 12.1.3) πρέπει να ελεγχθεί ότι η φωτοδιαπερατότητα τω των κουφωμάτων που τοποθετήθηκαν δεν αλλάζει την κατηγορία επίδρασης φυσικού φωτισμού (βλ. Πίνακα 12-6). --------------------------------------------------------------------------------- ## Page 115 [Page 115 preview](https://cdn2.gnosios.com/3GPQrtz2Mqy5oNcJGeLIZijQbDA/pages/500e584c-8ef5-4c33-a260-f7fa338f3a53/483822870f90bba5b9cc0859d61da0cd/115.png) - 11 Φυσικός φωτισμός 11.1 Σημασία φυσικού φωτισμού Η επίδραση του φυσικού φωτισμού στο ενεργειακό ισοζύγιο του κτιρίου είναι καταλυτική. Η προσπάθεια επίτευξης επαρκών επιπέδων φυσικού φωτισμού επηρεάζεται από το μέγεθος των ανοιγμάτων και την θέση τους, τον τύπο των υαλοπινάκων, καθώς επίσης και από τα συστήματα σκίασης, τα εξωτερικά εμπόδια και τελικά από τα κλιματικά χαρακτηριστικά της περιοχής σχεδιασμού. Σήμερα είναι διαθέσιμη η τεχνολογία της ρύθμισης της φωτεινής ροής των φωτιστικών ώστε να συμπληρώνουν τα επίπεδα φυσικού φωτισμού σε κάποιο χώρο όταν χρειάζεται. Αυτό έχει σαν συνέπεια την εξοικονόμηση ενέργειας από το σύστημα ηλεκτροφωτισμού αλλά και μια σημαντική επίδραση στην κατανάλωση για θέρμανση/ψύξη. Έτσι η ταυτόχρονη ικανοποίηση των ανταγωνιστικών απαιτήσεων για φυσικό φωτισμό και για περιορισμό των ηλιακών κερδών κατά τη διάρκεια των θερμών μηνών στη χώρα αποτελεί ένα σημαντικό –και πολλές φορές αντικρουόμενο– σχεδιαστικό στόχο και θα πρέπει να αντιμετωπίζεται στα αρχικά στάδια σχεδιασμού. Αν και η ποιότητα των φωτισμών από τα συστήματα ηλεκτροφωτισμού έχει βελτιωθεί σημαντικά λόγω των τεχνολογικών εξελίξεων, ο φυσικός φωτισμός προτιμάται λόγω των θετικών ψυχοφυσιολογικών επιδράσεων. Υγεία, ευεξία και παραγωγικότητα περιλαμβάνονται σε αυτές τις επιδράσεις. Ωστόσο, τα προαναφερθέντα πλεονεκτήματα συνοδεύονται από προβλήματα που πρέπει να επιλυθούν. Η εγγενής ανομοιομορφία στην κατανομή του φυσικού φωτισμού στην επιφάνεια εργασίας, τα ζητήματα θάμβωσης καθώς και η οπτική επαφή με το εξωτερικό περιβάλλον αποτελούν σχετικές προκλήσεις οι οποίες θα πρέπει να αντιμετωπισθούν κατάλληλα. 11.2 Δείκτες ανάλυσης Για την εκτίμηση της επίδρασης του σχεδιασμού στα επίπεδα φυσικού φωτισμού στο εσωτερικό των κτιρίων υπάρχουν διαθέσιμες διάφορες προσεγγίσεις, οι οποίες χρησιμοποιούν μια ευρεία γκάμα τεχνικών από απλές γραφοαναλυτικές μεθόδους μέχρι προσομοιώσεις. Ο σκοπός είναι η εκτίμηση των επιπέδων φυσικού φωτισμού είτε με εκτίμηση της πιθανότητας υπέρβασης μιας συγκεκριμένης τιμής είτε σε ωριαία βάση για ένα έτος. Οι υπολογισμοί πραγματοποιούνται στην επιφάνεια εργασίας (την πλειοψηφία των περιπτώσεων βρίσκεται σε ύψος 0,8m από το δάπεδο). Η επιφάνεια εργασίας δεν εκτείνεται μέχρι τους πλευρικούς τοίχους αλλά υπάρχει μια περιμετρική ζώνη 0,5m όπως φαίνεται στο επόμενο σχήμα. --------------------------------------------------------------------------------- ## Page 116 [Page 116 preview](https://cdn2.gnosios.com/3GPQrtz2Mqy5oNcJGeLIZijQbDA/pages/500e584c-8ef5-4c33-a260-f7fa338f3a53/483822870f90bba5b9cc0859d61da0cd/116.png) - Φυσικός φωτισμός Σχήμα 11-1: Ορισμός περιμετρικής ζώνης. 11.2.1 Παράγοντας Φυσικού Φωτισμού Ο Παράγοντας Φυσικού Φωτισμού (Π.Φ.Φ) είναι ένας από τους πλέον χρησιμοποιούμενους και παρά dür λύτερους δείκτες. Ορίζεται -αλλά και μετριέται- ως ο λόγος της έντασης φωτισμού στο εσωτερικό κάποιου χώρου προς την αντίστοιχη τιμή του φωτισμού στο εξωτερικό από την προϋπό- θεση ότι ο ουρανός είναι πλήρως νεφοσκεπής και χωρίς την ύπαρξη εμποδίων τα οποία μειώνουν την τιμή του εξωτερικού φωτισμού. Λόγω της αμελητέας συμμετοχής της κατανομής λαμπρότητας στον ουρανό οι τιμές του Π.Φ.Φ. δεν εξαρτώνται από τον προσανατολισμό του χώρου (αν και έχουν προ- ταθεί συνελεστές διόρθωσης) καθώς επίσης και από τον χρόνο. Μαθηματικά τα παραπάνω αποδί- δονται με την [εξ. 11-1]: Π.Φ.Φ. = (E_int / E_ext) * 100 % όπου: Π.Φ.Φ. [%]: o παράγοντας φυσικού φωτισμού E_int [lx]: η ένταση φωτισμού στο εσωτερικό κάποιου χώρου E_ext [lx]: η ένταση φωτισμού εξωτερικά 11.2.2 Αυτονομία Φυσικού Φωτισμού Σήμερα υπάρχει η δυνατότητα να υπολογιστούν τα επίπεδα φωτισμού σε τρισδιάστατα μοντέλα κι- ρίων με αρκετά καλή προσέγγιση των φωτομετρικών ιδιοτήτων των επιφανειών τους. Ο υπολογισμός αυτός μπορεί να πραγματοποιηθεί σε ωριαία βάση για τις τυπικές μετεωρολογικές τιμές της περιοχής (Climate Based Daylight Modelling) συνεπώς λαμβάνονται υπόψιν διάφοροι τύποι ουρανού (όχι μόνο ο νεφοσκεπής όπως στην περίπτωση υπολογισμού του Π.Φ.Φ.) καθώς επίσης και η παρουσία του Ήλιου. Επειδή ο προαναφερθείς υπολογισμός μπορεί να πραγματοποιηθεί σε πολύ μικρή απόσταση ιδικά κάποιου χώρου, είναι δυνατός με την κατάλληλη στατιστική επεξεργασία, να παραχθούν δεί- τες χρήσιμου στον σχεδιασμό. Η Αυτονομία Φυσικού Φωτισμού (Α.Φ.Φ.), διεθνώς γνωστή ως Day- light Autonomy (D.A.), είναι ένας τέτοιος δείκτης. Ορίζεται σαν το ποσοστό των ωρών στο έτος στο οποίο η τιμή φωτισμού σε κάποιο σημείο του χώρου είναι μεγαλύτερη από κάποια τιμή σχεδιασμού [108] --------------------------------------------------------------------------------- ## Page 117 [Page 117 preview](https://cdn2.gnosios.com/3GPQrtz2Mqy5oNcJGeLIZijQbDA/pages/500e584c-8ef5-4c33-a260-f7fa338f3a53/483822870f90bba5b9cc0859d61da0cd/117.png) - Φυσικός φωτισμός (π.χ. 500lx) όπως παρουσιάζεται στο παρακάτω σχήμα. Επισημαίνεται ότι η τιμή της Α.Φ.Φ. επηρεάζεται από το ωράριο λειτουργίας του χώρου. Σχήμα 11-2: Εκτίμηση Α.Φ.Φ. από ωριαίες τιμές φωτισμού σε ετήσια βάση σε κάποιο σημείο του χώρου. 11.2.3 Χωρική Αυτονομία Φυσικού Φωτισμού Μια δυσκολία που εμφανίζει η χρήση των τυπικών Αυτονομίας Φυσικού Φωτισμού (Α.Φ.Φ.) είναι το γεγονός ότι εξαρτώνται από το σημείο στο οποίο γίνεται ο υπολογισμός. Συνεπώς όταν μιας ενδιαφέρουσα επιφάνεια δεν πρέπει να υπολογισθούν οι τιμές Α.Φ.Φ. σε ένα αριθμό σημείων επί αυτής της επιφάνειας. Έτσι αναπτύχθηκε ένας δείκτης ο οποίος μπορεί να χρησιμοποιηθεί για να εξετάσει την επάρκεια του φυσικού φωτισμού σε κάποιο χώρο. Ονομάζεται Χωρική Αυτονομία Φυσικού Φωτισμού (Χ.Α.Φ.Φ.), διεθνώς γνωστή ως Spatial Daylight Autonomy (sDA), και ορίζεται σαν το ποσοστό της επιφάνειας που εξετάζεται. Μια τυπική ανάλυση πραγματοποιείται χρησιμοποιώντας π.χ. την sDA500lux, δηλ. το ποσοστό του χώρου στο οποίο τα επίπεδα φυσικού φωτισμού είναι >300lx στο 50% του χρόνου λειτουργίας (π.χ. 08:00-18:00) θεωρώντας χρήση σκίασης για τον περιορισμό του άμεσου ηλιακού φωτισμού. 11.3 Κριτήρια σχεδιασμού Για να αξιολογηθεί ο σχεδιασμός ενός κτιρίου σχετικά με την αξιοποίηση του φυσικού φωτισμού πέραν της ενεργειακής του συνεισφοράς, απαιτείται να τεθούν μια σειρά από κριτήρια αξιολόγησης. Τα κριτήρια σχεδιασμού βασίζονται στο πρότυπο ΕΝ 17037. Έτσι για την αξιολόγηση των βασικών παραμέτρων που σχετίζονται με το φυσικό φως τα κριτήρια είναι: α. η επάρκεια σε φυσικό φως, β. η θέα, γ. η έκθεση σε ηλιακό φως (στους χώρους που η παρουσία του είναι απαραίτητη) και δ. η προστασία από την θάμβωση. Για κάθε ένα από αυτά τα κριτήρια, το πρότυπο καθορίζει τρεις κατηγορίες απόδοσης: χαμηλή, μεσαία και υψηλή. --------------------------------------------------------------------------------- ## Page 118 [Page 118 preview](https://cdn2.gnosios.com/3GPQrtz2Mqy5oNcJGeLIZijQbDA/pages/500e584c-8ef5-4c33-a260-f7fa338f3a53/483822870f90bba5b9cc0859d61da0cd/118.png) - Φυσικός φωτισμός 11.3.1 Επάρκεια σε φυσικό φως Η επάρκεια σε φυσικό φως πραγματοποιείται με τον υπολογισμό της έντασης φωτισμού στον χώρο και η κατηγοριοποίηση βασίζεται στην χωρική και χρονική κατανομή των τιμών φωτισμού στην επιφάνεια εργασίας. Για να κατηγοριοποιηθεί ένας χώρος, είναι απαραίτητο: • Είτε να αποδειχθεί ότι μια τιμή έντασης φωτισμού επιτυγχάνεται σε ένα ποσοστό της επιφάνειας εργασίας για ένα ποσοστό του χρόνου. Ο συγκεκριμένος υπολογισμός πραγματοποιείται σε ωριαία βάση με την βοήθεια του αντίστοιχου κλιματικού αρχείου. Στα πλεονεκτήματα της προσέγγισης αυτής είναι και η δυνατότητα χρήσης δυναμικών συστημάτων σκίασης. Οι τιμές έντασης φωτισμού που χρησιμοποιούνται είναι οι 100, 300, 500 και 750lx (Πίνακας 11-1). • Είτε να επιτευχθεί μια συγκεκριμένη τιμή του παράγοντα φυσικού φωτισμού (Π.Φ.Φ.) σε ένα ποσοστό της επιφάνειας εργασίας. Ο υπολογισμός της συγκεκριμένης αυτής τιμής υπολογίζεται ως εξής: ορίζεται μια τιμή έντασης φωτισμού που χρειάζεται να επιτευχθεί στο εσωτερικό (οι τιμές αναφοράς είναι οι 100, 300, 500, 750lx) και διαιρείται με την εξωτερική τιμή του εξωτερικού διάχυτου φωτισμού. Η διάμεση αυτή τιμή εκτιμάται χρησιμοποιώντας τις 4.380 (50% των ωρών) μεγαλύτερες τιμές του εξωτερικού διάχυτου φωτισμού από τις 8.760 συνολικά ωριαίες τιμές στο έτος. Για την υπόγραφο Τ.Ο.Τ.Ε.Ε. έχει υπολογισθεί μια κατηγοριοποίηση για όλη την χώρα η οποία παρουσιάζεται στον σχετικό πίνακα (Πίνακας 11-2). --------------------------------------------------------------------------------- ## Page 119 [Page 119 preview](https://cdn2.gnosios.com/3GPQrtz2Mqy5oNcJGeLIZijQbDA/pages/500e584c-8ef5-4c33-a260-f7fa338f3a53/483822870f90bba5b9cc0859d61da0cd/119.png) - Φυσικός φωτισμός Σχήμα 11-3: Κατανομή Π.Φ.Φ. στην επιφάνεια εργασίας. 11.3.2 Θέα Τα ανοίγματα που χρησιμοποιούνται για θέα θα πρέπει να είναι μεγαλύτερα από ένα ελάχιστο μέγεθος (ελάχιστο πλάτος=1m ,ελάχιστο ύψος=1,25m). Για την κατοχύρωση του χώρου σε σχέση με την επίτευξη οπτικής επαφής με το εξωτερικό περιβάλλον χρειάζεται να ορισθεί η επιφάνεια χρήσης. Αυτή ορίζεται σαν η επιφάνεια του χώρου στην οποία πραγματοποιείται η εργασία. Φυσικά μπορεί να ορισθεί ολόκληρη η έκταση του χώρου. Στο παρακάτω σχήμα παρουσιάζεται μια ενδεικτική περίπτωση ορισμού της επιφάνειας χρήσης. Σχήμα 11-4: Ορισμός επιφάνειας χρήσης. Η θέα από τα ανοίγματα διαχωρίζεται σε τρεις περιοχές: 1. τον ουρανό 2. το αστικό / φυσικό τοπίο και 3. το έδαφος. Ενδεικτικά οι τρεις περιοχές παρουσιάζονται στο παρακάτω σχήμα. --------------------------------------------------------------------------------- ## Page 120 [Page 120 preview](https://cdn2.gnosios.com/3GPQrtz2Mqy5oNcJGeLIZijQbDA/pages/500e584c-8ef5-4c33-a260-f7fa338f3a53/483822870f90bba5b9cc0859d61da0cd/120.png) - Φυσικός φωτισμός Σχήμα 11-5: Διαχωρισμός θέας σε τρεις περιοχές. Για την παράμετρο «θέα» ορίζονται τρία κριτήρια που πρέπει να ελεγχθούν στο 75% της επιφάνειας χρήσης: • Οι χρήστες μπορούν να δουν τουλάχιστον την γραμμή του ορίζοντα (A1). • Στην επιφάνεια χρήσης η οριζόντια γωνιακή έκταση του ορίζοντα (Α2) από κάποιο σημείο παρατήρησης θα πρέπει να είναι μεγαλύτερη από ένα ελάχιστο όριο. • Η απόσταση του ορίζοντα από εξωτερικά εμπόδια (Α3) θα πρέπει να είναι μεγαλύτερη από κάποια ελάχιστη απόσταση. Οι ελάχιστες τιμές των προαναφερόμενων κριτηρίων μαζί με τη σχετική κατηγοριοποίηση παρουσιάζονται στο επόμενο πίνακα. Πίνακας 11-3: Κατηγοριοποίηση θέας. | κατηγορία | Κριτήριο περιοχής θέας (A1) | Κριτήριο οριζόντιας γωνίας (A2) | Κριτήριο απόστασης (A3) | |-----------|-----------------------------|--------------------------------|------------------------| | Χαμηλή | Μόνο η περιοχή του ορίζοντα είναι ορατή | >14° | >6m | | Μεσαία | Δύο περιοχές θέας είναι ορατές | >28° | >20m | | Υψηλή | Και οι τρεις περιοχές θέας είναι ορατές | >54° | >50m | Σημειώσεις Για να επιλεχθεί η κατάλληλη κατηγορία θέας, θα πρέπει να καλύπτονται και τα τρία κριτήρια που συμπεριλαμβάνονται στην κάθε κατηγορία. Η εκτίμηση της οριζόντιας γωνιακής έκτασης του ορίζοντα (Α2) από κάποιο σημείο υπολογίζεται όπως φαίνεται στο παρακάτω σχήμα. Να τονισθεί ότι η ύπαρξη στερέων συστημάτων σκίασης πρέπει να λαμβάνονται υπόψη από την στιγμή που εμποδίζουν την θέα. --------------------------------------------------------------------------------- ## Page 121 [Page 121 preview](https://cdn2.gnosios.com/3GPQrtz2Mqy5oNcJGeLIZijQbDA/pages/500e584c-8ef5-4c33-a260-f7fa338f3a53/483822870f90bba5b9cc0859d61da0cd/121.png) - Φυσικός φωτισμός Υπάρχουν και εναλλακτικοί τρόποι να εκτιμηθούν οι απαιτήσεις κάθε κατηγορίας. Το κριτήριο Α1 μπορεί να ικανοποιηθεί για την μεσαία κατηγορία χρησιμοποιώντας την περιοχή του χώρου στην οποία δεν είναι ορατός ο ουρανός. Η γραμμή που χωρίζει την προαναφερθείσα περιοχή από τον υπόλοιπο χώρο λέγεται no-sky line και ο υπολογισμός παρουσιάζεται στο παρακάτω σχήμα. Όποιος παρατηρητής βρίσκεται πιο μπροστά από την no-sky line και πιο κοντά στο άνοιγμα θα βλέπει δύο περιοχές θέας. Το ίδιο μπορεί να γίνει και με την γραμμή που καθορίζει στον χώρο μια περιοχή που δεν μπορεί να δει κάποιος το έδαφος (no-ground line). Σχήμα 11-6: Θραύση γωνίας Α2. Σχήμα 11-7: Υπολογισμός περιοχής no-sky line. Το κριτήριο Α2 για την μεσαία κατηγορία μπορεί να εκτιμηθεί γεωμετρικά όπως παρουσιάζεται στο παρακάτω σχήμα για διάφορες περιπτώσεις. --------------------------------------------------------------------------------- ## Page 122 [Page 122 preview](https://cdn2.gnosios.com/3GPQrtz2Mqy5oNcJGeLIZijQbDA/pages/500e584c-8ef5-4c33-a260-f7fa338f3a53/483822870f90bba5b9cc0859d61da0cd/122.png) - Φυσικός φωτισμός Σχήμα 11-8: Απλή μέθοδος ικανοποίησης κριτηρίου Α2 για την μεσαία κατηγορία. 11.3.3 Έκθεση σε ηλιακό φως Το κριτήριο εφαρμόζεται σε χώρους στους οποίους θεωρείται απαραίτητη η παρουσία ήλιου (δωμάτια κατοικιών, νοσοκομεία κ.λπ.) για την ελάχιστη απόδοση και είναι 1½ ώρες με ήλιο την 21η Μαρτίου σε ένα σημείο που βρίσκεται στο κέντρο του παραθύρου, στην εσωτερική παρειά της πρόσοψης και σε ύψος 1,2m από το δάπεδο (αν το ύψος της ποδιάς είναι ≥1,2m τότε το σημείο πρέπει να τοποθετηθεί 0,3m ψηλότερα από την ποδιά). Στην υψηλότερη κατηγορία οι ώρες αυξάνονται σε 3¼ την ίδια ημερομηνία. Το συγκεκριμένο κριτήριο μπορεί να εκτιμηθεί είτε με χρήση γραφοτεχνικών μεθόδων, ηλιακών διαγραμμάτων ή και με υπέρθεση ηλιακού διαγράμματος επί ημισφαιρικής φωτογραφίας όπως φαίνεται στην παρακάτω εικόνα. Σχήμα 11-9: Υπέρθεση ηλιακού διαγράμματος και ημισφαιρικής φωτογραφίας από το σημείο ελέγχου. --------------------------------------------------------------------------------- ## Page 123 [Page 123 preview](https://cdn2.gnosios.com/3GPQrtz2Mqy5oNcJGeLIZijQbDA/pages/500e584c-8ef5-4c33-a260-f7fa338f3a53/483822870f90bba5b9cc0859d61da0cd/123.png) - Φυσικός φωτισμός 11.3.4 Θάμβωση Ένας από τους πρόσφατους δείκτες για τον υπολογισμό της θάμβωσης είναι και ο Daylight Glare Probability (DGP). Ο συγκεκριμένος δείκτης εκτιμά το ποσοστό των ανθρώπων που ενοχλούνται λόγω θάμβωσης και έχει αναπτυχθεί με τη συνεχή υποκειμενική απάντηση των ανθρώπων και μετρήσεων σε χώρους με κάθετα ανοίγματα εφοδιασμένα με βενετικά στόρια. Η σχέση για τον υπολογισμό του είναι: DGP = 5,87 \cdot 10^{-5} \cdot E_{v} + 9,18 \cdot 10^{-2} \cdot \log\left(1 + \frac{\sum_{j}^{ }L_{j}^{2} \cdot \omega_{j}}{E_{v}^{1,87} \cdot P_{j}^{2}}\right) + 0,16 \qquad \text{[εξ. 11-2]} όπου DGP [-]: είναι ο δείκτης Daylight Glare Probability (DGP), Ev [lx]: είναι ο κάθετος φωτισμός στο επίπεδο του ματιού, Lj [cd/m²]: είναι η λαμπρότητα της πηγής θάμβωσης, ωj [sr]: είναι η στερεά γωνία της πηγής, Pj [-]: είναι ο δείκτης θέσης και ο αριθμός των πηγών Ο έλεγχος για θάμβωση πραγματοποιείται με βάση μια τιμή αναφοράς του δείκτη DGP (Πίνακας 11-4). Ο συγκεκριμένος δείκτης υπολογίζεται σε ωριαία βάση κατά την διάρκεια του έτους και δεν θα πρέπει οι τιμές του να είναι μεγαλύτερες από την τιμή αναφοράς για χρονικά διαστήματα μεγαλύτερα του 5% των ωρών χρήσης του χώρου (π.χ. 8:00-18:00). Η εκτίμηση της θάμβωσης πραγματοποιείται σε σημεία στα οποία πραγματοποιείται κάποια εργασία και πιθανόν η θάμβωση να παίζει ένα σημαντικό ρόλο στην εκτέλεση της. Πίνακας 11-4: Κατηγοριοποίηση θάμβωσης και συσχέτιση υποκειμενικού αισθήματος θάμβωσης με την τιμή του DGP. | Κατηγορία | Τιμή DGP | Αντίληψη θάμβωσης | |------------------|-----------|--------------------------------------------------| | Υψηλή | DGP>0,35 | Θάμβωση συνήθως μη ανεκτή | | Μεσαία | 0,350,45 | Θάμβωση αντιληπτή και μη ανεκτή | --------------------------------------------------------------------------------- ## Page 124 [Page 124 preview](https://cdn2.gnosios.com/3GPQrtz2Mqy5oNcJGeLIZijQbDA/pages/500e584c-8ef5-4c33-a260-f7fa338f3a53/483822870f90bba5b9cc0859d61da0cd/124.png) - 12 Κατανάλωση ενέργειας για φωτισμό 12.1 Συστήματα φωτισμού εσωτερικών χώρων Η εξοικονόμηση ενέργειας από το σύστημα φωτισμού μπορεί να επιτευχθεί ή με την μείωση της εγκατεστημένης ισχύος ή/και με την μείωση του χρόνου λειτουργίας του συστήματος. Η μείωση της εγκατεστημένης ισχύος μπορεί να επιτευχθεί με υιοθέτηση πιο αποδοτικής τεχνολογίας (λαμπτήρες, φωτιστικά) ή με καλύτερο σχεδιασμό (συνδυασμός γενικού – τοπικού φωτισμού). Η μείωση του χρόνου λειτουργίας μπορεί να πραγματοποιηθεί με προσεκτική ευαισθητοποίηση (χειροκίνητη ρύθμιση φωτιστικών) ή/και με υιοθέτηση αυτοματισμών (χρονοδιακόπτες, αισθητήρες παρουσίας, φωτοαισθητήρια). Ο μελετητής μπορεί να επιλέξει τον κατάλληλο συνδυασμό για να πετύχει το βέλτιστο οικονομικοτεχνικά αποτέλεσμα. [Διάγραμμα] Οργανόγραμμα που απεικονίζει μέσα εξοικονόμησης ενέργειας στο φωτισμό: - Εξοικονόμηση ενέργειας - Μείωση εγκατεστημένης ισχύος - Υιοθέτηση πιο αποδοτικής τεχνολογίας - Καλύτερος σχεδιασμός - Μείωση χρόνου λειτουργίας του συστήματος - Ευαισθητοποίηση - Αυτοματισμοί - Χρονοδιακόπτες - Αισθητήρες παρουσίας/φωτοαισθητήρες - Φωτισμοί Σχήμα 12-1: Μέσα εξοικονόμησης ενέργειας στο φωτισμό. Η μείωση της κατανάλωσης ενέργειας που μπορεί να επιτευχθεί από τον έλεγχο του συστήματος φωτισμού μπορεί να είναι σημαντική και επηρεάζει τη λειτουργία και των συστημάτων θέρμανσης/ψύξης. Η μεθοδολογία υπολογισμού της εξοικονόμησης που παρουσιάζεται σε αυτή την ενότητα στηρίζεται στα αντίστοιχα ευρωπαϊκά πρότυπα που δίνουν τον υπολογισμό της εξοικονόμησης ενέργειας από το σύστημα φωτισμού (EN 15193-1 και το EN 15193-2). Οι υπολογισμοί πραγματοποιούνται σε μηνιαία βάση. Στην συνολική κατανάλωση ενέργειας από το σύστημα φωτισμού θα πρέπει να ληφθεί υπόψη τόσο η κατανάλωση ενέργειας κατά τη διάρκεια λειτουργίας του συστήματος φωτισμού όσο και οι καταναλώσεις που οφείλονται στο σύστημα φωτισμού ασφαλείας (π.χ. για φόρτιση μπαταριών) και στα συστήματα ελέγχου που έχουν υιοθετηθεί. Η συνολική, συνήθως στην επιφάνεια, ενεργειακή κατανάλωση ν από το σύστημα φωτισμού σε ετήσια βάση υπολογίζεται με την βοήθεια της επόμενης σχέσης για κάθε περιοχή του κτιρίου: --------------------------------------------------------------------------------- ## Page 125 [Page 125 preview](https://cdn2.gnosios.com/3GPQrtz2Mqy5oNcJGeLIZijQbDA/pages/500e584c-8ef5-4c33-a260-f7fa338f3a53/483822870f90bba5b9cc0859d61da0cd/125.png) - Κατανάλωση ενέργειας για φωτισμό w = Σ (w_li + w_p,li) [εξ. 12-1] όπου: w [kWh/m²]: η ανηγμένη στην επιφάνεια κατανάλωση ενέργειας του συστήματος φωτισμού, w_li [kWh/m²]: η ανηγμένη στην επιφάνεια κατανάλωση ενέργειας του συστήματος φωτισμού σε κατάσταση λειτουργίας για τον μήνα i, w_p,li [kWh/m²]: η ανηγμένη στην επιφάνεια παρασιτική κατανάλωση ενέργειας που οφείλεται στα συστήματα ελέγχου και στη θέρμανση του συστήματος φωτισμού ασφαλείας για τον μήνα i Η κατανάλωση λειτουργίας υπολογίζεται με τον πολλαπλασιασμό της εγκατεστημένης ισχύος με τον χρόνο λειτουργίας του συστήματος φωτισμού ενώ λαμβάνεται υπόψη η μείωση του χρόνου λειτουργίας λόγω χειροκίνητης/αυτόματης έναυσης–σβέσης (π.χ. αισθητήρας παρουσίας). Η ρύθμιση της φωτεινής ροής των φωτιστικών λόγω κάποιου αυτόματου εκμετάλλευσης του φυσικού φωτισμού (αισθητήρας φωτισμού) συνοπολογίζεται μειώνοντας τον χρόνο λειτουργίας του συστήματος. Για κάθε μήνα η ανηγμένη στην επιφάνεια κατανάλωση ενέργειας του συστήματος φωτισμού σε κατάσταση λειτουργίας για κάθε χώρο που χωρίζεται σε n περιοχές φωτισμού υπολογίζεται με χρήση της επόμενης σχέσης: w_li = Σ (p_n * F_c)n / 1000 * ([t_p,i * (1 - F_DAE * v_i) * F_t] + (1 - d_p) * t_i * F_c) [εξ. 12-2] όπου: w_li [kWh/m²]: η ανηγμένη στην επιφάνεια κατανάλωση ενέργειας του συστήματος φωτισμού σε κατάσταση λειτουργίας για τον μήνα i p_n [W/m²]: η πυκνότητα ισχύς του συστήματος φωτισμού (ενότητα 12.1.1) F_c [-]: ο συντελεστής διατήρησης σταθερών επιπέδων φωτισμού. Λαμβάνει τιμή διαφορετική της μονάδας μόνο όταν υπάρχει ανιχνευτικό σύστημα (ενότητα 12.1.2) d_p [-]: το ποσοστό του χρόνου λειτουργίας του χώρου που υπάρχει διαθεσιμότητα Φ.Φ. (ενότητα 12.1.4) σε ετήσια βάση, t_i[h]: ο συνολικός χρόνος λειτουργίας του υπό εξέταση χώρου για τον μήνα i (ενότητα 12.1.4) F_DAE [-]: ο συντελεστής αξιοποίησης φυσικού φωτισμού (Φ.Φ.) σε περιοχές που υπάρχει διαθεσιμότητα Φ.Φ. (ενότητα 12.1.3) v_i [-]: ο διορθωτικός συντελεστής διαθεσιμότητας Φ.Φ. σε επίπεδο μήνα (ενότητα 12.1.3), F_t [-]: ο συντελεστής επίδρασης χρηστών που λαμβάνει υπόψη τη μείωση του χρόνου λειτουργίας λόγω απουσίας των χρηστών από τους χώρους(ενότητα 12.1.5), --------------------------------------------------------------------------------- ## Page 126 [Page 126 preview](https://cdn2.gnosios.com/3GPQrtz2Mqy5oNcJGeLIZijQbDA/pages/500e584c-8ef5-4c33-a260-f7fa338f3a53/483822870f90bba5b9cc0859d61da0cd/126.png) - Κατανάλωση ενέργειας για φωτισμό 12.1.1 Ηλεκτρική ισχύς συστήματος φωτισμού Σε περίπτωση μελέτης νέου συστήματος φωτισμού, η ηλεκτρική ισχύς του συστήματος φωτισμού προκύπτει κατά τη φάση διαστασιολόγησης του συστήματος φωτισμού. Σε αρχικά στάδια της μελέτης μπορεί να χρησιμοποιηθεί η μεθοδολογία που περιγράφεται στην επόμενη ενότητα 12.1.1.2. Στην περίπτωση υφιστάμενων συστημάτων ακολουθείται η μεθοδολογία που περιγράφεται στην ενότητα 12.1.1.1. 12.1.1.1 Καταγραφή εγκατεστημένης ισχύος Για τα υφιστάμενα συστήματα φωτισμού, η συνολική εγκατεστημένη ισχύς για φωτισμό [W] σε ένα χώρο υπολογίζεται από τον τύπο των φωτιστικών σωμάτων που είναι εγκατεστημένα και τον αριθμό τους. P_{t} = \sum n_{lum} \cdot P_{lum} \hspace{1cm} [εξ. 12-3] όπου \hspace{1cm} P_{t} [W]: \hspace{1cm} η εγκατεστημένη ισχύς του συστήματος φωτισμού του χώρου \hspace{1cm} n_{lum} [-]: \hspace{1cm} ο αριθμός των ίδιων φωτιστικών σωμάτων \hspace{1cm} P_{lum} [W]: \hspace{1cm} η ονομαστική ισχύς του κάθε τύπου φωτιστικού Για τα υφιστάμενα κτίρια ή κτιριακές μονάδες ο αριθμός των φωτιστικών ανά τύπο φωτιστικού σώματος σε μια περιοχή φωτισμού προκύπτει από την καταγραφή τους, και η εγκατεστημένη ισχύς για κάθε διαφορετικό τύπο φωτιστικού λαμβάνεται από το δελτίο πληροφοριών προϊόντος του φωτιστικού σώματος. Στην περίπτωση που δεν υπάρχουν στοιχεία από τον κατασκευαστή, η ισχύς εκτιμάται από την ονομαστική ισχύ του συνόλου των λαμπτήρων που περιλαμβάνονται στον εξεταζόμενο τύπο φωτιστικού, με μια προσθήκη ανάλογα με το τύπο συστήματος λειτουργίας (μετασχηματιστής, ballast, driver) εφόσον υπάρχει: P_{lum} = n_{lamp} \cdot P_{lamp} \cdot f_{gear} \hspace{1cm} [εξ. 12-4] όπου \hspace{1cm} P_{lum} [W]: \hspace{1cm} η ισχύς του κάθε φωτιστικού σώματος \hspace{1cm} n_{lamp} [-]: \hspace{1cm} ο αριθμός λαμπτήρων ανά φωτιστικό σώμα \hspace{1cm} P_{lamp} [W]: \hspace{1cm} η ονομαστική ισχύς του κάθε λαμπτήρα \hspace{1cm} f_{gear} [-]: \hspace{1cm} ο συντελεστής προσαύξησης ισχύος (Πίνακας 12-1) Πίνακας 12-1: Συντελεστής προσαύξησης ισχύος f_{gear} λόγω ύπαρξης ballast
ΤύποςΣυντελεστής προσαύξησης ισχύος f_{gear}
Ηλεκτρομαγνητικό ballast1,20
Ηλεκτρονικό ballast1,05
Driver1,00
Χωρίς ballast1,00
--------------------------------------------------------------------------------- ## Page 127 [Page 127 preview](https://cdn2.gnosios.com/3GPQrtz2Mqy5oNcJGeLIZijQbDA/pages/500e584c-8ef5-4c33-a260-f7fa338f3a53/483822870f90bba5b9cc0859d61da0cd/127.png) - 12.1.1.2 Εκτίμηση εγκατεστημένης ισχύος για νέα και έλεγχο επάρκειας για υφιστάμενα συστήματα Η μέθοδος γρήγορου υπολογισμού των ενεργειακών απαιτήσεων των συστημάτων φωτισμού και συγκεκριμένα της ισχύος τους αφορά: - εφαρμογές στο αρχικό στάδιο (νέες ή υπό ανακαίνιση), στις οποίες δεν έχει ολοκληρωθεί ο σχεδιασμός του συστήματος φωτισμού και - υφιστάμενες εγκαταστάσεις για τον έλεγχο επάρκειας του συστήματος φωτισμού πέραν των μετρήσεων που μπορούν να πραγματοποιηθούν (βλ. ενότητα 13.2). Η συγκεκριμένη διαδικασία ακολουθείται και κατά την ενεργειακή επιθεώρηση κτιρίων για την έκδοση πιστοποιητικού ενεργειακής απόδοσης τόσο για τον έλεγχο επάρκειας του υφιστάμενου συστήματος φωτισμού όσο και για την σύνταξη προτάσεων αναβάθμισής του. Στην περίπτωση που η καταγεγραμμένη ισχύς του συστήματος φωτισμού είναι μικρότερη από αυτή που εκτιμάται με τη γρήγορη μέθοδο υπολογισμού, για τους υπολογισμούς ενεργειακής απόδοτικότητας του κτιρίου θα χρησιμοποιείται η εκτιμημένη εγκατεστημένη ισχύς που παρέχει επάρκεια φωτισμού. Η ποιότητα των αποτελεσμάτων περιορίζεται από την ακρίβεια των παραδοχών που θα κάνει ο μελετητής στα αρχικά δεδομένα αλλά και στην εκτίμηση των προτεπλεγμένων παραγόντων. Για νέες ή υπό ανακαίνιση εγκαταστάσεις οι τιμές που υπολογίζονται θα πρέπει να ελέγχονται με βάση τα όρια της εγκατεστημένης ισχύος ανά χρήση όπως ορίζονται από τον Κ.Εν.Α.Κ. για έλεγχο τυχόν μεγάλων αποκλίσεων από τις μέγιστες επιτρεπτέες τιμές. Σχήμα 12-2: Σχεδιάγραμμα χρήσης του γρήγορου υπολογισμού της ισχύος. Η πυκνότητα ισχύος ρ (W/m²) υπολογίζεται από τυπικές τιμές ισχύος ανά φωτεινή ροή ρν (W/m² 100lx) ανάλογα το μέγεθος και το ύψος του χώρου, την κατανομή φωτισμού του επιλεγμένου φωτιστικού σώματος, την απαιτούμενη ένταση φωτισμού Εm(lx), τον επιλεγμένο συνετελεστή συντήρησης (η), τη μέθοδο σχεδιασμού (γενικός φωτισμός ή φωτισμός συγκεκριμένης εργασίας). Η πυκνότητα ισχύος μιας εγκατάστασης μπορεί να υπολογιστεί γρήγορα με χρήση της επόμενης σχέσης: --------------------------------------------------------------------------------- ## Page 128 [Page 128 preview](https://cdn2.gnosios.com/3GPQrtz2Mqy5oNcJGeLIZijQbDA/pages/500e584c-8ef5-4c33-a260-f7fa338f3a53/483822870f90bba5b9cc0859d61da0cd/128.png) - Κατανάλωση ενέργειας για φωτισμό p = P = \frac{E_m}{100} \cdot k_g \cdot F_{mν} \cdot F_{ca} \quad [εξ. 12-5] όπου: p [W/m²]: η πυκνότητα ισχύος του συστήματος φωτισμού, \quad p_m[W/(m²·100lx)]: η πυκνότητα ισχύος της τεχνολογίας λαμπτήρα (Πίνακας 12-2) ή [εξ. 12-6] \quad E_m[lx]: η τιμή στόχος της έντασης φωτισμού στην επιφάνεια εργασίας (Πίνακας 3-3) \quad k_g[-]: διορθωτικός συντελεστής που λαμβάνει υπόψη τη γεωμετρία του χώρου και τον τρόπο φωτισμού (Πίνακας 12-3) \quad F_{mν}[-]: ο συντελεστής διόρθωσης του συντελεστή συντήρησης σε περίπτωση που διαφέρει από την τιμή 0,80 (ενότητα 12.1.2.1) \quad F_{ca}[-]: ο συντελεστής διόρθωσης σχεδιασμού φωτισμού σε περίπτωση που ο σχεδιασμός του συστήματος γίνεται για γνωστές θέσεις εργασίας (ενότητα 12.1.1.2.2) Σημειώσεις: 1. Η πυκνότητα ισχύος p_m αναφέρεται σε εσωτερικές καθαρές διαστάσεις του χώρου 2. Στα συστήματα φωτισμού γραφειακών χώρων, το ποσοστό της φωτεινής ροής προς τα πάνω δεν πρέπει να είναι άνω του 30%. Πίνακας 12-2: Τυπικές τιμές φωτεινής απόδοσης φωτιστικών σωμάτων διαφορετικών τεχνολογιών λαμπτήρα και πυκνότητας ισχύος της τεχνολογίας λαμπτήρα p_m. | Τεχνολογία φωτιστικού σώματος | Πυκνότητα ισχύος της τεχνολογίας λαμπτήρα p_m [W/(m²·100lx)] | |---------------------------------------------------------------------------------|---------------------------------------------------------------| | Απλός πυράκτωσης (έχει καταργηθεί) | 24,0 | | Πυράκτωσης αλογόνου | 16,6 | | Λαμπτήρας υδραργύρου (έχει καταργηθεί) | 7,0 | | Συμπαγής φθορισμού CFL (συμπεριλαμβανομένου του ballast) | 5,0 | | Υψηλής πίεσης νατρίου (HPS) | 4,1 | | Λαμπτήρας μεταλλικών αλογονιδίων (συμπεριλαμβανομένου του ballast) | 3,4 | | T8 (T26) γραμμικού φθορισμού (συμπεριλαμβανομένου του ηλεκτρονικού ballast) | 4,2 | | T8 (T26) γραμμικού φθορισμού (συμπεριλαμβανομένου του ηλεκτρονικού ballast) 3,4 | 3,4 | | T5 (T16) γραμμικού φθορισμού (συμπεριλαμβανομένου του ηλεκτρονικού ballast) | 3,2 | | LED ψυχρούνου φωτιστικού (με ενσωματωμένο driver) | 2,5 | | LED, θερμό φωτιστικό (με ενσωματωμένο driver) | 2,5 | Στην περίπτωση που είναι γνωστή η φωτεινή απόδοση του φωτιστικού σώματος Φ_{λαμπ} (lm/W) η πυκνότητα ισχύος p_m μπορεί να εκτιμηθεί από τη επόμενη σχέση: p_m = P_{ref} \cdot \frac{60 \; lm/W}{Φ_{λαμπ}} \quad [εξ. 12-6] όπου p_m [W/(m²·100lx)] η πυκνότητα ισχύος του φωτιστικού σώματος, \quad Φ_{λαμπ}[lm/W]: η φωτεινή απόδοση του επιλεγμένου φωτιστικού σώματος (όχι του λαμπτήρα) \quad p_{λαμπ}[W/(m²·100lx)] η πυκνότητα ισχύος του φωτιστικού σώματος αναφοράς από τις 3.8. --------------------------------------------------------------------------------- ## Page 129 [Page 129 preview](https://cdn2.gnosios.com/3GPQrtz2Mqy5oNcJGeLIZijQbDA/pages/500e584c-8ef5-4c33-a260-f7fa338f3a53/483822870f90bba5b9cc0859d61da0cd/129.png) - Κατανάλωση ενέργειας για φωτισμό Πίνακας 12-3: Τιμές διορθωτικού συντελεστή μορφής χώρου kf για διάφορες φωτιστικές κατανομές, ύψη και μεγέθη χώρων. | Ύψος χώρου | Επιφάνεια χώρου Α | Τύπος φωτισμού (ποσοστό φωτεινής ροής προς τα επάνω) | |-----------|------------------|--------------------------------------------------| | | | Άμεσος φωτισμός (<10%) | Ημι-άμεσος φωτισμός | Ημι-έμμεσος φωτισμός | Έμμεσος φωτισμός (>90%) | | H≤3m | Πολύ μικρός χώρος (A≤10m²) | 1,00 | 1,17 | 1,70 | 2,29 | | | Μικρός χώρος (10m²150m²) | 0,62 | 0,79 | 0,78 | 0,92 | | 3m150m²) | 0,69 | 0,84 | 0,94 | 1,15 | | H>6m | Πολύ μικρός χώρος (A≤10m²) | 1,28 | 1,46 | 2,35 | 3,31 | | | Μικρός χώρος (10m²150m²) | 0,78 | 0,94 | 1,17 | 1,49 | Σημείωση: Ενδεικτικοί τύποι φωτιστικών ανά κατηγορία δίνονται στον αντίστοιχο πίνακα (Πίνακας 12-4). --------------------------------------------------------------------------------- ## Page 130 [Page 130 preview](https://cdn2.gnosios.com/3GPQrtz2Mqy5oNcJGeLIZijQbDA/pages/500e584c-8ef5-4c33-a260-f7fa338f3a53/483822870f90bba5b9cc0859d61da0cd/130.png) - Κατανάλωση ενέργειας για φωτισμό Πίνακας 12-4: Ενδεικτικοί τύποι φωτιστικών σωμάτων για την κατηγοριοποίησή τους. | Τύπος φωτιστικού/ ποσοστό φωτεινής ροής προς τα πάνω | Κατανομή φωτεινής έντασης φωτιστικού σώματος | Φωτογραφία ενδεικτικού τύπου | Περιγραφή φωτιστικών σωμάτων | |------------------------------------------------------|-----------------------------------------------|-----------------------------------|----------------------------------| | Άμεσου φωτισμού, <10% | (διάγραμμα) | (εικόνα) | Χωνευτά φωτιστικά οροφής (Στρογγυλά ή πάνελ). Γραμμικά φωτιστικά οροφής με παραβολικές περσίδες ή δίσκους λευκού χρώματος που κατευθύνουν το φωτισμό προς τα κάτω. Κρεμαστά φωτιστικά τύπου καμπάνα με αδιαφανές κάλυμμα. | | Ημι-άμεσου φωτισμού | (διάγραμμα) | (εικόνα) | Γραμμικά φωτιστικά ή πάνελ με ανάρτηση και φωτεινή πηγή που κατευθύνει μέρος του φωτισμού προς τα πάνω (το μεγαλύτερο μέρος του φωτισμού είναι προς τα κάτω). Κρεμαστά φωτιστικά τύπου καμπάνα με διαφανές κάλυμμα. Φωτιστικό βιομηχανικού τύπου με ή χωρίς κάλυμμα. | | Ημι-έμμεσου φωτισμού | (διάγραμμα) | (εικόνα) | Γραμμικά φωτιστικά ή πάνελ με ανάρτηση και φωτεινή πηγή που κατευθύνει μέρος του φωτισμού προς τα κάτω (το μεγαλύτερο μέρος του φωτισμού είναι προς τα πάνω). | [122] --------------------------------------------------------------------------------- ## Page 131 [Page 131 preview](https://cdn2.gnosios.com/3GPQrtz2Mqy5oNcJGeLIZijQbDA/pages/500e584c-8ef5-4c33-a260-f7fa338f3a53/483822870f90bba5b9cc0859d61da0cd/131.png) - Κατανάλωση ενέργειας για φωτισμό | Τύπος φωτισμού/ποσοστό φωτεινής ροής προς τα πάνω | Κατανομή φωτεινής έντασης φωτιστικού σώματος | Φωτογραφία ενδεικτικού τύπου | Περιγραφή φωτιστικών σωμάτων | | --- | --- | --- | --- | | Έμμεσος φωτισμός >90% | (Γράφημα καμπύλης) | (Φωτογραφία φωτιστικού) | Απλίκες με κατεύθυνση του φωτισμού μόνο προς τα πάνω. Ορθοστάτες με κατεύθυνση του φωτισμού μόνο προς τα πάνω. Κρεμαστά φωτιστικά με κατεύθυνση του φωτισμού μόνο προς τα πάνω | 12.1.1.2.1 Συντελεστής διόρθωσης συντελεστή συντήρησης Ο προσδιορισμός του συντελεστή συντήρησης f_m δίνεται αναλυτικά στην ενότητα 3.3.1. Τις περιπτώσεις που ο συντελεστής συντήρησης είναι διάφορος του 0,80 στο γινόμενο της εξίσωσης [εκ. 12-5] θα πρέπει να πολλαπλασιαστεί ο συντελεστής διόρθωσης του συντελεστή συντήρησης: f_mv = \frac{0.80}{f_m} \quad \textrm{[εκ. 12-7]} όπου \quad f_mv \quad [-]: \quad \text{ο συντελεστής διόρθωσης του συντελεστή συντήρησης} \nf_m \quad [-]: \quad \text{ο συντελεστής συντήρησης που χρησιμοποιείται στη μελέτη διαστασιολόγησης του συστήματος φωτισμού} Ιδιαίτερη προσοχή πρέπει να δίνεται στις περιπτώσεις των φωτιστικών σωμάτων LED όπου η παραμέτρος αταίριασμα της φωτεινής ροής τους L_{xx} δεν ταυτίζεται με τον συντελεστή συντήρησης f_m (βλ. ενότητα 3.3.4). Σε αυτή την περίπτωση: f_m = L_{xx} \cdot f_{\text{LM}} \cdot f_{\text{SM}} \quad \textrm{[εκ. 12-8]} όπου \quad f_{\text{L}} \quad [-]: \quad \text{ο συντελεστής συντήρησης για τα LED σώματα} \nL_{xx} \quad [-]: \quad \text{η τιμή αταίριασμα της φωτεινής ροής των LED φωτιστικών σωμάτων που δίνεται από τον κατασκευαστή για συγκεκριμένες ώρες λειτουργίας} \nf_{\text{LM}} \quad [-]: \quad \text{ο συντελεστής συντήρησης του φωτιστικού σώματος} \nf_{\text{SM}} \quad [-]: \quad \text{ο συντελεστής συντήρησης των εσωτερικών επιφανειών} Για φωτισμένα συστήματα που δεν υπάρχει μελέτη φωτισμού από την οποία να μπορεί να προσδιοριστεί ο συντελεστής συντήρησης, αυτός θεωρείται ίσος με 0,8 και ο συντελεστής διόρθωσης του συντελεστή συντήρησης f_mv λαμβάνεται ίσος με τη μονάδα (f_mv=1). 12.1.1.2.2 Συντελεστής διόρθωσης σχεδιασμού φωτισμού Σύμφωνα με την ενότητα 3.2 σε ένα χώρο που είναι γνωστές οι θέσεις εργασίας θα πρέπει να καθορίζονται ζώνες τεχνητού φωτισμού. Στη θέση εργασίας αντιστοιχεί η τιμή στόχος της έντασης φωτισμού όπως ορίζεται στον αντίστοιχο πίνακα (Πίνακας 3-3) ενώ στην περιμετρική περιοχή (immediate surroundings) η ένταση φωτισμού είναι χαμηλότερη. --------------------------------------------------------------------------------- ## Page 132 [Page 132 preview](https://cdn2.gnosios.com/3GPQrtz2Mqy5oNcJGeLIZijQbDA/pages/500e584c-8ef5-4c33-a260-f7fa338f3a53/483822870f90bba5b9cc0859d61da0cd/132.png) - Κατανάλωση ενέργειας για φωτισμό surrounding) η τιμή της έντασης φωτισμού είναι ένα διακριτό βήμα πριν την τιμή στόχο. Τα βήματα αυτά ακολουθούν τις παρακάτω τιμές από τη μεγαλύτερη προς τη μικρότερη: 750lx – 500lx – 300lx – 200lx - 150lx. Στην περίπτωση που ο συντελεστής διάθλασης σχεδιασμού φωτισμού ή ζώνη υποβάθρου (background) δεν επιφέρει κάποια επίδραση στους υπολογισμούς. Με αυτό τον τρόπο είναι δυνατή η μείωση της εκπετασμένης ισχύος αφού ο φωτισμός καλύπτει τις πραγματικές ανάγκες στις ζώνες που χρειάζεται και όχι π.χ. στις περιοχές διέλευσης ανάμεσα στα γραφεία των χρηστών. Ο μελετητής θα πρέπει να υπολογίζει τις επιφάνειες εργασίας και την επιφάνεια του συνολικού χώρου για να υπολογίζει την υπόλοιπη περιοχή εκτός των επιφανειών εργασίας. Ο συντελεστής διάθλασης σχεδιασμού φωτισμού F_ασ υπολογίζεται από την παρακάτω εξίσωση: F_ασ = \frac{A_g \cdot E_g + (A - A_g) \cdot E_e}{A \cdot E_{\text{με}}} \quad [εξ. 12-9] όπου F_σ : ο συντελεστής διάθλασης σχεδιασμού φωτισμού, A_{\text{με}} [m^2]: το άθροισμα των επιφανειών εργασίας στο χώρο, A [m^2]: η συνολική επιφάνεια του χώρου, E_g [lx]: η ένταση φωτισμού για την επιφάνεια εργασίας E_e [lx]: η ένταση φωτισμού ένα βήμα προς τα πίσω από την τιμή στόχο της έντασης φωτισμού στην επιφάνεια εργασίας (750lx – 500lx – 300lx – 200lx -150lx). Όταν το σύστημα φωτισμού σχεδιάζεται ή είναι σχεδιασμένο λαμβάνοντας όλο τον χώρο ως επιφάνεια εργασίας, ο συντελεστής διάθλασης σχεδιασμού φωτισμού F_ασ ισούται με την μονάδα (F_ασ=1). 12.1.2 Μείωση της κατανάλωσης λόγω ύπαρξης συστήματος διατήρησης της φωτεινής ροής Σε σύστημα φωτισμού το οποίο υποστηρίζει την ρύθμιση της φωτεινής ροής των φωτιστικών (dimming) μέσω π.χ. χρήσης κατάλληλου αισθητήρα υπάρχει η δυνατότητα στην αρχή της λειτουργίας του συστήματος η φωτεινή ροή να μειωθεί έτσι ώστε να διατηρούνται τα επίπεδα φωτισμού σχεδιασμού. Υποθευέται ότι η ένταση φωτισμού σχεδιασμού (π.χ. Ε_σχεδ =500lx) αναφέρεται στην ένταση φωτισμού στο τέλος του κύκλου συντήρησης. Ο σχεδιαστής ανάλογα με τις επιλογές που κάνει, καθορίζει τον κύκλο συντήρησης και αυτό λαμβάνεται αυτόματα στους υπολογισμούς μέσω του συντελεστή συντήρησης (f_\text{συντ}). Πρακτικά μια μικρή τιμή του f_\text{συντ} που σημαίνει πολύ μεγάλα επίπεδα φωτισμού στην αρχή λειτουργίας του συστήματος (E_\text{αρχ}=E_\text{σχεδ}/f_\text{συντ}) (βλ. Σχήμα 3-5). Σε μια απλή του μορφή, δηλαδή χωρίς να λαμβάνονται υπόψη ιδιαιτερότητες του συστήματος ελέγχου όπως η μη γραμμική ανάδραση στην καταναλισκόμενη ισχύ και στην εκπεμπόμενη φωτεινή ροή, ο συντελεστής συντήρησης σταθερών επιπέδων φωτισμού F_σ μπορεί να υπολογισθεί από την επόμενη σχέση: F_σ = (1 + f_\text{συντ})/2 \quad [εξ. 12-10] όπου F_σ: ο συντελεστής διατήρησης σταθερών επιπέδων φωτισμού f_\text{συντ}: ο συντελεστής συντήρησης του συστήματος φωτισμού Όταν δεν υπάρχει σύστημα διατήρησης της φωτεινής ροής ο συντελεστής διατήρησης σταθερών επιπέδων φωτισμού F_σ ισούται με την μονάδα (F_σ=1). --------------------------------------------------------------------------------- ## Page 133 [Page 133 preview](https://cdn2.gnosios.com/3GPQrtz2Mqy5oNcJGeLIZijQbDA/pages/500e584c-8ef5-4c33-a260-f7fa338f3a53/483822870f90bba5b9cc0859d61da0cd/133.png) - Κατανάλωση ενέργειας για φωτισμό 12.1.3 Αξιοποίηση φυσικού φωτισμού Σε πολλούς χρήσεως χώρων, ο κατάλληλος σχεδιασμός μπορεί να μειώσει την κατανάλωση για φωτισμό με αξιοποίηση του Φ.Φ. Σε κάποιες χρήσεις χώρων η αξιοποίηση του Φ.Φ. επιτυγχάνεται ακόμη και στην περίπτωση που δεν υπάρχει κάποιο αυτόματο σύστημα ελέγχου του συστήματος φωτισμού. Η μείωση που μπορεί να επιτευχθεί είναι συνάρτηση των απαιτήσεων του χώρου, του τύπου των ανοιγμάτων (σε κατακόρυφα ή οριζόντια δομικά στοιχεία), των συστημάτων ελέγχου του συστήματος ακίδων-απορρόφησης θάμβωσης (χειροκίνητα ή με χρήση αισθητήρα) καθώς και του ίδιου του συστήματος φωτισμού (χειροκίνητα ή με χρήση αισθητήρα). Στον επόμενο πίνακα δίνονται οι χρήσεις χώρων για τις οποίες μπορεί να γίνει αξιοποίηση του Φ.Φ. Πίνακας 12.5: Χρήσεις χώρων για τους οποίους υπάρχει αξιοποίηση του φυσικού φωτισμού.
Χρήσεις Χώρωναξιοποίηση φυσικού φωτισμούαξιοποίηση φυσικού φωτισμού με χειροκίνητους διακόπτες
1 Reception, Lobbyναιόχι
2 Εσωτερική πισίνα - Spaναιόχι
3 Χώρος εκθέσεων τέχνης, Μουσείο (κύριοι χώροι)ναιόχι
4 Αίθουσα γυμναστικής, χοροδιδασκαλείοναιναι
5 Αίθουσα διδασκαλίας 1-βάθμιας & 2-βάθμιας εκπαίδευσηςναιναι
6 Αίθουσα διδασκαλίας 3-βάθμιας εκπαίδευσηςναιναι
7 Αίθουσα διδασκαλίας φροντιστηρίουναιναι
8 Νηπιαγωγείο (αίθουσα απασχόλησης και δραστηριοτήτων)ναιναι
9 Δωμάτια ασθενών (πίττυερα)ναιόχι
10 Εξωτερικά ιατρεία (αίθουσα εξέτασης)ναιόχι
11 Αίθουσες θεραπειών - αιμοδοσίαςναιόχι
12 Αίθουσες - διάδρομοι αναμονήςναιόχι
13 Εργαστήριαναιόχι
14 Φυσικοθεραπευτήριο - Γυμναστήριοναιόχι
15 Αγροτικό ιατρείο, Υγειονομικός σταθμόςναιόχι
16 Βρεφικός - Παιδικός σταθμός (χώροι φροντίδας)ναιναι
17 Υπεραγορά τροφίμωνναιόχι
18 Ινστιτούτο αισθητικής, παροχή υπηρεσιών καλλωπισμούναιόχι
19 Κλειστά γραφείαναιόχι
20 Ανοιχτοί γραφειακοί χώροιναιόχι
21 Διάδρομοι & Χώροι κυκλοφορίαςναιόχι
12.1.3.1 Ζώνες εκμετάλλευσης του φυσικού φωτισμού Οι ζώνες εκμετάλλευσης φυσικού φωτισμού (Ζ.Ε.Φ.Φ.) είναι οι περιοχές που διαθέτουν ανοίγματα στα κατακόρυφα ή οριζόντια δομικά στοιχεία και στα οποίες είναι δυνατή η αξιοποίηση του Φ.Φ. Απαραίτητη προϋπόθεση είναι η δυνατότητα ελέγχου χειροκίνητα ή αυτόματα της ομάδας των φωτιστικών σωμάτων που ανήκουν στη Ζ.Ε.Φ.Φ. ανεξάρτητα από τα φωτιστικά σώματα που δεν ανήκουν στη Ζ.Ε.Φ.Φ. --------------------------------------------------------------------------------- ## Page 134 [Page 134 preview](https://cdn2.gnosios.com/3GPQrtz2Mqy5oNcJGeLIZijQbDA/pages/500e584c-8ef5-4c33-a260-f7fa338f3a53/483822870f90bba5b9cc0859d61da0cd/134.png) - Κατανάλωση ενέργειας για φωτισμό Σε χώρους με πλευρικό άνοιγμα πλάτους Wn και ύψος περικλεί hη, η ζώνη εκμετάλλευσης φυσικού φωτισμού που σχηματίζεται καλύπτει μέρος του χώρου επάνω από την επιφάνεια εργασίας με ύψος hπ με βάθος Lz,εφ, που εξαρτάται από το ύψος της δέσμης φυσικού φωτισμού hz,οε (ύψος μεταξύ περικλεί και επιφάνειας εργασίας) και πλάτος Wz,οε που εξαρτάται από το βάθος Lz,εφ και το πλάτος του παραθύρου Wn (Σχήμα 12-3). Τα παραπάνω μεγέθη συνδέονται μεταξύ τους και υπολογίζονται από τις ακόλουθες σχέσεις: \[h_{z,οε} = h_η - h_{εφ} \] \[\text{[εξ. 12-11]}\] όπου \[h_{z,οε}[m]:\] το ύψος της δέσμης φυσικού φωτισμού \[h_η[m]:\] το ύψος περικλεί του διαφανούς δομικού στοιχείου \[h_{εφ}[m]:\] το ύψος της επιφάνειας εργασίας και \[L_{z,εφ} = 2.5 \cdot h_{z,οε} \] \[\text{[εξ. 12-12]}\] όπου \[L_{z,εφ}[m]:\] το βάθος της ζώνης φυσικού φωτισμού \[h_{z,οε}[m]:\] το ύψος της δέσμης φυσικού φωτισμού και \[W_{z,οε} = W_n + 0.5 \cdot L_{z,εφ} \] \[\text{[εξ. 12-13]}\] όπου \[W_{z,οε}[m]:\] το πλάτος της ζώνης φυσικού φωτισμού \[W_n[m]:\] το πλάτος του διαφανούς δομικού στοιχείου \[L_{z,εφ}[m]:\] το βάθος της ζώνης φυσικού φωτισμού --------------------------------------------------------------------------------- ## Page 135 [Page 135 preview](https://cdn2.gnosios.com/3GPQrtz2Mqy5oNcJGeLIZijQbDA/pages/500e584c-8ef5-4c33-a260-f7fa338f3a53/483822870f90bba5b9cc0859d61da0cd/135.png) - Κατανάλωση ενέργειας για φωτισμό Σε χώρους με ανοίγματα οροφής η περιοχή φυσικού φωτισμού υπολογίζεται ανάλογα το πλάτος του ανοίγματος Wao, το ύψος του χώρου hx και το ύψος της επιφάνειας εργασίας hΕΕ. Η περιοχή που μπορεί να καλυφθεί με φυσικό φωτισμό από ένα άνοιγμα οροφής ορίζεται περιμετρικά με την ευθεία που ξεκινάει από το άνοιγμα οροφής και προτίθεται επάνω στην επιφάνεια εργασίας (με ύψος hΕΕ) με κλίση 45° (Σχήμα 12-4). Για ένα ορθογωνικό άνοιγμα διαστάσεων Wao και Lao, η περιοχή στο επίπεδο επιφάνειας εργασίας που καλύπτεται το άνοιγμα οροφής θα αντιστοιχεί σε μια ορθογωνική περιοχή με διαστάσεις Wzee και Lzee όπως υπολογίζονται από τις σχέσεις: Wzee = Wao + 2 · (hx – hΕΕ) [σχ. 12-14] Lzee = Lao + 2 · (hx – hΕΕ) [σχ. 12-15] όπου: Wao[m]: το πλάτος της ζώνης φυσικού φωτισμού Lzee[m]: το μήκος της ζώνης φυσικού φωτισμού Wao [m]: το πλάτος του διαφανούς δομικού στοιχείου Lao [m]: το μήκος του διαφανούς δομικού στοιχείου hx [m]: το ύψος του χώρου hΕΕ [m]: το ύψος της επιφάνειας εργασίας Για ένα κυκλικό άνοιγμα, η περιοχή στο επίπεδο επιφάνειας εργασίας που καλύπτει το άνοιγμα οροφής θα αντιστοιχεί σε μια κυκλική περιοχή με διάμετρο Dzee όπως υπολογίζεται από τη σχέση: Dzee = Wao + 2 · (hx – hΕΕ) [σχ. 12-16] όπου: Dzee[m]: η διάμετρος της ζώνης φυσικού φωτισμού Wao [m]: η διάμετρος του διαφανούς δομικού στοιχείου hx [m]: το ύψος του χώρου hΕΕ [m]: το ύψος της επιφάνειας εργασίας Σχήμα 12-4: Ζώνη εκμετάλλευσης φυσικού φωτισμού (Ζ.Ε.Φ.Φ.) ανοιγμάτων σε οριζόντια δομικά στοιχεία. --------------------------------------------------------------------------------- ## Page 136 [Page 136 preview](https://cdn2.gnosios.com/3GPQrtz2Mqy5oNcJGeLIZijQbDA/pages/500e584c-8ef5-4c33-a260-f7fa338f3a53/483822870f90bba5b9cc0859d61da0cd/136.png) - Κατανάλωση ενέργειας για φωτισμό Όταν υπάρχουν πολλά ανοίγματα (είτε κατακόρυφα είτε οριζόντια) σε μία ζώνη υπάρχει περίπτωση οι Ζ.Ε.Φ.Φ. να αλληλοκαλύπτονται. Σε αυτή την περίπτωση το κοινό τμήμα θα ανήκει στην Ζ.Ε.Φ.Φ. που έχει την μεγαλύτερη τιμή του Παράγοντα Φυσικού Φωτισμού (Π.Φ.Φ.) Σε κάθε Ζ.Ε.Φ.Φ. εκτιμάται η μέση τιμή του παράγοντα φυσικού φωτισμού (Π.Φ.Φ.) όπως αναλύεται στην επόμενη ενότητα. 12.1.3.2 Μέση τιμή παράγοντα φυσικού φωτισμού στη ζώνη εκμετάλλευσης φυσικού φωτισμού Η μέση τιμή του παράγοντα φυσικού φωτισμού (Π.Φ.Φ.) μπορεί να υπολογιστεί με κάποιο λογισμικό το οποίο έχει αξιολογηθεί με βάση το CIE 171. Η εκτίμηση της μέσης τιμής του Π.Φ.Φ. στην Ζ.Ε.Φ.Φ. εξαρτάται και από την πυκνότητα του καικάνθου δομικού στοιχείου. Η απόσταση μεταξύ του σημείου υπολογισμού πρέπει να είναι μικρότερη/ίση από 0.5m ενώ μια περιμετρική ζώνη πλάτους 0.5μ εξαιρείται των υπολογισμών (βλ. Σχήμα 12-1). Εναλλακτικά, για ανοίγματα στα κατακόρυφα δομικά στοιχεία, η μέση τιμή του Π.Φ.Φ. μπορεί να εκτιμηθεί με χρήση της επόμενης σχέσης: P.Φ.Φ. = ( 2.00 \frac{A_{σκ}}{A_{δ}} + 0.73 ) * τ_w * Ι_{σκ,οριζ} * Ι_{σκ,κατ} * Ι_{σκ,εμπ} όπου: Π.Φ.Φ. [%] ο παράγοντας φυσικού φωτισμού της ζώνης εκμετάλλευσης φυσικού φωτισμού A_{σκ} [m²] η επιφάνεια των διαφανών δομικών στοιχείων πάνω από το επίπεδο εργασίας, A_{δ} [m²] η επιφάνεια της ζώνης εκμετάλλευσης φυσικού φωτισμού (Ζ.Ε.Φ.Φ.) τ_w [-] ο συντελεστής διαπερατότητας των διαφανών δομικών στοιχείων. Ο υπολογισμός του με καθοδικές και τυπικές τιμές δίνονται στην Τ.Ο.Τ.Ε.Ε. 20701-1 Ι_{σκ,οριζ} [-]: ο συντελεστής σκίασης του χώρου από οριζόντια εμπόδια/ορόφους (βλ. Σχήμα 12-6) Ι_{σκ,κατ} [-]: ο συντελεστής σκίασης του χώρου από οριζόντια εμπόδια/προβολές Ι_{σκ,εμπ} [-]: ο συντελεστής σκίασης του χώρου από κατακόρυφα εμπόδια-προβολές σκιεράτα [128] --------------------------------------------------------------------------------- ## Page 137 [Page 137 preview](https://cdn2.gnosios.com/3GPQrtz2Mqy5oNcJGeLIZijQbDA/pages/500e584c-8ef5-4c33-a260-f7fa338f3a53/483822870f90bba5b9cc0859d61da0cd/137.png) - Κατανάλωση ενέργειας για φωτισμό Ο υπολογισμός των συντελεστών σκίασης του χώρου πραγματοποιείται με την εκτίμηση των γωνιών σκίασης (από το κέντρο του ανοίγματος) όπως παρουσιάζεται στο επόμενο σχήμα (Σχήμα 12-6). Ανάλογα με την τιμή του Π.Φ.Φ. η επίδραση του φυσικού φωτισμού στην πιθανή εξοικονόμηση ενέργειας κατηγοριοποιείται με τον τρόπο που παρουσιάζεται στον παρακάτω πίνακα: Πίνακας 12-6: Κατηγοριοποίηση της επίδρασης του φυσικού φωτισμού στην εξοικονόμηση ενέργειας από το σύστημα ηλεκτροφωτισμού με βάση την μέση τιμή του Π.Φ.Φ.
Επίδραση Φυσικού ΦωτισμούΠαράγοντας Φυσικού Φωτισμού (Π.Φ.Φ.)
ΚαμίαΠ.Φ.Φ. < 1%
Μικρή1% ≤ Π.Φ.Φ. < 2%
Μέτσια2% ≤ Π.Φ.Φ. < 3%
Ισχυρή3% ≤ Π.Φ.Φ.
--------------------------------------------------------------------------------- ## Page 138 [Page 138 preview](https://cdn2.gnosios.com/3GPQrtz2Mqy5oNcJGeLIZijQbDA/pages/500e584c-8ef5-4c33-a260-f7fa338f3a53/483822870f90bba5b9cc0859d61da0cd/138.png) - Κατανάλωση ενέργειας για φωτισμό Τύπος σκίασης | Υπολογισμός συντελεστή σκίασης ---|--- Κάθετη τομή | I_τ, σκ = cos(1,5 × α) όταν α<60° | I_τ, σκ = 0 όταν α>60° Κάθετη τομή | I_τ, σκ = cos(1,33 × θ) όταν θ < 67,5° | I_τ, σκ = 0 όταν θ >= 67,5° Οριζόντια τομή | I_τ, σκ = 1 - (γ/300°) Σχήμα 12-6: Εκτίμηση συντελεστών σκίασης για διάφορους τύπους σκιάστρων. --------------------------------------------------------------------------------- ## Page 139 [Page 139 preview](https://cdn2.gnosios.com/3GPQrtz2Mqy5oNcJGeLIZijQbDA/pages/500e584c-8ef5-4c33-a260-f7fa338f3a53/483822870f90bba5b9cc0859d61da0cd/139.png) - Κατανάλωση ενέργειας για φωτισμό 12.1.3.3 Διορθωτικός συντελεστής διαθεσιμότητας φυσικού φωτισμού ανά μήνα ν Ο διορθωτικός συντελεστής ν διαθεσιμότητας Φ.Φ. για κάθε μήνα διαφοροποιείται για ανοίγματα σε κατακόρυφα και οριζόντια δομικά στοιχεία και δίνεται στον επόμενο πίνακα: Πίνακας 12-7: Μηνιαίες τιμές του συντελεστή ν. | θέση ανοίγματος | ΙΑΝ | ΦΕΒ | ΜΑΡ | ΑΠΡ | ΜΑΪ | ΙΟΥΝ | ΙΟΥΛ | ΑΥΓ | ΣΕΠ | ΟΚΤ | ΝΟΕ | ΔΕΚ | |---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---| | κατακόρυφα δομικά στοιχεία | 0,85 | 0,97 | 1,06 | 1,12 | 1,16 | 1,17 | 1,15 | 1,11 | 1,04 | 0,94 | 0,81 | 0,66 | | Οριζόντια δομικά στοιχεία | 0,74 | 0,92 | 1,06 | 1,16 | 1,22 | 1,24 | 1,22 | 1,16 | 1,06 | 0,93 | 0,75 | 0,54 | 12.1.3.4 Συντελεστής αξιοποίησης φυσικού φωτισμού Fuse Με βάση την τιμή του Π.Φ.Φ (ενότητα 12.1.3.2), την χρήση του χώρου, το σύστημα ελέγχου του συστήματος φωτισμού που χρησιμοποιείται επιλέγεται ο συντελεστής αξιοποίησης Φ.Φ. Fuse. Για ανοίγματα σε κατακόρυφα δομικά στοιχεία σημαντική αξιοποίηση του Φ.Φ. μπορεί να επιτευχθεί επιπλέον με χρήση συστημάτων σκίαστρων (π.χ. αυτόματα βενετικά στόρια ή αυτόματες ρολοκουρτίνες) που μειώνουν τη θάμβωση. Οι χρήστες χώρων καθώς και η δυνατότητα αξιοποίησης ή όχι του ΦΦ. Μόνο με χειροκίνητο σύστημα ελέγχου των φωτιστικών σωμάτων της Σ.Ε.Φ.Φ. δίνονται στον αντίστοιχο πίνακα (Πίνακας 12-5). Για τους υπολογισμούς εξοικονόμησης ενέργειας λόγω αξιοποίησης Φ.Φ. αξιολογούνται τα συστήματα σκίασης και τα συστήματα ελέγχου που δίνονται στους αντίστοιχους πίνακες (Πίνακας 12-8 και Πίνακας 12-9). Πίνακας 12-8: Τύποι σκίασης για τον υπολογισμό του συντελεστή αξιοποίησης Φ.Φ. Fuse. | Τύπος σκίασης | Περιγραφή | |---|---| | 1 | Τυπικά σκίαστρα για μείωση της θάμβωσης. Βενετικά στόρια, ημιαδιαφανή ρολά και γενικά συστήματα που προβλέπονται για χρήση σε χώρους με χρήση υπολογιστών | | 2 | Αυτόματα σκίαστρα που μπορούν να ελέγχουν τόσο τη θάμβωση όσο και τα ηλιακά κέρδη. Σκίαστρα που μπορούν να τροποποιούν την γεωμετρία τους (π.χ. αυτόματα βενετικά στόρια) ανάλογα με το επίπεδο φυσικού φωτισμού. Γενική σκίαση αυτού του τύπου δεν λειτουργεί σε πλήρως κλειστή κατάσταση | Πίνακας 12-9: Τύπος ελέγχου συστήματος φωτισμού για τον υπολογισμό του συντελεστή αξιοποίησης Φ.Φ. Fuse. | Σύστημα | Κατηγορία | |---|---| | Χειροκίνητη έναυση/σβέση | 1 | | Συνεχής ρύθμιση της φωτεινής ροής των φωτιστικών (dimming) | 2 Αυτόματη έναυση, υπάρχει κατανάλωση στην κατάσταση ανωμαλίας | | | 3 Αυτόματη έναυση, δεν υπάρχει κατανάλωση στην κατάσταση ανωμαλίας | Στους παρακάτω πίνακες παρουσιάζονται οι τιμές του συντελεστή αξιοποίησης Φ.Φ. Fuse. --------------------------------------------------------------------------------- ## Page 140 [Page 140 preview](https://cdn2.gnosios.com/3GPQrtz2Mqy5oNcJGeLIZijQbDA/pages/500e584c-8ef5-4c33-a260-f7fa338f3a53/483822870f90bba5b9cc0859d61da0cd/140.png) - Κατανάλωση ενέργειας για φωτισμό Πίνακας 12-10: Συντελεστής αξιοποίησης Φ.Φ. Fww για ανοίγματα σε κατακόρυφα δομικά στοιχεία. | Έλεγχος συστήματος σκίασης | Σύστημα ελέγχου φωτισμού | Απαιτούμενη ένταση φωτισμού [lx] | Μέση τιμή Π.Φ.Φ. ζώνης Ε.Φ.Φ. | μικρή | μεσαία | μεγάλη | | ------------------------------- | -------------------------- | ----------------------------------- | ------------------------------- | ------- | -------- | -------- | | χειροκίνητα | 100 | 0,30 | 0,35 | 0,42 | | | 300 | 0,21 | 0,25 | 0,32 | | | 500 | 0,17 | 0,22 | 0,29 | | | 100 | 0,36 | 0,41 | 0,48 | | | 300 | 0,27 | 0,32 | 0,39 | | | 500 | 0,26 | 0,31 | 0,38 | | dimming, stand-by losses, switch on | 100 | 0,40 | 0,47 | 0,55 | | | 300 | 0,29 | 0,36 | 0,43 | | | 500 | 0,27 | 0,33 | 0,41 | | dimming, no stand-by losses, switch on | 100 | 0,32 | 0,39 | 0,47 | | | 300 | 0,22 | 0,30 | 0,37 | | | 500 | 0,19 | 0,26 | 0,33 | | αυτόματο | 100 | 0,38 | 0,46 | 0,54 | | | 300 | 0,29 | 0,38 | 0,45 | | | 500 | 0,28 | 0,37 | 0,44 | | dimming, stand-by losses, switch on | 100 | 0,42 | 0,53 | 0,61 | | | 300 | 0,32 | 0,41 | 0,49 | | | 500 | 0,30 | 0,39 | 0,47 | Σημειώσεις 1. Για μέση τιμή Π.Φ.Φ.<1,0 θεωρείται ότι δεν υπάρχει καμία αξιοποίηση φυσικού φωτισμού και ο συντελεστής αξιοποίησης Φ.Φ. λαμβάνεται ίσος με το 0 (Fww=0). 2. Αξιοποίηση Φ.Φ. με χειροκίνητο σύστημα ελέγχου του φωτισμού υπάρχει μόνο στις χρήσεις που δίνονται στον αντίστοιχο πίνακα (Πίνακας 12-5). Για τις υπόλοιπες χρήσεις θεωρείται ότι δεν μπορεί να γίνει αξιοποίηση Φ.Φ. με χειροκίνητο έλεγχο και ο συντελεστής αξιοποίησης Φ.Φ. λαμβάνεται ίσος με το 0 (Fww=0). --------------------------------------------------------------------------------- ## Page 141 [Page 141 preview](https://cdn2.gnosios.com/3GPQrtz2Mqy5oNcJGeLIZijQbDA/pages/500e584c-8ef5-4c33-a260-f7fa338f3a53/483822870f90bba5b9cc0859d61da0cd/141.png) - Κατανάλωση ενέργειας για φωτισμό Πίνακας 12-11: Συντελεστής αξιοποίησης Φ.Φ. Για να ισχύουν σε οριζόντια δομικά στοιχεία... | Τύπος ανοιγμάτων | Σύστημα ελέγχου φωτισμού | Απαιτούμενη ένταση φωτισμού [lx] | Μέση τιμή Π.Φ.Φ. ζώνης Ε.Φ.Φ. | | --- | --- | --- | --- | | Όλα εκτός από θύρες σε βάση ή σχήμα "C" | χειροκίνητα | 100 | 0,52 | 0,57 | 0,62 | | | | 300 | 0,45 | 0,53 | 0,59 | | | | 500 | 0,28 | 0,44 | 0,53 | | | dimming, stand-by losses, switch on | 100 | 0,61 | 0,67 | 0,71 | | | | 300 | 0,61 | 0,67 | 0,71 | | | | 500 | 0,54 | 0,67 | 0,71 | | | dimming, no stand-by losses, switch on | 100 | 0,67 | 0,76 | 0,81 | | | | 300 | 0,66 | 0,74 | 0,80 | | | | 500 | 0,57 | 0,71 | 0,78 | | Βάσεις σε κάτοψη | χειροκίνητα | 100 | 0,52 | 0,57 | 0,62 | | | | 300 | 0,50 | 0,50 | 0,60 | | | | 500 | 0,13 | 0,29 | 0,47 | | | dimming, stand-by losses, switch on | 100 | 0,62 | 0,67 | 0,71 | | | | 300 | 0,65 | 0,63 | 0,71 | | | | 500 | 0,19 | 0,41 | 0,62 | | | dimming, no stand-by losses, switch on | 100 | 0,68 | 0,76 | 0,81 | | | | 300 | 0,71 | 0,69 | 0,81 | | | | 500 | 0,21 | 0,44 | 0,67 | Σημειώσεις 1. Για μέση τιμή Π.Φ.Φ.<1.0 θεωρείται ότι δεν υπάρχει καμία αξιοποίηση φυσικού φωτισμού και ο συντελεστής αξιοποίησης Φ.Φ. λαμβάνεται ίσο με το 0 (φα=0). 2. Αξιοποίηση Φ.Φ. με χειροκίνητο σύστημα ελέγχου του φωτισμού υπάρχει μόνο στις χρήσεις που δίνονται στον αντίστοιχο πίνακα (Πίνακας 12-5). Για τις υπόλοιπες χρήσεις θεωρείται ότι δεν μπορεί να γίνει αξιοποίηση Φ.Φ. με χειροκίνητο έλεγχο και ο συντελεστής αξιοποίησης Φ.Φ. λαμβάνεται ίσος με το 0 (φα=0). 12.1.4 Χρόνος λειτουργίας συστήματος φωτισμού Για να εκτιμηθεί η κατανάλωση λειτουργίας του συστήματος φωτισμού [σεξ. 12-2] χρειάζεται να εκτιμηθεί ο χρόνος λειτουργίας του t για το κάθε κτίριο. Επιπλέον στην περίπτωση ύπαρξης ζωνών αξιοποίησης Φ.Φ. πρέπει να προσδιοριστεί ο χρόνος λειτουργίας κατά την διάρκεια της ημέρας όπου υπάρχει φυσικός φωτισμός (t.φ) και νυχτερινό λειτουργίας κατά την διάρκεια της νύχτας (t.χ) όπου t = [h] οι ώρες λειτουργίας του χώρου ανά μήνα και α[%] το ποσοστό του χρόνου που υπάρχει διαθεσιμότητα Φ.Φ. ανά χρήση χώρου. Τυπικές τιμές των παραπάνω μεγεθών δίνονται στον πίνακα 1.8 της Τ.Ο.Τ.Ε.Ε. 20701-1. --------------------------------------------------------------------------------- ## Page 142 [Page 142 preview](https://cdn2.gnosios.com/3GPQrtz2Mqy5oNcJGeLIZijQbDA/pages/500e584c-8ef5-4c33-a260-f7fa338f3a53/483822870f90bba5b9cc0859d61da0cd/142.png) - Κατανάλωση ενέργειας για φωτισμό 12.1.5 Επίδραση χρηστών Ο συντελεστής επίδρασης χρηστών (Fᵤ) είναι ο συντελεστής μείωσης της αρχικά υπολογιζόμενης κατανάλωσης ενέργειας για φωτισμό λόγω της χρήσης διατάξεων ελέγχου του συστήματος φωτισμού σε περίπτωση απουσίας χρηστών από τους χώρους. Ο συντελεστής λαμβάνει τιμή ίση με τη μονάδα (Fᵤ=1), όταν δεν υπάρχει δυνατότητα μείωσης της χρήσης φωτισμού κατά την απουσία των χρηστών. Τα συστήματα ελέγχου παρουσίας χωρίζονται σε δύο κατηγορίες οι οποίες παρουσιάζονται στον επόμενο πίνακα. Πίνακας 12-12:Συστήματα ελέγχου παρουσίας. | Περιγραφή συστήματος ελέγχου παρουσίας | |---------------------------------------| | 1 | Κανένας έλεγχος (κεντρικός έλεγχος) | | 2 | Χειροκίνητη ένωση/αφήσεη | | 3 | Χειροκίνητη ένωση/αυτόματη άφεση | Στο επόμενο πίνακα (Πίνακας 12-13) δίνονται οι τιμές του συντελεστή επίδρασης χρηστών Fᵤ για διάφορες χρήσεις χώρων και συστημάτων ελέγχου παρουσίας. Για να ισχύουν οι τιμές του αντίστοιχου πίνακα, θα πρέπει: - Ο αισθητήρας κίνησης / παρουσίας να είναι επαρκής, δηλαδή απαιτείται τουλάχιστον ένας αισθητήρας ανά δωμάτιο ή/και ένας αισθητήρας κάθε 15 m² σε μεγάλους χώρους. - Να μην είναι σε περιοχές με πολλούς χρήστες (εκτός και αν είναι σε αίθουσα συναντήσεων) ή σε περιοχές κίνησης χρηστών μεγαλύτερες των 30m² που ελέγχονται από φωτιστικά που είναι ομαδοποιημένα - Ο φωτισμός να ελέγχεται ανά επιμέρους χώρο (αίθουσα, δωμάτιο, κ.ά.) του κτιρίου και όχι κεντρικά για όλο το κτίριο ή σε ομαδοποιημένες περιοχές (π.χ. όλοι οι διάδρομοι μαζί κλπ). Στην περίπτωση που δεν ισχύουν οι ανωτέρω προϋποθέσεις επιλέγεται η τιμή του συντελεστή επίδρασης χρηστών Fᵤ της προηγούμενης κατηγορίας. --------------------------------------------------------------------------------- ## Page 143 [Page 143 preview](https://cdn2.gnosios.com/3GPQrtz2Mqy5oNcJGeLIZijQbDA/pages/500e584c-8ef5-4c33-a260-f7fa338f3a53/483822870f90bba5b9cc0859d61da0cd/143.png) - Κατανάλωση ενέργειας για φωτισμό Πίνακας 12-13: Τιμές συντελεστή επίδρασης χρηστών (Fu) για διάφορες χρήσεις χώρου συστήματα ελέγχου του συστήματος φωτισμού. | αα | Χρήση χώρου | Συντελεστής Fu | |----|-----------------------------|----------------| | | | Κανένας έλεγχος | Χειροκίνητος έλεγχος | Αυτόματος έλεγχος | | 1 | Μονοκατοικία (κύριοι χώροι) | 1,00 | 0,90 | 0,70 | | 2 | Διαμέρισμα πολυκατοικίας (κύριοι χώροι) | 1,00 | 0,90 | 0,70 | | 3 | Κοιν. & θυρίδ. θερμαινόμενων χώρων κατοικίας (πλυντήρια, αποθήκες γενικής χρήσης κ.λπ.) | 1,00 | 0,50 | 0,30 | | 4 | Υπνοδωμάτιο ξενοδοχείου Lux | 1,00 | 0,60 | 0,40 | | 5 | Υπνοδωμάτιο ξενοδοχείου Α και Β | 1,00 | 0,60 | 0,40 | | 6 | Υπνοδωμάτιο ξενοδοχείου Γ και ξενώνα | 1,00 | 0,60 | 0,40 | | 7 | Reception, Lobby | 1,00 | 1,00 | 1,00 | | 8 | Αίθουσα εκδηλώσεων | 1,00 | 0,80 | 0,60 | | 9 | Εσωτερική πισίνα - Spa | 1,00 | 0,90 | 0,70 | | 10 | Χώρος προσωπικού | 1,00 | 0,90 | 0,70 | | 11 | Αποδυτήρια | 1,00 | 0,90 | 0,70 | | 12 | Πλυντήρια / Σιδερωτήρια | 1,00 | 1,00 | 1,00 | | 13 | Κουζίνες (οικοτροφείου, θάμς φιλοξενίας κ.λπ.) | 1,00 | 0,60 | 0,40 | | 14 | Διάδρομοι & χώροι κοινόχρησης: Προσωρινής διαμονής | 1,00 | 0,80 | 0,60 | | 15 | Βοηθ. θερμ. χώρ. Προσωρινής διαμονής (πλυντήρια, αποθήκες, λινά, ατομικές, χώροι αποσκευών, WC κ.λπ.) | 1,00 | 0,70 | 0,50 | | 16 | Εστιατόρια (κύριος πελάτης) | 1,00 | 1,00 | 1,00 | | 17 | Ζαχαροπλαστεία, Καφενεία, Πρόχειρο γεύμα (κύριος πελάτης) | 1,00 | 1,00 | 1,00 | | 18 | Αίθουσα πολλαπλών χρήσεων | 1,00 | 1,00 | 1,00 | | 19 | Μουσική σκηνή, καμπαρέ, καζίνο (χώρος πελάτη) | 1,00 | 1,00 | 1,00 | | 20 | Σκηνή χώρου θεάματος | 1,00 | 1,00 | 1,00 | | 21 | Χοροστάσιο, Βωμ. καμπαρ. Αφοί (χώρος πελάτη) | 1,00 | 1,00 | 1,00 | | 22 | Αίθουσα Βωμίης | 1,00 | 1,00 | 1,00 | | 23 | Χώρος αμιγούς παιχνιδιού (π.χ. φρουτάκια) | 1,00 | 1,00 | 1,00 | | 24 | Χώρος ειδικών παιχνιδιών (τραπέζια, ρουλέτες κ.λπ.) | 1,00 | 1,00 | 1,00 | | 25 | Χαρτοπαικτική λέσχη (κύρια αίθουσα) | 1,00 | 1,00 | 1,00 | | 26 | Ειδική αίθουσα | 1,00 | 1,00 | 1,00 | | 27 | Foyer | 1,00 | 1,00 | 1,00 | | 28 | Κουζίνα - Παρασκευαστήρια | 1,00 | 1,00 | 1,00 | | 29 | Θέατρο, Κινηματογράφος (αίθουσα) | 1,00 | 1,00 | 1,00 | | 30 | Χώρος εκθέσεων τέχνης, Μουσείο (κύριοι χώροι) | 1,00 | 1,00 | 1,00 | | 31 | Εκθεσιακό Κέντρο | 1,00 | 1,00 | 1,00 | | 32 | Βιβλιοθήκη (κύριος αναγνώσεις) | 1,00 | 1,00 | 1,00 | | 33 | Βιβλιοθήκη (κύριος χώρος) | 1,00 | 1,00 | 1,00 | | 34 | Αίθουσες συνεδρίων, αμφιθέατρο, αίθουσα δικαστηρίων | 1,00 | 1,00 | 1,00 | | 35 | Τράπεζες (κύριος συναλλαγών) | 1,00 | 1,00 | 1,00 | [135] --------------------------------------------------------------------------------- ## Page 144 [Page 144 preview](https://cdn2.gnosios.com/3GPQrtz2Mqy5oNcJGeLIZijQbDA/pages/500e584c-8ef5-4c33-a260-f7fa338f3a53/483822870f90bba5b9cc0859d61da0cd/144.png) - Κατανάλωση ενέργειας για φωτισμό Συντελεστής F_c αα Χρήση χώρου Κανένας έλεγχος Χειροκίνητος έλεγχος Αυτόματος έλεγχος 36 Χώροι συναλλαγών (ταμεία, ασφαλιστικά ταμεία κ.λπ.) 1,00 1,00 1,00 37 Αίθουσα ψυχαγωγίας, χοροδιδασκαλείο 1,00 0,90 0,70 38 Χώρος διακίνησης κοινού - Check In 1,00 1,00 1,00 39 Χώρος ελέγχου επιθεώρησης - αποσκευών 1,00 1,00 1,00 40 Χώροι αναμονής 1,00 1,00 1,00 41 Λιμάνι (κοινόχρηστο) 1,00 0,30 0,10 42 Διάδρομοι & Χώροι κυκλοφορίας Συνάθροισης Κοινού 1,00 0,80 0,60 43 Βοηθ. χώροι Συνάθροισης Κοινού (κύρια, αποθήκες, W.C. κ.λπ.) 1,00 0,30 0,10 44 Αίθουσα διδασκαλίας 1-βάθμιας & 2-βάθμιας εκπαίδευσης 1,00 0,95 0,75 45 Αίθουσα διδασκαλίας 3-βάθμιας εκπαίδευσης 1,00 0,95 0,75 46 Αίθουσα διδασκαλίας φροντιστηρίου 1,00 0,95 0,75 47 Νηπιαγωγείο (αίθουσα απασχόλησης και δραστηριοτήτων) 1,00 0,95 0,75 48 Νηπιαγωγείο (αίθουσα χαλάρωσης-ύπνου) 1,00 0,90 0,70 49 Κουζίνα - Προετοιμασία Φαγητού 1,00 1,00 1,00 50 Διάδρομοι & Χώροι κυκλοφορίας Εκπαίδευσης 1,00 0,60 0,40 51 Βοηθ. χώροι Εκπαίδευσης (κύρια, αποθήκες, W.C. κ.λπ.) 1,00 1,00 0,80 52 Δωμάτια ασθενών (περίπτερο) 1,00 1,00 1,00 53 Μονάδα Εντατικής Θεραπείας - Αυξημένης Φροντίδας 1,00 1,00 1,00 54 Χειρουργείο (τακτικό) 1,00 1,00 1,00 55 Εξωτερικά ιατρεία (αίθουσα εξέτασης) 1,00 0,80 0,60 56 Αίθουσες θεραπείας - αιματοδόσιας 1,00 1,00 1,00 57 Αίθουσες - διάδρομοι αναμονής 1,00 1,00 1,00 58 Εργαστήρια 1,00 1,00 0,80 59 Φυσικοθεραπευτήριο - Ιματιοθήκη 1,00 0,90 0,70 60 Αγροτικό ιατρείο, Υγειονομικός σταθμός 1,00 1,00 1,00 61 Κοιτώνες Υπνατηρίων, ΑΜΕΑ, Εστιατόρια, Βρεφοκομείο 1,00 1,00 1,00 62 Θερμαινές - Παιδικές αποθήκες (κέντρο φροντίδας) 1,00 1,00 1,00 63 Διάδρομοι & Χώροι κυκλοφορίας Υγείας 1,00 1,00 1,00 64 Βοηθ. χώροι Υγείας (κύρια, αποθήκες, W.C., λινόθηκες, αποθήκες κ.λπ.) 1,00 1,00 0,80 65 Καταστήματα, Λιανεμπορικά, Φιλική (αίθουσα καταστημάτων) 1,00 1,00 1,00 66 Καταστήματα, Λιανεμπορικά, Φιλική (αίθουσα ύπνου) 1,00 1,00 1,00 67 Αίθουσα επισκεπτηρίου 1,00 0,80 0,60 68 Διάδρομοι & Χώροι κυκλοφορίας Ξενοδοχείου 1,00 1,00 1,00 69 Βοηθ. χώροι Ξενοδοχείου 1,00 1,00 1,00 70 Καταστήματα 1,00 1,00 1,00 71 Υπεραγορά τροφίμων 1,00 1,00 1,00 --------------------------------------------------------------------------------- ## Page 145 [Page 145 preview](https://cdn2.gnosios.com/3GPQrtz2Mqy5oNcJGeLIZijQbDA/pages/500e584c-8ef5-4c33-a260-f7fa338f3a53/483822870f90bba5b9cc0859d61da0cd/145.png) - Κατανάλωση ενέργειας για φωτισμό Συντελεστές F_e αα | Χρήση χώρου | Κανένας έλεγχος | Χειροκίνητος έλεγχος | Αυτόματος έλεγχος ---|-------------------|-----------------|---------------------|----------------- 72 | Κυλικείο - Κατάστημα υγειονομ.ενδ. χωρίς τραπεζοκαθίσματα. | 1,00 | 1,00 | 1,00 73 | Κουρείο, κομμωτήριο | 1,00 | 1,00 | 1,00 74 | Ινστιτούτο αισθητικής, παροχή υπηρεσιών καλλωπισμού | 1,00 | 1,00 | 1,00 75 | Διάδρομοι κίνησης και συνάντησης εμπορικών κέντρων, στεγασμένα αίθρια κλπ. | 1,00 | 1,00 | 0,80 76 | Κοιν. & Θερμ. θερμαινόμενοι χώροι Εμπορίου (διάδρομοι - πλίνθινοι χρήσης εμπορικών κέντρων , κλιμάκια, αποθήκες, W.C. κ.λπ.) | 1,00 | 0,90 | 0,70 77 | Αίθουσα γραφείου | 1,00 | 0,90 | 0,70 78 | Ανοικτοί γραφειακοί χώροι | 1,00 | 1,00 | 1,00 79 | Εντευκτήριο | 1,00 | 1,00 | 1,00 80 | Αρχείο | 1,00 | 0,30 | 0,10 81 | Διάδρομοι & Χώροι κυκλοφορίας Γραφείων | 1,00 | 0,80 | 0,60 82 | Βοηθ. θερμ. χώροι. Χώροι. Γραφείων (κλιμ/σια, αποθήκες, χώρους φωτιστικούς, W.C.) | 1,00 | 0,70 | 0,50 83 | Κερκίδες κλειστού γηπέδου | 1,00 | 0,90 | 0,70 84 | Αίθουσα γηπέδου, χώρου αθλητών | 1,00 | 0,90 | 0,70 85 | Κερκίδες κλειστού κολυμβητηρίου | 1,00 | 0,90 | 0,70 86 | Αίθουσα κολυμβητηρίου, χώρου αθλητών | 1,00 | 0,90 | 0,70 87 | Διάδρομοι & Χώροι κυκλοφορίας Αθλητικών Εγκαταστάσεων | 1,00 | 1,00 | 0,40 88 | Βοηθ. θερμ. χώροι Αθλητικών Εγκαταστάσεων (κλιμ/σια, αποθήκες, W.C. κ.λπ.) | 1,00 | 0,60 | 0,40 89 | Εναλλάκτης 50 ατόμ. | 1,00 | 0,80 | 0,60 90 | Μικρή Εκκλησία - Παρεκκλήσι (≤ 50κλιτ.)* | 1,00 | 0,80 | 0,60 91 | Χώρος λατρείας ιεε κάτοικ αλλη χρήσης | 1,00 | 1,00 | 1,00 92 | Είσοδοι-έξοδοι ραμπών κατά τη νύχτα, εσωτερικές ράμπες, λαμπτήρες κίνησης και διαβαθμίσε κλι/σί σε χώρους θέσεων σταθμεύσης (εσωτερικοί χώροι) | 1,00 | 1,00 | 1,00 93 | Περιοχές χώρων στάθμευσης (κλειστές σε ευρύ κοινό, πχ γραφεία) | 1,00 | 0,60 | 0,40 94 | Περιοχές χώρων στάθμευσης (ανοικτές σε ευρύ κοινό για πολυτελή/άλλα εμπορικά κέντρα, πχ εμπορικά κέντρα, αθλητικές εγκαταστάσεις κλπ) | 1,00 | 0,90 | 0,70 [137] --------------------------------------------------------------------------------- ## Page 146 [Page 146 preview](https://cdn2.gnosios.com/3GPQrtz2Mqy5oNcJGeLIZijQbDA/pages/500e584c-8ef5-4c33-a260-f7fa338f3a53/483822870f90bba5b9cc0859d61da0cd/146.png) - Κατανάλωση ενέργειας για φωτισμό 12.1.6 Παρασιτική κατανάλωση συστήματος φωτισμού Θα πρέπει να υπολογισθεί η κατανάλωση της ενέργειας (wₚ) που οφείλεται: α) στην λειτουργία αναμονής του συστήματος ελέγχου και β) στην φόρτιση του συστήματος φωτισμού ασφαλείας. Οι καταναλώσεις αυτές αναφέρονται στα ίδια τα φωτιστικά και όχι σε εξαρτήματα που είναι εγκατεστημένα σε άλλη θέση (π.χ. κεντρική μπαταρία, εξαρτήματα ελέγχου απομακρυσμένα από τα φωτιστικά κλπ.). Σε μηνιαία βάση η κατανάλωση ενέργειας λόγω της κατάστασης αναμονής του συστήματος ελέγχου υπολογίζεται σαν γινόμενο της ισχύος Pₛ (kW/m²) επί της ώρες λειτουργίας (δηλ. 720 ή 744 ώρες τον μήνα ανάλογα). Ομοίως η κατανάλωση λόγω της φόρτισης των φωτιστικών ασφαλείας είναι το γινόμενο της ισχύος φόρτισης Pₛ (kW/m²) με τον χρόνο φόρτισης tₛ(σε μηνιαία βάση (μια τυπική τιμή είναι 717/741 ώρες τον μήνα ανάλογα). Το άθροισμα των δύο προσεγγισθέντων καταναλώσεων συνοδεύει παρατίθεται παραπάνω. Το άθροισμα της ισχύος Pₛ και Pₛ υπολογιζόμενο από τα δεδομένα του κατασκευαστή. Σε περίπτωση που δεν υπάρχουν στοιχεία από τον κατασκευαστή μπορούν να υιοθετηθούν οι εξής τιμές για τις καταναλώσεις: wₚ=5kWh/m² το έτος και wₚ=1kWh/m² το έτος. Σημειώνεται ότι η επιφάνεια αναφοράς είναι η εσωτερική καθαρή επιφάνεια των χώρων. Πίνακας 12-14:Τυπικές τιμές χρόνου σε κατάσταση αναμονής συστήματος φωτισμού και χρόνου φόρτισης φωτιστικών ασφαλείας. | | Ιαν | Φεβ | Μαρ | Απρ | Μαι | Ιουν | Ιουλ | Αυγ | Σεπ | Οκτ | Νοε | Δεκ | |-----|-----|-----|-----|-----|-----|------|------|-----|-----|-----|-----|-----| | tₚₑ | 744 | 672 | 744 | 720 | 744 | 720 | 744 | 744 | 720 | 744 | 720 | 744 | | tₛ | 741 | 669 | 741 | 717 | 741 | 717 | 741 | 741 | 717 | 741 | 717 | 741 | --------------------------------------------------------------------------------- ## Page 147 [Page 147 preview](https://cdn2.gnosios.com/3GPQrtz2Mqy5oNcJGeLIZijQbDA/pages/500e584c-8ef5-4c33-a260-f7fa338f3a53/483822870f90bba5b9cc0859d61da0cd/147.png) - Κατανάλωση ενέργειας για φωτισμό 12.2 Συστήματα φωτισμού εξωτερικών χώρων Στους εξωτερικούς χώρους (προσόψεις κτιρίων, υπαίθριες θέσεις στάθμευσης, εσωτερικοί οδοί, φωτισμός τοπίου, κ.λπ.) και στις αθλητικές εγκαταστάσεις η κατανάλωση λειτουργίας των εξωτερικών χώρων υπολογίζεται με τον πολλαπλασιασμό της εγκατεστημένης ισχύος με τον χρόνο λειτουργίας ενώ λαμβάνεται υπόψη η μείωση του χρόνου λειτουργίας λόγω χειροκίνητης/αυτόματης έναυσης/σβέσης (π.χ. χρονοδιακόπτης ή αισθητήρας παρουσίας στις θέσεις στάθμευσης) καθώς και η ρύθμιση της ροής των φωτιστικών λόγω των περιορισμών κατά τις προχωρημένες ώρες. Για κάθε μήνα η ανηγμένη στην επιφάνεια κατανάλωση ενέργειας του συστήματος φωτισμού σε κατάσταση λειτουργίας για κάθε χώρο υπολογίζεται με χρήση της επόμενης σχέσης: w_li = \sum \frac{P_n}{1000} * [(d_tm,x * tm_i) + (d_trm,x * trw_i)] [εξ. 12-11] όπου: w_li [kWh/m²]: η ανηγμένη στην επιφάνεια κατανάλωση ενέργειας του συστήματος φωτισμού σε κατάσταση λειτουργίας για τον μήνα i p_n [W/m²]: η πυκνότητα ισχύος του συστήματος φωτισμού (βλ. κεφάλαιο 5) d_tm,x [-]: το ποσοστό του επιπέδου ξενυχτινής ροής του συστήματος φωτισμού για λειτουργία του χώρου (Πίνακας 12-15 ή/και Πίνακας 12-16), d_trm,x [-]: το ποσοστό του επιπέδου ξενυχτινής ροής του συστήματος φωτισμού για λειτουργία του χώρου (Πίνακας 12-15 ή/και Πίνακας 12-16), tm_i [h]: ο χρόνος λειτουργίας του υπό εξέταση χώρου (Πίνακας 12-15 ή/και Πίνακας 12-16), trw_i [h]: ο συνολικός χρόνος λειτουργίας του υπό εξέταση χώρου (Πίνακας 12-15 ή/και Πίνακας 12-16). Πίνακας 12-15:Τυπικές τιμές του αριθμού ωρών λειτουργίας των εξωτερικών χώρων ενός έτους. | Μήνας | Ώρες Λειτουργίας από λυκόφως έως μεσονύκτιο (t_m) [h] | Ώρες Λειτουργίας από μεσονύκτιο έως 06:00 (t_rw) [h] | Σύνολο ωρών νύχτας (T_n = t_m + t_rw) [h] | Ποσοστό του χρόνου λειτουργίας του χώρου με προχωρημένες ώρες μεταξύ 0.00-7.00 (t_rw/T_n) | |-------|------------------------------------------|-----------------------------------------------|---------------------------|--------------------------------------------------------------| | ΙΑΝ | 207 | 236 | 443 | 0,53 | | ΦΕΒ | 173 | 202 | 375 | 0,54 | | ΜΑΡ | 173 | 205 | 378 | 0,54 | | ΑΠΡ | 156 | 174 | 330 | 0,53 | | ΜΑΙ | 146 | 161 | 307 | 0,53 | | ΙΟΥΝ | 135 | 150 | 285 | 0,53 | | ΙΟΥΛ | 147 | 164 | 311 | 0,53 | | ΑΥΓ | 152 | 177 | 329 | 0,54 | | ΣΕΠ | 168 | 183 | 351 | 0,52 | | ΟΚΤ | 171 | 192 | 363 | 0,53 | | ΝΟΕ | 207 | 213 | 420 | 0,51 | | ΔΕΚ | 220 | 233 | 453 | 0,53 | | Συνολικά | 2066 | 2309 | 4375 | 0,53 | Σημείωση: Για αλλαγή του ωραρίου απενεργοποίησης του συστήματος φωτισμού π.χ. στις αθλητικές εγκαταστάσεις 22.00, οι ώρες T_n μειώνονται ανάλογα τον αριθμό των μηνών που μειώνεται το ωράριο για το σύνολο των ημερών του μήνα. T_n = 2h x ημέρες μήνα, π.χ. για τον Ιανουάριο 20η – 2h Χ 31 = 145h --------------------------------------------------------------------------------- ## Page 148 [Page 148 preview](https://cdn2.gnosios.com/3GPQrtz2Mqy5oNcJGeLIZijQbDA/pages/500e584c-8ef5-4c33-a260-f7fa338f3a53/483822870f90bba5b9cc0859d61da0cd/148.png) - Κατανάλωση ενέργειας για φωτισμό Πίνακας 12-16: Ποσοστά των επιπέδων φωτεινής ροής του συστήματος φωτισμού για λειτουργία του χώρου τις ώρες από λυκαυγές έως μεσάνυχτα [Γλυ], και τις ώρες από μεσάνυχτα έως λυκαυγές [Γνυ], για τον υπολογισμό της κατανάλωσης ενέργειας για διάφορα σενάρια ελέγχου με διαχωρισμό εποχιακής εξομάλυνσης. | Περιγραφή σεναρίου - Λόγου | Ώρες λειτουργίας από λυκαυγές έως μεσάνυχτα - 00:00 [Γλυ h] | Επίπεδο φωτεινής ροής συστήματος φωτισμού σε αυτόματη θέση [%] | Ώρες λειτουργίας από μεσάνυχτα έως λυκαυγές 00:00 έως λυκαυγές [Γνυ h] | Επίπεδο φωτεινής ροής συστήματος φωτισμού σε αυτόματη θέση [%] | |:-----------------------------|:--------------------------------------------------------:|:-------------------------------------------------------------:|:----------------------------------------------------------------:|:---------------------------------------------------------------------:| | Το σύστημα φωτισμού λειτουργεί όλο το χρόνο | 2066 | 100% | 2309 | 100% | | Το σύστημα φωτισμού λειτουργεί τις ώρες Γλυ το 50% | 2066 | 100% | 2309 | 50% | | Το σύστημα φωτισμού λειτουργεί τις ώρες Γνυ το 25% | 2066 | 100% | 2309 | 25% | | Σενάριο σενάριο 1, το χειμερινό εξάμηνο τα φωτιστικά σώματα και κλιμακώνουν 50% τις ώρες Γνυ | 2066 | 100% | 1309 | 50% | | Σενάριο σενάριο 2, το χειμερινό εξάμηνο τα φωτιστικά σώματα και κλιμακώνουν 25% τις ώρες Γνυ | 2066 | 100% | 1309 | 25% | | Πλήρες εποχιακό σενάριο για πολυκαταναλωτικούς χώρους (το χειμερινό εξάμηνο το σύστημα φωτισμού λειτουργεί και τις ώρες Γνυ στο 50%) | 1172 | 894 | 50% | 100% | 1309 | 100% | 0% | 25% | | Το σύστημα φωτισμού απενεργοποιείται τις ώρες Γνυ προς προσθήκες, πανικόβο | 2066 | 100% | 2309 | 0% | Σημειώσεις: 1. Χειμερινό εξάμηνο: Οκτώβριος-Μάρτιος, Καλοκαιρινό εξάμηνο: Απρίλιος – Σεπτέμβριος 2. Για τις άλλες εγκαταστάσεις υπολογίζονται μόνο οι Γνυ ώρες. Η ώρα της απενεργοποίησης των φωτιστικών σωμάτων διαφέρει ανάλογα το φορέα διαχείρισης. π.χ. μπορεί να είναι 22:00 ή 23:00 3. Για χρήση άλλων εποχιακών διαστημάτων χρησιμοποιείται ο Πίνακας 12-15 για τον υπολογισμό των αντίστοιχων ωρών χρήσης. --------------------------------------------------------------------------------- ## Page 149 [Page 149 preview](https://cdn2.gnosios.com/3GPQrtz2Mqy5oNcJGeLIZijQbDA/pages/500e584c-8ef5-4c33-a260-f7fa338f3a53/483822870f90bba5b9cc0859d61da0cd/149.png) - 13 Αξιολόγηση υφιστάμενου συστήματος φωτισμού 13.1 Διαδικασία αξιολόγησης υφιστάμενου συστήματος Η διαδικασία αξιολόγησης ενός υφιστάμενου συστήματος φωτισμού δίνεται στο επόμενο σχήμα. Σημειώνεται ότι η διαδικασία που περιγράφεται στο παρόν κεφάλαιο δεν αφορά στην έκδοση Πιστοποιητικού Ενεργειακής Απόδοσης (βλ. ενότητα 12.1.1.2). Ένα σύστημα φωτισμού μπορεί να είναι ανεπαρκές ως προς την κάλυψη των απαιτήσεων του χώρου (υποφωτισμένες χώρος) με αποτέλεσμα την απουσία ικανοποιητικής άνεσης, επαφές ή υπερδιαστασιολογημένο με αποτέλεσμα την υποεκμετάλλευση ενεργείας. Επικλινές ταυτόχρονα μπορεί να είναι ενεργειακά αποδοτικό ή όχι. Η επιλογή αναβάθμισης του ή όχι προκύπτει με βάση τα παρακάτω κριτήρια καθώς και μετά από οικονομική αξιολόγηση (βλ. κεφάλαιο 14). [Diagram] Σχήμα 13-1: Διαδικασία αξιολόγησης υφιστάμενου συστήματος φωτισμού Ο προσδιορισμός των απαιτήσεων ενός χώρου γίνεται με βάση τον αντίστοιχο πίνακα (Πίνακας 3-1) ενώ η καταγραφή και εκτίμηση της εγκατεστημένης ισχύς σύμφωνα με την ενότητα 12.1.1.1. 13.2 Διαδικασία μετρήσεων επιπέδων φωτισμού Αφού έχουν καθοριστεί οι ανάγκες φωτισμού του χώρου, ο μελετητής θα εξετάσει αν το σύστημα καλύπτει τις απαιτήσεις του χώρου ή υπάρχει υποφωτισμός / υπερφωτισμός. [Image] Σχήμα 13-2: Όργανα μέτρησης έντασης φωτισμού. --------------------------------------------------------------------------------- ## Page 150 [Page 150 preview](https://cdn2.gnosios.com/3GPQrtz2Mqy5oNcJGeLIZijQbDA/pages/500e584c-8ef5-4c33-a260-f7fa338f3a53/483822870f90bba5b9cc0859d61da0cd/150.png) - Αξιολόγηση υφιστάμενου συστήματος φωτισμού Για την επιβεβαίωση του φωτεινού αποτελέσματος ενός συστήματος φωτισμού δύναται να πραγματοποιηθούν μετρήσεις φωτισμού. Σε κάθε περίπτωση θα πρέπει τα φωτιστικά σώματα στο χώρο των μετρήσεων να έχουν όλες τις πηγές τους σε λειτουργία. Επιπλέον το σύστημα τεχνητού φωτισμού θα πρέπει να είναι ενεργοποιημένο τουλάχιστον για 10 λεπτά πριν από κάθε μέτρηση. Αν υπάρχει φυσικός φωτισμός τότε θα πρέπει οι μετρήσεις να πραγματοποιηθούν δυο φορές, μία με τον τεχνητό φωτισμό σε λειτουργία και η μια εκτός λειτουργίας. Η διαφορά των τιμών δίνει τα επίπεδα φωτισμού που προέρχονται από τον τεχνητό φωτισμό. Απαραίτητη προϋπόθεση να είναι οι ίδιες θέσεις και στις δυο διαδικασίες των μετρήσεων. Υπάρχουν 3 βασικές κατηγορίες/λόγοι μετρήσεων: 1. Στην λειτουργική παραλαβή ενός νέου συστήματος φωτισμού. Κατά την εγκατάσταση της συμμόρφωσης προς τις απαιτήσεις φωτισμού σε αυτήν την περίπτωση, τα σημεία της μέτρησης θα πρέπει να συμπίπτουν με αυτά τα οποία έχουν χρησιμοποιηθεί στους υπολογισμούς της μελέτης (θέση και ύψος, π.χ. διάδρομοι στο δάπεδο). Η επαλήθευση γίνεται με βάση τις απαιτήσεις και τα κριτήρια φωτισμού του σχετικού ευρωπαϊκού προτύπου. Η μέση τιμή έντασης φωτισμού που υπολογίζονται από τις μετρούμενες τιμές και λαμβάνοντας υπόψη τον συντελεστή συντήρησης. Οι τιμές θα πρέπει να πολλαπλασιάζονται με τον συντελεστή συντήρησης της μελέτης και στη συνέχεια πραγματοποιείται η σύγκριση με τις υπολογιζόμενες τιμές. Σε καμία περίπτωση δεν θα πρέπει οι μετρούμενες τιμές μαζί με την επίδραση του συντελεστή συντήρησης να είναι μικρότερες από τις υπολογιζόμενες τιμές της μελέτης ή τις προσδιοριζόμενες ανάγκες φωτισμού του χώρου από τη μελέτη. 2. Για την αξιολόγηση της επάρκειας ενός συστήματος φωτισμού οποιαδήποτε στιγμή. Για τη μέτρηση της έντασης φωτισμού (Ε[lx]) ο αυθόρμητος μέτρησης τοποθετείται διαδοχικά σε κανάβο όπως περιγράφεται στη ενότητα 3.2.4 και στο ύψος της επιφάνειας εργασίας. Η μέση τιμή των μετρήσεων καθορίζεται σε επίπεδα φωτισμού που δίνει εγκατάσταση. Η τιμή αυτή πρέπει να είναι ανάμεσα στην επιθυμητή τιμή έντασης φωτισμού και την επιθυμητή τιμή προσαυξημένη κατά 30%. Σε διαφορετική περίπτωση οι χώροι κρίνονται ως υποφωτισμένοι, όταν η μέση τιμή είναι μικρότερη από την επιθυμητή ή υπερφωτισμένοι όταν η μέση τιμή είναι μεγαλύτερη από το 130% της επιθυμητής. Αν σε παρόμοιους χώρους υπάρχει ο ίδιος τύπος φωτιστικών και με το ίδιο κάτοπτρο και ύψος χώρων χωρίς να αλλάζουν οι ανάγκες φωτισμού, τότε τα συμπεράσματα μπορούν να είναι κοινά. 3. Στη διαδικασία συντήρησης του συστήματος φωτισμού. Μπορούν να πραγματοποιηθούν μετρήσεις φωτισμού σε τακτά χρονικά διαστήματα π.χ. 2 χρόνια για την προσαρμογή του προγράμματος καθαρισμού των φωτιστικών σωμάτων ή όταν προγραμματίζεται ομαδική αντικατάσταση φωτεινών πηγών ή φωτιστικών σωμάτων και τίθεται σε εν νέο σε ορθή λειτουργία το σύστημα ελέγχου φωτισμού με αισθητήρες. Σε αυτήν την περίπτωση θα πρέπει να εντοπίζονται συγκεκριμένες περιοχές στις οποίες θα γίνονται με τον ίδιο τρόπο οι μετρήσεις φωτισμού στα τακτά χρονικά διαστήματα που έχουν επιλεγεί. Τα σημεία των μετρήσεων θα πρέπει να παραμένουν τα ίδια ανάμεσα στις μετρήσεις. --------------------------------------------------------------------------------- ## Page 151 [Page 151 preview](https://cdn2.gnosios.com/3GPQrtz2Mqy5oNcJGeLIZijQbDA/pages/500e584c-8ef5-4c33-a260-f7fa338f3a53/483822870f90bba5b9cc0859d61da0cd/151.png) - 13.3 Εκτίμηση αποδοτικότητας φωτιστικών σωμάτων Με βάση την εγκατεστημένη ισχύ καθώς και τα επίπεδα φωτισμού που μετρήθηκαν υπολογίζεται η πυκνότητα ισχύος ανά 100lx του υπό εξέταση συστήματος φωτισμού με χρήση της επόμενης σχέσης: \[ \rho_{lm} = \frac{P}{A \cdot E_m/100} \] [εξ. 13-1] όπου \(\rho_{lm}(W/m^2 \cdot 100lx)\) η πυκνότητα ισχύος ανά 100lx του συστήματος φωτισμού \(P [W]\): η εγκατεστημένη ισχύς του συστήματος φωτισμού του χώρου \(A [m^2]\): η καθαρή επιφάνεια του χώρου μετρημένη με εσωτερικές διαστάσεις \(E_m [lx]\): η μέση στάθμη φωτισμού όπως προσδιορίσθηκε από τις μετρήσεις Για την εκτίμηση της ενεργειακής αποδοτικότητας του υπό εξέταση συστήματος φωτισμού, η πυκνότητα ισχύος ανά 100lx ενός σύγχρονου αποδοτικού συστήματος διαίρεται με την αντίστοιχη του υπό εξέταση συστήματος. Ενδεικτικές τιμές δίνονται στον επόμενο πίνακα. (Πίνακας 13-1). Ο βαθμός αποδοτικότητας του συστήματος φωτισμού υπολογίζεται με χρήση της επόμενης σχέσης: \[ n_L = \frac{\rho_{lm,min}}{\rho_{lm}} \cdot 100 \] [εξ. 13-2] όπου \(n_L(%)\) ο βαθμός αποδοτικότητας του υπό εξέταση συστήματος σε σχέση με ένα σύγχρονο αποδοτικό σύστημα \(\rho_{lm}(W/m^2 \cdot 100lx)\): η πυκνότητα ισχύος ανά 100lx του συστήματος φωτισμού \(\rho_{lm,min}(W/m^2 \cdot 100lx)\): πυκνότητα ισχύος ανά 100lx ενός αποδοτικού συστήματος φωτισμού Πίνακας 13-1: Πυκνότητα ισχύος ανά 100lx [W/m2·100lx] του συστήματος αναφοράς για τη αξιολόγηση της ενεργειακής αποδοτικότητας υφιστάμενου συστήματος φωτισμού --------------------------------------------------------------------------------- ## Page 152 [Page 152 preview](https://cdn2.gnosios.com/3GPQrtz2Mqy5oNcJGeLIZijQbDA/pages/500e584c-8ef5-4c33-a260-f7fa338f3a53/483822870f90bba5b9cc0859d61da0cd/152.png) - Αξιολόγηση υφιστάμενου συστήματος φωτισμού | Ύψος χώρου | Επιφάνεια χώρου Α | Τύπος φωτισμού (ποσοστά φωτεινής ροής προς τα επάνω) | | --- | --- | --- | | | Άμεσος φωτισμός (<10%) | Ημι-άμεσος φωτισμός | Ημι-έμμεσος φωτισμός | Έμμεσος φωτισμός (>90%) | | 3m150m²) | 1,5 | 2,0 | 2,0 | 2,3 | | | Πολύ μικρός χώρος (Α≤10m²) | 2,9 | 3,4 | 5,3 | 7,4 | | | Μικρός χώρος (10m²<Α≤35m²) | 2,6 | 3,0 | 4,4 | 6,0 | | | Μέσος χώρος (35m²<Α≤70m²) | 2,1 | 2,5 | 3,4 | 4,4 | | | Μεγάλος χώρος (70m²<Α≤150m²) | 1,8 | 2,2 | 2,5 | 3,2 | | | Πολύ μεγάλος χώρος (Α>150m²) | 1,7 | 2,1 | 2,3 | 2,9 | | H>6m | Πολύ μικρός χώρος (Α≤10m²) | 3,2 | 3,6 | 5,9 | 8,3 | | | Μικρός χώρος (10m²<Α≤35m²) | 2,9 | 3,3 | 5,2 | 7,1 | | | Μέσος χώρος (35m²<Α≤70m²) | 2,5 | 2,9 | 4,2 | 5,7 | | | Μεγάλος χώρος (70m²<Α≤150m²) | 2,1 | 2,5 | 3,3 | 4,4 | | | Πολύ μεγάλος χώρος (Α>150m²) | 2,0 | 2,3 | 2,9 | 3,7 | Σημείωση: Ενδεικτικοί τύποι φωτιστικών ανά κατηγορία δίνονται στον αντίστοιχο πίνακα (Πίνακας 12-4). 13.4 Καθορισμός των απαραίτητων φωτομετρικών μεγεθών των υφιστάμενων φωτιστικών σωμάτων Ο μελετητής μπορεί να αναγνωρίσει τον τύπο του φωτιστικού σώματος από τα τεχνικά χαρακτηριστικά του φωτιστικού σώματος και τους τύπους των πηγών που χρησιμοποιούνται. Εφόσον υπάρχει δυσκολία στην αναζήτηση του τύπου τότε μπορεί να αναζητηθούν τα κουτιά των πηγών που αλλάζονται και να εξαχθούν από εκεί τα χαρακτηριστικά της πηγής και αν χρειαστεί από τους ηλεκτρονικούς καταλόγους των εταιριών με τη χρήση των κωδικών. Σχήμα 13-3: Αναζήτηση των απαραίτητων στοιχείων από το κουτί του λαμπτήρα. --------------------------------------------------------------------------------- ## Page 153 [Page 153 preview](https://cdn2.gnosios.com/3GPQrtz2Mqy5oNcJGeLIZijQbDA/pages/500e584c-8ef5-4c33-a260-f7fa338f3a53/483822870f90bba5b9cc0859d61da0cd/153.png) - Αξιολόγηση υφιστάμενου συστήματος φωτισμού Για τον τύπο του ballast όσον αφορά τα συστήματα φωτισμού με λαμπτήρες φθορισμού ο μελετητής μπορεί να ανοίξει και να κλείσει το σύστημα φωτισμού (αν ήδη λειτουργεί πρέπει να αφήσει λίγο να κρυώσουν οι πηγές). Αν παρατηρηθεί η χαρακτηριστική φωτεινή μαρμαρυγή (flicker) τότε τα ballast είναι ηλεκτρομαγνητικά. Εφόσον δεν υπάρχει καμία πληροφορία ο μελετητής θα πρέπει να το γνωρίσει οπτικά. Να περιγραφούν ότι είναι π.χ. χωνευτό φωτιστικό 4 λαμπτήρων 18W 765 που θα δει επί τόπου (Σχήμα 13-4). Στη συνέχεια από τους καταλόγους των πηγών μπορεί να εντοπίσει τα απαραίτητα δεδομένα (Σχήμα 13-5). Εφόσον υπάρχουν αισθητήρες φωτισμού και παρουσίας θα πρέπει να καταγραφούν. Ο μελετητής θα πρέπει να καταγράψει ξεχωριστά τα φωτιστικά σώματα που ελέγχονται από αισθητήρες φωτισμού ή αισθητήρες παρουσίας ή συνδυασμό τους. Οι αισθητήρες μπορούν να διακρίνονται είτε στα φωτιστικά σώματα ελέγχοντας ένα φωτιστικό είτε στην οροφή / τοίχο ελέγχοντας ομάδα φωτιστικών. Στη δεύτερη περίπτωση θα πρέπει να εντοπίζεται ο αριθμός των φωτιστικών που θα ελέγχεται από τον αισθητήρα. Επίσης ο μελετητής θα πρέπει να διακρίνει αν ο αισθητήρας είναι φωτισμού, παρουσίας ή και τα δυο μαζί. Η καταγραφή θα πρέπει να αντιστοιχεί σε κάθε μια από αυτές τις περιπτώσεις, --------------------------------------------------------------------------------- ## Page 154 [Page 154 preview](https://cdn2.gnosios.com/3GPQrtz2Mqy5oNcJGeLIZijQbDA/pages/500e584c-8ef5-4c33-a260-f7fa338f3a53/483822870f90bba5b9cc0859d61da0cd/154.png) - Αξιολόγηση υφιστάμενων συστημάτων φωτισμού Σχήμα 13-6: (Αριστερά) Κουτίς αισθητήρας φωτισμού παρουσίας ο οποίος ελέγχει ομάδες φωτιστικών σωμάτων. Στη συγκεκριμένη περίπτωση ο μετρητής ελέγχει μόνο φωτιστικά ελεγχόμενα από αυτόν (δεξιά).Διασύνδεσης φωτισμού ο οποίος ελέγχει συνολικά τα φωτιστικά σώματα στη ζώνη φυσικού φωτισμού. Στην προκείμενη περίπτωση εκτός από τη ξεχωριστή καταγραφή αυτών των φωτιστικών σωμάτων. 13.5 Αναβάθμιση φωτιστικών σωμάτων Ιδιαίτερη προσοχή πρέπει να δοθεί στην αναβάθμιση των φωτιστικών σωμάτων καθώς οποιαδήποτε επέμβαση στο φωτιστικό σώμα π.χ. αλλαγή ή παρακμή του συστήματος ένωσης και λειτουργίας (ballast για φθορισμού, driver για LED κ.λπ.) ή αλλαγή module ή λαμπτήρα που δεν αναφέρεται στις αρχικές προδιαγραφές του φωτιστικού σώματος, θα πρέπει να συνοδεύεται με νέα πιστοποίηση CE στο υφιστάμενο φωτιστικό σώμα και να συνοδεύεται με τα νέα στοιχεία που αναφέρονται ανωτέρω, με έμφαση σε νέες εργαστηριακές δοκιμές και στην προσκόμιση των νέων εκθέσεων εργαστηριακών δοκιμών. Συνήθως, μια τέτοια δράση κρίνεται μη συμφέρουσα. Εκτός από το κόστος που θα πραγματοποιηθούν νέες εργαστηριακές δοκιμές με αμφιβολία τη συμμόρφωση του αναβαθμιζόμενου φωτιστικού με τις οδηγίες (LVD και EMC), υπάρχει και το κόστος των φθορών που θα προκληθεί από την αναβάθμιση. Καθώς η διάρκεια ζωής των υφιστάμενων φωτιστικών μπορεί να είναι και μεγαλύτερη της δεκαετίας, τα καλώματα, οι λυχνιολαβές και ο λοιπός εξοπλισμός του φωτιστικού σώματος είναι καταπονημένος. Οι λαμπτήρες LED μπορεί να έχουν μεγαλύτερο βάρος από τους υφιστάμενους φθορισμού με αποτέλεσμα η φθορά να είναι μεγαλύτερη. Επιπλέον επικαλύψεις δημιουργούνται με τη κατανομή και τη ποσότητα του φωτισμού, μελέτη η οποία θα είναι διαφορετική πλέον από το αρχικό φωτιστικό. Η φωτομετρία ενός αναβαθμιζόμενου φωτιστικού δύναται να επηρεάσει την προσκόμιση των φωτομετρικών αρχείων ενός φωτιστικού στα δεδομένα σε στατιστικά επαρκές δείγμα αφού τα χαρακτηριστικά των εξεταζόμενων φωτιστικών π.χ. η διαπερατότητα των καλυμμάτων τους, θα έχουν μεταβληθεί διαφορετικά στο σύνολο των εξεταζόμενων φωτιστικών. --------------------------------------------------------------------------------- ## Page 155 [Page 155 preview](https://cdn2.gnosios.com/3GPQrtz2Mqy5oNcJGeLIZijQbDA/pages/500e584c-8ef5-4c33-a260-f7fa338f3a53/483822870f90bba5b9cc0859d61da0cd/155.png) - 14 Οικονομική αξιολόγηση 14.1 Γενικά στοιχεία Για να αποφασισθεί η αναβάθμιση ενός υφιστάμενου συστήματος φωτισμού είναι απαραίτητο να ελεγχθεί η οικονομική βιωσιμότητα της επένδυσης. Ειδικά όταν το υφιστάμενο σύστημα δεν παρουσιάζει σοβαρά προβλήματα κατά την λειτουργία του. Επιπλέον, γεγονός που ισχύει και για την μελέτη νέων συστημάτων φωτισμού, είναι σημαντικό να γίνει ποσοτικοποίηση και σύγκριση των οικονομικών οφελών από πιθανές εναλλακτικές λύσεις ούτως ώστε να επιλεχθεί η βέλτιστη οικονομικά. Η ανάλυση πρέπει να γίνεται στον κύκλο ζωής της εγκατάστασης και να λαμβάνει υπόψη όλα τα κόστη που υπεισέρχονται στην κατασκευή, συντήρηση και λειτουργία της. Στους υπολογισμούς πρέπει να συνυπολογίζονται τυχόντα φορολογικά κίνητρα και επιβαρύνσεις. Αν και δεν λαμβάνετε υπόψη το κόστος του χρήματος, η απλή περίοδος αποπληρωμής SPP είναι ένας χρήσιμος δείκτης για μια πρώτη αξιολόγηση της επένδυσης. Ο υπολογισμός του μπορεί να γίνει με χρήση της επίσημης σχέσης: SPP = κόστος επένδυσης / ετήσια εξοικονόμηση [εξ. 14-1] Θα πρέπει να σημειωθεί ότι η πιο ωφέλιμη επιλογή μόνο από οικονομικής άποψης ενδέχεται να μην είναι η βέλτιστη επιλογή όσον αφορά τον ανθρωποκεντρικό φωτισμό. Σε κάποιο σημείο στη μελέτη θα πρέπει να ληφθεί απόφαση σχετικά με τη σημασία αυτών των παραγόντων και για τον αποκλεισμό των φθηνών λύσεων με βάση κριτήρια όπως η φωτεινή μαρμαρυγή (flicker) κ.λ.π. 14.2 Υπολογισμός κόστους κύκλου ζωής 14.2.1 Αρχικό κόστος ή κόστος επένδυσης Στο κόστος επένδυσης συνυπολογίζονται όλες οι δαπάνες που απαιτούνται για την αποξήλωση του υφιστάμενου, στην περίπτωση υφιστάμενων εγκαταστάσεων, την κατασκευή, θέση σε λειτουργία και παραλαβή του νέου συστήματος φωτισμού. 14.2.2 Κόστος συντήρησης Το κόστος συντήρησης της εγκατάστασης παίζει πολύ σημαντικό ρόλο στον σχεδιασμό του συστήματος φωτισμού. Επιλογή μικρότερου κύκλου συντήρησης, και άρα αυξημένων αναλογικά ετήσιων εξόδων συντήρησης, οδηγεί σε μικρότερες εγκαταστάσεις (μικρότερο αρχικό κόστος) καθώς και χαμηλότερες καταναλώσεις ενέργειας και ισχύος (βλ. ενότητα 3.3.1 και κεφάλαιο 12). --------------------------------------------------------------------------------- ## Page 156 [Page 156 preview](https://cdn2.gnosios.com/3GPQrtz2Mqy5oNcJGeLIZijQbDA/pages/500e584c-8ef5-4c33-a260-f7fa338f3a53/483822870f90bba5b9cc0859d61da0cd/156.png) - 14.2.3 Κόστος ενέργειας και κόστος ισχύος Η μείωση της κατανάλωσης για φωτισμό επηρεά και στις καταναλώσεις της εγκατάστασης για θέρμανση και ψύξη. Συνεπώς κατά τους υπολογισμούς κατανάλωσης ενέργειας από το σύστημα φωτισμού πρέπει να εκτιμάται και η αντίστοιχη αύξηση της κατανάλωσης για θέρμανση και η μείωση για ψύξη. Το κόστος ενέργειας εξαρτάται από την δομή και το τιμολόγιο του παρόχου ηλεκτρικής ενέργειας που είναι συνδεδεμένη η εγκατάσταση. Σε κάποιες περιπτώσεις η χρέωση μεταβάλλεται ανάλογα με τη χρονική στιγμή της ημέρας ή/και την ημέρα της εβδομάδας (διαφορετικές ζώνες χρέωσης) ενώ σε κάποιες υπάρχει και χρέωση ισχύος. Ο μελετητής ανάλογα με την δομή και το τιμολόγιο του παρόχου πρέπει να υπολογίσει την κατανάλωση ενέργειας του συστήματος φωτισμού καθώς και την αντίστοιχη επίδραση στην κατανάλωση του συστήματος θέρμανσης/ψύξης ανά ζώνη χρέωσης (βλ. κεφάλαιο 12), αν διαφοροποιείται, και να υπολογίσει τα αντίστοιχα κόστη. Στην περίπτωση που υπάρχει χρέωση ισχύος, πρέπει να υπολογιστεί και το κόστος που αυτή συνεπάγεται. Στην περίπτωση νέας εγκατάστασης που δεν είναι γνωστό το τιμολόγιο σύνδεσης, προτείνεται να χρησιμοποιείται το τιμολόγιο του βασικού παρόχου (Δ.Ε.Η.) για την ολοκλήρωση των υπολογισμών. 14.2.4 Κόστος φορολόγησης Για ιδιωτικές επιχειρήσεις η μείωση των λειτουργικών λειψιουργικών εξόδων πρακτικά σημαίνει αντίστοιχη αύξηση των εσόδων τα οποία φορολογούνται ανάλογα. Τα αρχικά έξοδα (έξοδα επένδυσης) εγγράφονται στα λογιστικά βιβλία της επιχείρησης και αποσβένονται ως πάγια, μειώνοντας τη φορολόγηση της επιχείρησης για τα αντίστοιχα έτη που πραγματοποιείται η απόσβεση των τιμών κεφαλαίων. 14.2.5 Χρόνος ζωής εξοπλισμού Όπως αναλύεται και στην ενότητα 3.3.2 ο χρόνος ζωής για τους συμβατικούς λαμπτήρες(π.χ. αλογόνου, CFL, φθορισμού) και τους λαμπτήρες LED ορίζεται με διαφορετικό τρόπο. Για τους συμβατικούς λαμπτήρες ο δηλούμενος από τον κατασκευαστή χρόνος ζωής αντιστοιχεί σε όσες λειτουργίες όπου το 50% των συνολικών δειγμάτων θα έχουν τεθεί εκτός λειτουργίας (χρόνος ημίσειας ζωής), σε ιδανικές συνθήκες εργαστηρίου, και εκτός των φωτιστικών σωμάτων που επιβαρύνουν την λειτουργία τους. Ως χρόνος ζωής για τους υπολογισμούς προτείνεται να χρησιμοποιείται η αυξημένη διάρκεια ζωής η οποία έχει επικρατήσει θα θεωρείται ίση με το 70% της ημίσειας ζωής κατά δήλωση του κατασκευαστή. Αυτό γίνεται γιατί πρακτικά επειδή α) ο πραγματικός χρόνος ζωής των λαμπτήρων αυτών είναι τις περισσότερες φορές μικρότερος από τον αναγραφόμενο στις ετικέτες των προϊόντων αυτών και β) στα συστήματα φωτισμού η αλλαγή των λαμπτήρων πραγματοποιείται αρκετά νωρίτερα από το να υπάξουν 50% καμένοι λαμπτήρες στην εγκατάσταση ταυτόχρονα. Έτσι να παραδίδεται ένας λαμπτήρας σε δηλωμένο χρόνο ζωής ίσο με 10.000h θεωρείται ότι έχει αξιόλημο χρόνο ζωής το με 70%: 10.000h=7.000h. Για τους λαμπτήρες LED, αν αυτοί τοποθετηθούν σε κατάλληλο φωτιστικό σώμα το οποίο έχει προδιαγραφές CE για τον αντίστοιχο λαμπτήρα τότε ο λαμπτήρας αυτός μπορεί να μην τεθεί ποτέ εκτός λειτουργίας. --------------------------------------------------------------------------------- ## Page 157 [Page 157 preview](https://cdn2.gnosios.com/3GPQrtz2Mqy5oNcJGeLIZijQbDA/pages/500e584c-8ef5-4c33-a260-f7fa338f3a53/483822870f90bba5b9cc0859d61da0cd/157.png) - Οικονομική αξιολόγηση λειτουργίας. Αυτό όμως δεν σημαίνει πως και η εκπεμπόμενη φωτεινή ροή θα διατηρείται επ' άπειρον στα απαιτούμενα επίπεδα φωτισμού. Για αυτό στη διάρκεια ζωής των λαμπτήρων LED δίνεται ο χρόνος ζωής τους συνδυαζόμενος με το ποσοστό της φωτεινής ροής στο οποίο έχει απομειωθεί στο βάθος χρόνου λειτουργίας τους μαζί με το ποσοστό πλήθους αυτών που θα έχουν λήξει πριν αυτήν από αυτή που αναφέρεται. Ως ωφέλιμος χρόνος ζωής για τους λαμπτήρες LED λαμβάνεται ο L₈₀ για την επίτευξη του συντελεστή συντήρησης που έχει χρησιμοποιηθεί στη μελέτη διαστασιολόγησης των φωτιστικών σωμάτων. Στην περίπτωση συστημάτων που έχουν διαφορετική διάρκεια ζωής, για να καταστεί δυνατή η συγκριτική αξιολόγηση τους, ως χρόνος ανάλυσης θεωρείται το ελάχιστο κοινό πολλαπλάσιο μεταξύ των χρόνων ζωής των διαφορετικών συστημάτων. 14.2.6 Προεξοφλητικό επιτόκιο Η τιμή του προεξοφλητικού επιτοκίου που θα χρησιμοποιηθεί στους υπολογισμούς διαφοροποιείται ανάλογα με την πηγή των κεφαλαίων της επένδυσης. Έτσι το προεξοφλητικό επιτόκιο προτείνεται να λαμβάνεται ίσο: • με το επιτόκιο δανεισμού, αν η επένδυση χρηματοδοτηθεί μέσω δανεισμού, • με την απόδοση που θα επιφέρει η ελάχιστη αποδεκτή επένδυση όπως καθορίζεται από την επιχείρηση, αν η επένδυση γίνει με ίδια κεφάλαια • με 4% αν η επένδυση προέρχεται από κρατική/ευρωπαϊκή επιχορήγηση (βλ. ευρωπαϊκό κανονισμό 244/2012). Στην περίπτωση που η επένδυση αποτελεί μείγμα πηγών χρηματοδότησης, το προεξοφλητικό επιτόκιο που προτείνεται να χρησιμοποιηθεί είναι αντίστοιχος σταθμισμένος μέσος όρος ανά πηγή χρηματοδότησης. 14.2.7 Συνολικό κόστος στο κύκλο ζωής του συστήματος Το συνολικό κόστος στο κύκλο ζωής του συστήματος υπολογίζεται από την ακόλουθη σχέση: \[ LCC_{i} = \sum_{n=1}^{N} \frac {F_{n,i}}{(1 + d)^{n}} \] όπου: \[ LCC_{i} \] : το συνολικό κόστος στο κύκλο ζωής του συστήματος φωτισμού i \[ F_{n,i} \] : η χρηματοροή \[ F \] το έτος \[ i \] \[ d \] : το προεξοφλητικό επιτόκιο που έχει επιλεχθεί \[ n \] : ο χρόνος που πραγματοποιείται η χρηματοροή Στην περίπτωση αξιολόγησης αναβάθμισης υφιστάμενου συστήματος φωτισμού, οικονομικά βιώσιμη κρίνεται όποια επένδυση έχει συνολικό κόστος στο κύκλο ανανέωσης, μικρότερο από αυτό του υφιστάμενου συστήματος. Επιπλέον ως βέλτιστη επένδυση κρίνεται αυτή που έχει το μικρότερο συνολικό κόστος. [149] --------------------------------------------------------------------------------- ## Page 158 [Page 158 preview](https://cdn2.gnosios.com/3GPQrtz2Mqy5oNcJGeLIZijQbDA/pages/500e584c-8ef5-4c33-a260-f7fa338f3a53/483822870f90bba5b9cc0859d61da0cd/158.png) - Οικονομική αξιολόγηση 14.3 Πίνακες υπολογισμών Πίνακας 14-1: Πίνακας ενδεικτικών οικονομικών παραμέτρων για τον υπολογισμό της ωφέλειας λύσης. | Εξεταζόμενη παράμετρος | Επιλογή 1 ή υφιστάμενη εγκατάσταση | Επιλογή 2 ή προτεινόμενη εγκατάσταση | |------------------------|------------------------------------|--------------------------------------| | Τύπος φωτιστικού | 1 | | Δεδομένα φωτιστικού σώματος | Αριθμός λαμπτήρων ή LED module | 2 | | | Συνολική ισχύς φωτιστικού σώματος | 3 | | Δεδομένα λειτουργίας | Ωφέλιμη ζωή συστήματος φωτισμού (έτη) | 4 | | | Ετήσιο πρόγραμμα λειτουργίας (ώρες) | 5 | | | Διάστημα αντικατάστασης λαμπτήρων (έτη) | 6 | | | Διάστημα καθαρισμού φωτιστικών (έτη) | 7 | | | Διάστημα καθαρισμού χώρου (έτη) | 8 | | Συντελεστές συντήρησης | Συντελεστής συντήρησης φωτεινής ροής λαμπτήρων | 9 | | | Συντελεστής επιβίωσης λαμπτήρων | 10 | | | Συντελεστής συντήρησης φωτιστικών | 11 | | | Συντελεστής συντήρησης επιφάνειας δωματίου | 12 | | | Συντελεστής συντήρησης f = [(9) x (10) x (11) x (12)]** | 13 | | | Αριθμός φωτιστικών | 14 | | Αναλυτικό κόστος επένδυσης | Κόστος ανά φωτιστικό | 15 | | | Κόστος ανά λαμπτήρα ή LED module | 16 | | | Κόστος εγκατάστασης ανά φωτιστικό | 17 | | Αναλυτικά λειτουργικά κόστη | Κόστος αντικατάστασης λαμπτήρων | 18 | | | Κόστος καθαρισμού φωτιστικών | 19 | | | Κόστος καθαρισμού δωματίου | 20 | | | Ενεργειακό κόστος ανά kWh | 21 | | | % Εξοικονομούμενη ενέργεια λόγω συστήματος ελέγχου | 22 | | Κόστος επένδυσης | Κόστος φωτιστικού [(14) - (15)] | 23 | | | Κόστος λαμπτήρων ή LED module [(14) · (2) - (16)] | 24 | | | Κόστος εγκατάστασης [(14) · (17)] | 25 | | | Κόστος επένδυσης [(23) + (24) + (25)] | 26 | | Λειτουργικό κόστος | Κόστος καθαρισμού δωματίου [(20) · (4) / (8)] | 27 | | | Κόστος καθαρισμού φωτιστικών [(19) · (4) / (7)] | 28 | | | Κόστος αντικατάστασης λαμπτήρων ή LED module [(18) · (4) / (6)] | 29 | | --------------------------------------------------------------------------------- ## Page 159 [Page 159 preview](https://cdn2.gnosios.com/3GPQrtz2Mqy5oNcJGeLIZijQbDA/pages/500e584c-8ef5-4c33-a260-f7fa338f3a53/483822870f90bba5b9cc0859d61da0cd/159.png) - Οικονομική αξιολόγηση | Εξεταζόμενη παράμετρος | Επιλογή 1 ή υφιστάμενη εγκατάσταση* | Επιλογή 2 ή προτεινόμενη εγκατάσταση | |----------------------|--------------------------------------|--------------------------------------| | Κόστος ενέργειας [(4) - (3) - (4) - (5) - (21) - (22) / 1000] | 30 | | | Κόστος λειτουργίας [ (27) + (28) + (29) + (30) ] | 31 | | | Ετήσιο κόστος λειτουργίας [ (31) / (4) ] | 32 | | | Συνολικό κόστος κατά τη διάρκεια της εγκατάστασης [(31) + (26)] | 33 | | | Περίοδος αποπληρωμής | [(26) Πρόταση – (26) Υφιστάμενη] / [(32) Υφιστάμενη – (32) Πρόταση] [έτη] | | Σημειώσεις 1. Σε περίπτωση αναβάθμισης υφιστάμενης εγκατάστασης δεν χρησιμοποιούνται τα παροχικά κουτιά. Πραγματοποιείται επιπλέον ο υπολογισμός χρόνου αποπληρωμής [σελ. 14-12]. 2. Μελετητής μπορεί να συμπεριλάβει απευθείας τον συντελεστή συντήρησης από τη μελέτη φωτισμού. Οι τύποι για τους γρήγορους υπολογισμούς δίνονται στον επόμενο πίνακα. Πίνακας 14-2: Τυπολόγιο γρήγορων υπολογισμών. | Περιγραφή υπολογισμών | Εξίσωση | |-----------------------|---------| | Κόστος φωτιστικού = Αριθμός φωτιστικών · κόστος ενός φωτιστικού | [σελ. 14-3] | | Κόστος λαμπτήρα ή LED module = αριθμός φωτιστικών · αριθμός λαμπτήρων ή LED module ανά φωτιστικό · κόστος ενός λαμπτήρα ή LED module | [σελ. 14-4] | | Κόστος εγκατάστασης = αριθμός φωτιστικών · κόστος εγκατάστασης ανά φωτιστικό | [σελ. 14-5] | | Κόστος καθαρισμού δωματίου = [κόστος καθαρισμού δωματίου · διάρκεια ζωής του συστήματος (έτη)] / Χρονικό διάστημα καθαρισμού χώρου (έτη) | [σελ. 14-6] | | Κόστος καθαρισμού φωτιστικού =[κόστος καθαρισμού φωτιστικού · διάρκεια ζωής του συστήματος (έτη)] / Χρονικό διάστημα καθαρισμού φωτιστικού (έτη) | [σελ. 14-7] | | Κόστος αντικατάστασης λαμπτήρα = [κόστος αντικατάστασης λαμπτήρα · διάρκεια ζωής του συστήματος (έτη)] / Χρονικό διάστημα αντικατάστασης λαμπτήρα (έτη) | [σελ. 14-8] | | Κόστος ενέργειας = (αριθμός φωτιστικών · ισχύς συστήματος φωτισμού · διάρκεια ζωής του συστήματος · ετήσιες ώρες λειτουργίας · κόστος ενέργειας ανά kWh · ποσοστό εξοικονόμησης ενέργειας λόγω συστήματος ελέγχου φωτισμού) | [σελ. 14-9] | | Κόστος λειτουργίας = κόστος καθαρισμού δωματίου + κόστος καθαρισμού φωτιστικών + κόστος αντικατάστασης λαμπτήρων ή LED module + κόστος ενέργειας | [σελ. 14-10] | | Ετήσιο κόστος λειτουργίας = λειτουργικό κόστος / διάρκεια ζωής του συστήματος | [σελ. 14-11] | | Περίοδος αποπληρωμής = [κόστος προτεινόμενης εγκατάστασης - κόστος υφιστάμενης εγκατάστασης ] / [Ετήσιο κόστος λειτουργίας υφιστάμενης εγκατάστασης - Ετήσιο κόστος λειτουργίας προτεινόμενης εγκατάστασης] | [σελ. 14-12] | [151] --------------------------------------------------------------------------------- ## Page 160 [Page 160 preview](https://cdn2.gnosios.com/3GPQrtz2Mqy5oNcJGeLIZijQbDA/pages/500e584c-8ef5-4c33-a260-f7fa338f3a53/483822870f90bba5b9cc0859d61da0cd/160.png) - Παράρτημα A: Νομοθεσία – Πρότυπα – Τεχνικές Οδηγίες A.1. Νομοθετικές παραπομπές (E.E.) Directive 93/68/EEC on CE marking the products conforming to all relevant directives Directive 89/391/EEC on requirements for workplane Directive 92/57/EEC on temporary or mobile construction sites Directive 2009/125/EC on Ecodesign requirements for Energy related Products (ErP) Directive 2012/27/EC on the promotion of the End use Efficiency and Energy Services (ESD) Regulation 305/2011 relating to Construction Products (CPR) Directive 2010/31/EC on the Energy Performance of Building (EPB) Directive 2012/19/EC on the Waste Electrical and Electronic Equipment (WEEE) Directive 2017/65/EC on the Restriction of use of certain Hazardous Substances in electrical and electronic equipment (RoHS) Directive 2014/30/EC relating to Electromagnetic Compatibility (EMC) Directive 2014/30/EC relating to electrical equipment design (LVD) Regulation 874/2012 on Energy labelling of household lamps Regulation 2019/2020 laying down ecodesign requirements for light sources and separate control gears pursuant to Directive 2009/125/EC of the European Parliament and of the Council and repealing Commission Regulations (EC) No 244/2009, (EC) No 245/2009 and (EU) No 1194/2012 A.2. Πρότυπα εφαρμογής φωτισμού (E.E.) EN 1838, Lighting applications. Emergency lighting EN 12193, Light and lighting - Sports lighting EN 12464 (all parts), Light and lighting - Lighting of work places EN 12665, Light and Lighting – Basic terms and criteria for specifying lighting requirements EN 13032-2, Light and Lighting – Measurement and presentation of photometric data of lamps and luminaires – Part 2: Presentation of data for indoor and outdoor work places EN 13201 (all parts), Road lighting EN 15193-1, Energy performance of buildings - Energy requirements for lighting - Part 1: Specifications, Module M9 EN 15193-2:2017 «Energy performance of buildings - Energy requirements for lighting - Part 2: Explanation and justification of EN 15193-1, Module M9». --------------------------------------------------------------------------------- ## Page 161 [Page 161 preview](https://cdn2.gnosios.com/3GPQrtz2Mqy5oNcJGeLIZijQbDA/pages/500e584c-8ef5-4c33-a260-f7fa338f3a53/483822870f90bba5b9cc0859d61da0cd/161.png) - Παράρτημα Α: Νομοθεσία – Πρότυπα – Τεχνικές Οδηγίες A.3. Πρότυπα προϊόντων φωτισμού (E.E.) EN 40 (all parts), Lighting columns EN 12665, Light and Lighting – Basic terms and criteria for specifying lighting requirements EN 50102, Degrees of protection provided by enclosures for electrical equipment against external mechanical impacts (IK code) EN 55015, Limits and methods of measurement of radio disturbance characteristics of electrical lighting and similar equipment EN 60081, Double-capped fluorescent lamps - Performance specifications EN 60529, Degrees of protection provided by enclosures (IP Code) EN 60570, Electrical supply track systems for luminaires EN 60598 (all parts), Luminaires EN 60682, Standard Method of Measuring the Pinch Temperature of Quartz-Tungsten-Halogen Lamps EN 60901, Single-capped fluorescent lamps – Performance specifications EN 60921, Ballasts for tubular fluorescent lamps Performance requirements EN 60923, Auxiliaries for Lamps Ballasts For Discharge Lamps (Excluding Tubular Fluorescent Lamps) Performance Requirements EN 60927, Auxiliaries for lamps - Starting devices (other than glow starters) - Performance requirements EN 60929, AC and/or DC-supplied electronic control gear for tubular fluorescent lamps – Performance requirements EN 61000 (all parts), Electromagnetic compatibility (EMC) EN 61047, D.C. or A.C. supplied electronic step-down convertors for filament lamps - Performance requirements EN 61048, Auxiliaries for lamps - Capacitors for use in tubular fluorescent and other discharge lamp circuits - General and safety requirements EN 61049, Capacitors for use in tubular fluorescent and other discharge lamp circuits - Performance requirements EN 61167, Metal halide lamps - Performance specification EN 61195, Double-capped fluorescent lamps – Safety specifications EN 61199, Single-capped fluorescent lamps – Safety specifications EN 61347 (all parts), Lamp control gear EN 61547, Equipment for general lighting purposes - EMC immunity requirements EN 62031, LED modules for general lighting – Safety specifications EN 62035, Discharge lamps (excluding fluorescent lamps) - Safety specifications EN 62384, DC or AC supplied electronic control gear for LED modules. Performance requirements EN 62471, Photobiological safety of lamps and lamp systems --------------------------------------------------------------------------------- ## Page 162 [Page 162 preview](https://cdn2.gnosios.com/3GPQrtz2Mqy5oNcJGeLIZijQbDA/pages/500e584c-8ef5-4c33-a260-f7fa338f3a53/483822870f90bba5b9cc0859d61da0cd/162.png) - Παράρτημα Α: Νομοθεσία – Πρότυπα – Τεχνικές Οδηγίες EN 62493, Assessment of lighting equipment related to human exposure to electromagnetic fields EN 62717, LED modules for general lighting - Performance requirements EN 62722-1, Luminaire performance – General requirements for LED luminaires EN 62722-2-1, Luminaire performance –Particular requirements for LED luminaires A.4. Τεχνικές οδηγίες και πρότυπα τρίτων χωρών ANSI/ASHRAE/IES Standard 90.1-2019, Energy Standard for Buildings Except Low -Rise Residential Buildings ANSI/IES RP-28-16 Lighting and the Visual Environment for Seniors and the Low Vision Population ANSI/IES TM-30-18 IES Method for Evaluating Light Source Color Rendition CIE 157:2004, Control of Damage to Museum Objects by Optical Radiation CIE S026: 2018, CIE System for Metrology of Optical Radiation for ipRGC-Influenced Responses to Light CIE TN 006:2016, Visual Aspects of Time-Modulated Lighting Systems – Definitions and Measurement Models CIE 227: 2019 Lighting for Older People and People with Visual Impairment in Buildings CIE 234:2019 A Guide To Urban Lighting Master planning DIN Spec 67600 Biologisch wirksame Beleuchtung - Planungsempfehlungen --------------------------------------------------------------------------------- ## Page 163 [Page 163 preview](https://cdn2.gnosios.com/3GPQrtz2Mqy5oNcJGeLIZijQbDA/pages/500e584c-8ef5-4c33-a260-f7fa338f3a53/483822870f90bba5b9cc0859d61da0cd/163.png) - Παράρτημα Β: Γρήγορη εκτίμηση αριθμού φωτιστικών σωμάτων, για απλούς χώρους Γενικά, στο σχεδιασμό μιας εγκατάστασης φωτισμού, ένα σημαντικό μέρος της είναι η εκτέλεση μιας σειράς υπολογισμών και μπορεί να αποτελέσει το κύριο μέρος μιας μελέτης φωτισμού. Οι υπολογισμοί αυτοί αφορούν ένα σύνολο παραμέτρων και μεγεθών, και αφορούν δεν περιορίζονται στα επίπεδα φωτισμού και στον υπολογισμό της μέσης απαιτούμενης στάθμης φωτισμού. Σε μια μελέτη φωτισμού, όπως αναφέρθηκε και παραπάνω, ο καθορισμός των ζωνών φωτισμού είναι υποχρεωτικός και ακολουθούν οι υπολογισμοί της μέσης απαιτούμενης στάθμης φωτισμού και της ομοιομορφίας για κάθε ζώνη, της κυκλικής έντασης φωτισμού, του δείκτη θάμβωσης UGR κλπ. Ανάλογα με την ιδέα φωτισμού (concept) και τη χρήση του χώρου δύνανται να υπολογίζονται επιπρόσθετες παράμετροι και μεγέθη όπως η λαμπρότητα εκπομπής του φωτιστικού σώματος για γωνίες γ = 60° – 85°, ο δείκτης μοντελοποίησης του φωτισμού κ.λπ. Παρόλα αυτά σε συγκεκριμένες περιπτώσεις αρχικού ή πρόχειρου σχεδιασμού, μπορεί να πραγματοποιηθεί ένας πρόχειρος έλεγχος και να χρησιμοποιηθούν ορισμένες μεθοδολογίες, οι οποίες σε καμία περίπτωση δεν υποκαθιστούν μια μελέτη φωτισμού. Η ακρίβειά τους είναι περιορισμένη καθώς: α) δεν περιλαμβάνεται ο υπολογισμός υποχρεωτικών μεγεθών π.χ. η ομοιομορφία, ο δείκτης UGR της θάμβωσης και β) δεν είναι δυνατός ο έλεγχος συμμόρφωσης με το πρότυπο ΕΝ 12464-1. Να σημειωθεί ότι, στους γρήγορους υπολογισμούς δεν γίνεται χρήση των φωτοτεχνικών αρχείων, στα οποία μόνοι τους αυτός ο περιορισμός είναι προβληματικός, καθώς η χρήση τους σε μια μελέτη είναι απαραίτητη. Β.1.Γρήγορη εκτίμηση με βάση τον συντελεστή χρησιμοποίησης Ο γρήγορος υπολογισμός με βάση τον συντελεστή χρησιμοποίησης CU, όπως και η προηγούμενη μέθοδος, χρησιμοποιείται για μια πρόχειρη εκτίμηση της διαστασιολόγησης μιας εγκατάστασης φωτισμού. Παραμένει ένα υπολογίζει τα απαραίτητα μεγέθη όπως πχ την ομοιομορφία, τη θάμβωση κλπ. που χρειάζονται για μια μελέτη φωτισμού σύμφωνα με το ΕΝ 12464-1 αλλά εκτιμά ένα γενικό επίπεδο φωτισμού. Η μέθοδος του συντελεστή χρησιμοποίησης βασίζεται στο γεγονός ότι η μέση ορίζεται ένταση φωτισμού για χώρο ενός δεδομένου μεγέθους μπορεί να υπολογιστεί από τη συνολική φωτεινή ροή που παρέχεται από τα εγκατεστημένα φωτιστικά, τον συντελεστή απόδοσης και τον συντελεστή χρήσης. Σε γενικές γραμμές, περιγράφεται το ποσοστό της φωτεινής ροής των φωτεινών πηγών που προορίζεται στην επιφάνεια εργασίας μετά από αλληλεπίδραση με τις επιφάνειες του χώρου. Η κύρια παράμετρος και η διαφοράτηση με την προηγούμενη μέθοδο είναι ο συντελεστής χρησιμοποίησης, ο οποίος εξαρτάται από τη γεωμετρία του χώρου, την ανακλαστικότητα των επιφανειών του χώρου, τη φωτεινή απόδοση και τα χαρακτηριστικά της κατανομής των φωτιστικών σωμάτων που εξετάζονται. Όλες αυτές οι παράμετροι αυξάνουν όχι μόνο τη δυσκολία της εκτίμησης αλλά και το ποσοστό ασφάλματος της συγκεκριμένης μεθόδου. Ιδανικά θα πρέπει να χρησιμοποιείται ο συντελεστής χρησιμοποίησης του ίδιου του φωτιστικού σώματος που επιλέγεται. Επειδή δύσκολα ανακτάται η συγκεκριμένη πληροφορία είναι προτιμότερο να --------------------------------------------------------------------------------- ## Page 164 [Page 164 preview](https://cdn2.gnosios.com/3GPQrtz2Mqy5oNcJGeLIZijQbDA/pages/500e584c-8ef5-4c33-a260-f7fa338f3a53/483822870f90bba5b9cc0859d61da0cd/164.png) - Παράρτημα Β: Γρήγορη εκτίμηση αριθμού φωτιστικών σωμάτων, για απλούς χώρους χρησιμοποιηθούν τα προγράμματα υπολογισμού μέσω των οποίων προκύπτουν και τα υπόλοιπα μεγέθη. Παρόλα αυτά αν κάποιος θέλει να εκτιμήσει τον συντελεστή χρησιμοποίησης για κάποια μεμονωμένη περίπτωση, υπάρχουν διαθέσιμοι πίνακες, οι οποίοι περιέχουν συντελεστές για τυπικές περιπτώσεις χώρων (μέγεθος χώρου, ανακλαστικότητα επιφανειών κ.λπ.) και τυπικά φωτιστικά με βασικά χαρακτηριστικά κατανομής φωτισμού. Ο βασικός χώρος θεωρείται ότι είναι ελεύθερος και έχει ορθογώνιο σχήμα με αναλογία μήκους προς πλάτος περίπου 1,6 προς 1. Τα φωτιστικά σώματα είναι τοποθετημένα σε κανονικό κάνναβο είτε εξαρτώμενα στην οροφή, είτε αναρτημένα. Αυτές οι υποθέσεις επηρεάζουν σημαντικά την ακρίβεια των υπολογισμών. Εάν οι συνθήκες της εκτίμησης ή του πραγματικού χώρου είναι κοινές στην τυπική τοποθέτηση και στις τιμές του τυπικού μοντέλου, τότε τα αποτελέσματα μπορεί να είναι ακριβή. Όσο περισσότερο οι πραγματικές συνθήκες αποκλίνουν από τις τυποποιημένες συνθήκες, π.χ. εάν η διάταξη του φωτισμού είναι ασύμμετρη, τότε θα πρέπει να είναι γνωστό ότι στην εκτίμηση θα υπάρχει μεγάλο ποσοστό ασάφειας. Κατά τη χρήση της μεθόδου θα πρέπει να χρησιμοποιείται ο πίνακας με τους κατάλληλους συντελεστές για τον επιλεγμένο τύπο φωτιστικού. Κάθε φωτιστικό έχει τον δικό του και μοναδικό πίνακα. Παλαβθεύονται από τους κατασκευαστές των φωτιστικών σωμάτων. Με την έλευση των νέων εργαλείων, τη δημιουργία των φωτoμετρικών αρχείων (*ldt και *.ies) και των υπολογιστικών εργαλείων η συγκεκριμένη μέθοδος απεξαρτήθηκε από τους κατασκευαστές, με αποτέλεσμα να μην δίνονται οι αντίστοιχοι πίνακες. Για τον λόγο αυτό υπάρχουν τυποποιητικοί πίνακες που αντιστοιχούν σε φωτιστικά σώματα με θεωρητικές κατανομές. Πριν τη χρήση των πινάκων θα πρέπει να υπολογιστεί ο δείκτης χώρου κ, με βάση τα γεωμετρικά χαρακτηριστικά του. Στη συνέχεια πρέπει να επιλεγεί ο κατάλληλος πίνακας με τους συντελεστές χρησιμοποίησης με βάση την πιο κοντινή στην πραγματικότητα κατανομή του φωτιστικού σώματος που επιλέγεται σε σχέση με τη θεωρητική των πινάκων. Ο συντελεστής στη συνέχεια επιλέγεται από τον πίνακα μέσω της σειράς του δείκτη χώρου κ που υπολογίστηκε και τη στήλης με το κατάλληλο συνδυασμό συντελεστών ανάκλασης του χώρου. Αν μια τέτοια ενδιάμεση πραγματοποίηση γραμμικής παρεμβολής. Η μέθοδος οριζόντιας έντασης φωτισμού είναι αποτέλεσμα της συνολικής ικανότητας φωτισμού που παράγεται από όλα τα φωτιστικά σώματα που είναι εγκατεστημένα στο χώρο. Η μέθοδος περιλαμβάνει το συντελεστή απόδοσης (πρέπει να παρέχεται από τον κατασκευαστή του φωτιστικού σώματος) και τον συντελεστή συντήρησης f_m ο οποίος λαμβάνει υπόψη τη γήρανση της εγκατάστασης φωτισμού και συνήθως θεωρείται 0,8 για τους εσωτερικούς χώρους. Εάν μια εγκατάσταση φωτισμού αποτελείται από διάφορους τύπους φωτιστικών διαφορετικής κατανομής φωτισμού, π.χ. φωτισμός ελεύθερης δέσμης και στενής δέσμης θα πρέπει ο φωτισμός πρέπει να υπολογίζεται ξεχωριστά για κάθε στοιχείο και στη συνέχεια να προστίθεται το αποτέλεσμα τους. Ο αριθμός των ίδιων φωτιστικών σωμάτων μπορεί να εκτιμηθεί με χρήση της (εξ. Β-1): n = \frac{1}{f_m} * \frac{E_m * a * β}{Φ * CU} \hspace{20mm} \text{[εξ. Β-1]} όπου \hspace{10mm} n [–] \hspace{10mm} ο αριθμός των φωτιστικών σωμάτων \hspace{10mm} f_m [-] \hspace{10mm} ο συντελεστής συντήρησης. \hspace{10mm} E_m [lx] \hspace{10mm} η τιμή στόχος της έντασης φωτισμού \hspace{10mm} a [m] \hspace{10mm} η φωτεινή ροή της φωτεινής πηγής του φωτιστικού σώματος. --------------------------------------------------------------------------------- ## Page 165 [Page 165 preview](https://cdn2.gnosios.com/3GPQrtz2Mqy5oNcJGeLIZijQbDA/pages/500e584c-8ef5-4c33-a260-f7fa338f3a53/483822870f90bba5b9cc0859d61da0cd/165.png) - Παράρτημα Β: Γρήγορη εκτίμηση αριθμού φωτιστικών σωμάτων, για απλούς χώρους CU [-] ο συντελεστής χρησιμοποίησης ο οποίος εξαρτάται από το δείκτη χώρου k (μέγεθος του χώρου, ύψος και ανάρτηση φωτιστικών) και τις ανακλαστικότητες των επιφανειών που περιβάλλουν τον χώρο α, β [m]το μήκος και πλάτος του χώρου Ενώ η τιμή στόχος της έντασης φωτισμού Εm με χρήση της [εξ. Β-2]: E_m = f_m * \frac{Φ * n * CU}{a * β} [εξ. Β-2] όπου E_m [lx] η ένταση φωτισμού για συγκεκριμένο αριθμό φωτιστικών σωμάτων f_m [-] ο συντελεστής συντήρησης Φ [lm] η φωτεινή ροή της φωτεινής πηγής του φωτιστικού σώματος n [-] ο αριθμός των φωτιστικών σωμάτων CU [-] ο συντελεστής χρησιμοποίησης ο οποίος εξαρτάται από το δείκτη χώρου k (μέγεθος του χώρου, ύψος και ανάρτηση φωτιστικών) και τις ανακλαστικότητες των επιφανειών που περιβάλλουν τον χώρο α, β [m] το μήκος και πλάτος του χώρου Για την εκτίμηση της εγκατεστημένης ισχύος ο δείκτης χώρου k περιγράφει την επίδραση της γεωμετρίας του χώρου και στον συντελεστή χρησιμοποίησης. Υπολογίζεται με βάση το μήκος και το πλάτος του χώρου και το ύψος h ανάμεσα από το επίπεδο εργασίας και τα φωτιστικά. Η διαφοροποίηση είναι ότι ο τρόπος τοποθέτησης των φωτιστικών (με ανάρτηση ή στην οροφή) επηρεάζει την παρουσία μιας οδος με τη χρήση διαφορετικών εξισώσεων. Αν τα φωτιστικά είναι στην οροφή ο δείκτης χώρου k υπολογίζεται με την εξίσωση [εξ. Β-3]: k = \frac{a * β}{h * (a + β)} [εξ. Β-3] όπου k [-] ο δείκτης χώρου a, β [m] το μήκος και πλάτος του χώρου h [m] το ύψος ανάμεσα από το επίπεδο εργασίας και τα φωτιστικά οροφής Αν υπάρχει κρέμαση τότε υπολογίζεται το ύψος h’ ανάμεσα από το επίπεδο εργασίας και το κάτω μέρος από τα αναρτημένα φωτιστικά και ο δείκτης χώρου k υπολογίζεται από την [εξ. Β-4]: k = 1,5 * \frac{a * β}{h’ * (a + β)} [εξ. Β-4] όπου k [-] ο δείκτης χώρου a, β [m] το μήκος και πλάτος του χώρου h’ [m] ανάμεσα από το επίπεδο εργασίας και το κάτω μέρος από τα αναρτημένα φωτιστικά --------------------------------------------------------------------------------- ## Page 166 [Page 166 preview](https://cdn2.gnosios.com/3GPQrtz2Mqy5oNcJGeLIZijQbDA/pages/500e584c-8ef5-4c33-a260-f7fa338f3a53/483822870f90bba5b9cc0859d61da0cd/166.png) - Παράρτημα Β: Γρήγορη εκτίμηση αριθμού φωτιστικών σωμάτων, για απλούς χώρους Σχήμα Β-1: Παράμετροι υπολογισμού δείκτη χώρου k. Ο κατάλληλος συντελεστής χρησιμοποίησης εκτιμάται με βάση τον δείκτη χώρου k, τον συνδυασμό των συντελεστών ανάκλασης οροφής (R₀), τοίχων (Rw), δαπέδου (Rf) και ανάλογα τον τύπο του φωτιστικού σώματος. Ενδεικτικοί πίνακες για τυπικό φωτιστικό άμεσου φωτισμού στενής δέσμης, ευρείας δέσμης και έμμεσου φωτισμού δίνονται παρακάτω. Να σημειωθεί πως για το φωτισμό των γραφείων υπάρχει περιορισμός της φωτεινής ροής προς τα πάνω στο 30% της συνολικής. Και σε αυτή τη μέθοδο, σημαντική παράμετρος για την αύξηση της ακρίβειάς της ώστε να αποφευχθεί η υπερδιαστασιολόγηση, είναι η κατάλληλη επιλογή του φωτιστικού σώματος. Αυτή μπορεί να πραγματοποιηθεί με διάφορους τρόπους οι επικρατέστεροι των οποίων είναι με α) το διάγραμμα κώνου, β) την κατανομή της φωτεινής ροής φωτιστικού σώματος κατά CIE 40 και γ) τη χρήση πολικού διαγράμματος και σημειακός υπολογισμός όπως αυτοί παρουσιάζονται στο Παράρτημα Γ. --------------------------------------------------------------------------------- ## Page 167 [Page 167 preview](https://cdn2.gnosios.com/3GPQrtz2Mqy5oNcJGeLIZijQbDA/pages/500e584c-8ef5-4c33-a260-f7fa338f3a53/483822870f90bba5b9cc0859d61da0cd/167.png) - Παράρτημα Β: Γρήγορη εκτίμηση αριθμού φωτιστικών σωμάτων, για απλούς χώρους Πίνακας B-1: Συντελεστές χρησιμοποίησης για τυπικά φωτιστικά άμεσου φωτισμού στενής δέσμης. | R_c | 0,70 | 0,70 | 0,70 | 0,70 | 0,70 | 0,70 | 0,50 | 0,50 | 0,20 | 0,00 | |-----|------|------|------|------|------|------|------|------|------|------| | R_w | 0,70 | 0,50 | 0,50 | 0,50 | 0,20 | 0,20 | 0,50 | 0,20 | 0,20 | 0,00 | | R_f | 0,50 | 0,20 | 0,10 | 0,20 | 0,10 | 0,10 | 0,10 | 0,10 | 0,00 | 0,00 | | k | Συντελεστές χρησιμοποίησης CU [-] | | 0,60 | 1,04 | 0,86 | 0,84 | 0,81 | 0,80 | 0,84 | 0,80 | 0,80 | 0,78 | | | 1,00 | 1,17 | 0,95 | 0,92 | 0,90 | 0,88 | 0,91 | 0,88 | 0,87 | 0,85 | | | 1,25 | 1,26 | 1,01 | 0,98 | 0,98 | 0,95 | 0,97 | 0,95 | 0,94 | 0,92 | | | 1,50 | 1,30 | 1,04 | 1,00 | 1,00 | 0,97 | 0,99 | 0,97 | 0,96 | 0,94 | | | 2,00 | 1,35 | 1,07 | 1,02 | 1,04 | 1,00 | 1,01 | 0,99 | 0,98 | 0,97 | | | 2,50 | 1,38 | 1,09 | 1,03 | 1,006 | 1,02 | 1,02 | 1,01 | 0,99 | 0,97 | | | 3,00 | 1,41 | 1,11 | 1,05 | 1,08 | 1,03 | 1,03 | 1,02 | 1,00 | 0,99 | | | 4,00 | 1,43 | 1,11 | 1,05 | 1,09 | 1,03 | 1,03 | 1,02 | 1,00 | 0,98 | | Κατανομή στενής δέσμης (A60 DIN) Πίνακας B-2: Συντελεστές χρησιμοποίησης για τυπικά φωτιστικά άμεσου φωτισμού ευρείας δέσμης. | R_c | 0,70 | 0,70 | 0,70 | 0,70 | 0,70 | 0,70 | 0,50 | 0,50 | 0,20 | 0,00 | |-----|------|------|------|------|------|------|------|------|------|------| | R_w | 0,70 | 0,50 | 0,50 | 0,50 | 0,20 | 0,20 | 0,50 | 0,20 | 0,20 | 0,00 | | R_f | 0,50 | 0,20 | 0,10 | 0,20 | 0,10 | 0,10 | 0,10 | 0,10 | 0,00 | 0,00 | | k | Συντελεστές χρησιμοποίησης CU [-] | | 0,60 | 0,63 | 0,43 | 0,42 | 0,31 | 0,41 | 0,31 | 0,30 | 0,26 | | | | 1,00 | 0,87 | 0,63 | 0,61 | 0,51 | 0,51 | 0,50 | 0,49 | 0,49 | 0,44 | | | 1,25 | 0,99 | 0,73 | 0,67 | 0,62 | 0,61 | 0,60 | 0,59 | 0,57 | 0,53 | | | 1,50 | 1,06 | 0,79 | 0,70 | 0,66 | 0,64 | 0,63 | 0,62 | 0,60 | 0,55 | | | 2,00 | 1,17 | 0,88 | 0,83 | 0,79 | 0,76 | 0,81 | 0,75 | 0,73 | 0,70 | | | 2,50 | 1,23 | 0,93 | 0,89 | 0,84 | 0,83 | 0,82 | 0,80 | 0,77 | 0,76 | | | 3,00 | 1,29 | 0,98 | 0,92 | 0,91 | 0,87 | 0,90 | 0,86 | 0,84 | 0,81 | | | 4,00 | 1,34 | 1,02 | 0,96 | 0,96 | 0,91 | 0,94 | 0,90 | 0,88 | 0,85 | | Κατανομή ευρείας δέσμης (A40 DIN) Πίνακας B-3: Συντελεστές χρησιμοποίησης για τυπικά φωτιστικά έμμεσου φωτισμού ευρείας δέσμης. | R_c | 0,70 | 0,70 | 0,70 | 0,70 | 0,70 | 0,70 | 0,50 | 0,50 | 0,20 | 0,00 | |-----|------|------|------|------|------|------|------|------|------|------| | R_w | 0,70 | 0,50 | 0,50 | 0,50 | 0,20 | 0,20 | 0,50 | 0,20 | 0,20 | 0,00 | | R_f | 0,50 | 0,20 | 0,10 | 0,20 | 0,10 | 0,10 | 0,10 | 0,10 | 0,00 | 0,00 | | k | Συντελεστές χρησιμοποίησης CU [-] | | 0,60 | 0,27 | 0,14 | 0,14 | 0,07 | 0,07 | 0,07 | 0,11 | 0,05 | 0,03 | 0,00 | | 1,00 | 0,43 | 0,25 | 0,25 | 0,15 | 0,15 | 0,19 | 0,11 | 0,08 | 0,05 | | | 1,25 | 0,50 | 0,31 | 0,30 | 0,20 | 0,20 | 0,20 | 0,23 | 0,14 | 0,07 | 0,00 | | 1,50 | 0,56 | 0,36 | 0,35 | 0,25 | 0,24 | 0,26 | 0,18 | 0,08 | 0,08 | 0,00 | | 2,00 | 0,65 | 0,43 | 0,42 | 0,32 | 0,31 | 0,34 | 0,22 | 0,11 | 0,00 | 0,00 | | 2,50 | 0,71 | 0,49 | 0,47 | 0,38 | 0,37 | 0,34 | 0,26 | 0,11 | 0,00 | 0,00 | | 3,00 | 0,76 | 0,53 | 0,51 | 0,43 | 0,41 | 0,42 | 0,31 | 0,12 | 0,00 | 0,00 | | 4,00 | 0,82 | 0,58 | 0,55 | 0,49 | 0,47 | 0,40 | 0,34 | 0,14 | 0,00 | 0,00 | Κατανομή έμμεσου φωτισμού (E12 DIN) --------------------------------------------------------------------------------- ## Page 168 [Page 168 preview](https://cdn2.gnosios.com/3GPQrtz2Mqy5oNcJGeLIZijQbDA/pages/500e584c-8ef5-4c33-a260-f7fa338f3a53/483822870f90bba5b9cc0859d61da0cd/168.png) - Παράρτημα Γ: Γρήγορη επιλογή φωτιστικών σωμάτων Για την αποφυγή της υπερδιαστασιολόγησης είτε του αριθμού των φωτιστικών σωμάτων είτε της εγκατεστημένης ισχύος μέσα σε έργο φωτισμού, η κατάλληλη προ-επιλογή των φωτιστικών σωμάτων είναι πρωτεύον ζήτημα σε μια μελέτη φωτισμού. Η επιλογή των φωτιστικών σωμάτων για έναν χώρο με συγκεκριμένες απαιτήσεις φωτισμού μπορεί να πραγματοποιηθεί με διάφορους τρόπους, οι επικρατέστεροι των οποίων είναι με τη χρήση: α) του διαγράμματος κώνου, β) της κατανομής της φωτεινής ροής φωτιστικού σώματος κατά CIE 40 και γ) της χρήσης του πολικού διαγράμματος. Γ.1.Διάγραμμα κώνου Ο μελετητής επιλέγει το φωτιστικό σώμα με τη βοήθεια του διαγράμματος κώνου. Κάθε φωτιστικό σώμα έχει ένα μοναδικό διάγραμμα κώνου. Το διάγραμμα κώνου αφορά μόνο στα φωτιστικά σώματα άμεσου φωτισμού. Παρουσιάζει το αποτέλεσμα της έντασης φωτισμού σε διάφορες επίπεδες φωτισμένες που βρίσκονται σε τυποποιημένες αποστάσεις από το φωτιστικό σώμα (Σχήμα Γ-1). Αποτυπώνει τα μεγέθη της μέγιστης έντασης φωτισμού, τη μέση ένταση φωτισμού και την αντίστοιχη διάμετρο του κυκλικού δίσκου που υπολογίζεται η μέση ένταση φωτισμού. Σε μικρή περίπτωση ασυμμετρίας δίνονται διαστάσεις οβάλ / ορθογώνιου σχήματος. Στο παράδειγμα που δίνεται (Σχήμα Γ-2) το αντίστοιχο φωτιστικό σώμα παρέχει 343lx σε απόσταση 2m από το φωτιστικό σώμα, στην επιφάνεια εργασίας με ύψος 0,8m από το δάπεδο ενός χώρου με ύψος 2,8m. Το φωτιστικό αυτό είναι κατάλληλο για χώρους όπου απαιτούνται 300lx, οπότε για αυτούς τους χώρους είναι μια κατάλληλη επιλογή. Για χώρους με απαιτήσεις 100lx είναι ακατάλληλο, αφού θα υπάρχει υπερφωτισμός και υπέρβαση του 20% από το απαιτούμενο έργο φωτισμού. Επιπρόσθετα σε χώρους με απαιτήσεις 500lx θα χρειαστούν περισσότερα φωτιστικά αυτού του τύπου για την επίτευξη του συγκεκριμένου ορίου σε σύγκριση με έναν άλλο τύπο φωτιστικού σώματος που μπορεί να καλύψει την ίδια απαίτηση. Σχήμα Γ-1: Διάγραμμα κώνου φωτιστικού σώματος με τα τυπικά μεγέθη που υπολογίζονται. --------------------------------------------------------------------------------- ## Page 169 [Page 169 preview](https://cdn2.gnosios.com/3GPQrtz2Mqy5oNcJGeLIZijQbDA/pages/500e584c-8ef5-4c33-a260-f7fa338f3a53/483822870f90bba5b9cc0859d61da0cd/169.png) - Παράρτημα Γ: Γρήγορη επιλογή φωτιστικών σωμάτων Σχήμα Γ-2: Παράδειγμα διαγράμματος κώνου φωτιστικού σώματος. Γ.2. Κατανομή φωτεινής ροής φωτιστικού σώματος κατά CIE 40 (Γενικός φωτισμός) Η κατανομή της φωτεινής ροής φωτιστικού σώματος κατά CIE 40 παρουσιάζεται με 5 νούμερα (0≤x1, ..., x5 ≤100) και με την ενδεικτική μορφή: CIE 30 40 50 100 65 (Σχήμα Γ-3). Τα πρώτα 4 ψηφία έχουν αύξουσα διάταξη και παρουσιάζουν το ποσοστό της φωτεινής ροής επί της συνολικής φωτεινής ροής του φωτιστικού σώματος που περιέχεται σε τυποποιημένους κώνους εκπομπής του σώματος. Το πέμπτο νούμερο δίνει το συντελεστή απόδοσης του φωτιστικού σώματος (κ%, εκπομπή φωτεινής ροής φωτιστικού σώματος προς εκπομπή φωτεινής ροής αρχικής φωτεινής πηγής, LOR Light Output Ratio). Σε περιπτώσεις απόλυτης φωτομέτρησης (absolute photometry) η τιμή είναι 100, αφού το φωτιστικό σώμα έχει μετρηθεί ως ενιαία οντότητα και δεν υπάρχουν πληροφορίες για τη φωτεινή ροή της αρχικής πηγής που περιλαμβάνει. Αυτός ο τρόπος είναι συχνός πλέον με τη χρήση των φωτιστικών LED, μιας και οι αρχικές πηγές LED δεν είναι ακόμα τυποποιημένες όπως ήταν παλαιότερα οι λαμπτήρες φθορισμού T8 ή T5. Σχήμα Γ-3: Ορισμός της κατανομής της φωτεινής ροής φωτιστικού σώματος κατά CIE 40. --------------------------------------------------------------------------------- ## Page 170 [Page 170 preview](https://cdn2.gnosios.com/3GPQrtz2Mqy5oNcJGeLIZijQbDA/pages/500e584c-8ef5-4c33-a260-f7fa338f3a53/483822870f90bba5b9cc0859d61da0cd/170.png) - Για παράδειγμα ένα φωτιστικό σώμα έχει κατανομή φωτεινής ροής κατά CIE 40: CIE 48 78 95 99 70. Αυτό σε συνδυασμό με το Σχήμα Γ-3 σημαίνει ότι: - το 48% της προς τα κάτω φωτεινής ροής εκπέμπεται στη στερεά γωνία Ωπ/2 (Zone 1), - το 78% της προς τα κάτω φωτεινής ροής εκπέμπεται στη στερεά γωνία Ωπ (Zone 1 και 2), - το 95% της προς τα κάτω φωτεινής ροής εκπέμπεται στη στερεά γωνία 2Ωπ/3 (Zone 1, 2 και 3), - το 99% της συνολικής φωτεινής ροής του φωτιστικού εκπέμπεται προς τα κάτω (Zone 1, 2, 3 και 4) - συμπερασματικά προς τα άνω εκπέμπεται μόνο το 1% της συνολικής ροής του φωτιστικού - το φωτιστικό αποδίδει στο χώρο το 70% της συνολικής φωτεινής ροής των λαμπτήρων του(συντελεστής απόδοσης LOR = 70%). Χρησιμοποιώντας το πρώτο νούμερο της κατανομής της φωτεινής ροής φωτιστικού σώματος κατά CIE 40 υπολογίζεται η φωτεινή ροή που εκπέμπεται σε μια σταθερή στερεά γωνία π/2. Σε μια απόσταση 2m από το φωτιστικό σώμα (τυπικό ύψος γραφείου: 2.8m - τυπικό ύψος γραφείου αναφοράς: 0.8m) η περιοχή της επιφάνειας εργασίας (S) που φωτίζεται και αντιστοιχεί στη προσδιορισθείσα στερεά γωνία είναι 9.767m² (πR²=9.767m²). Με τη χρήση της σχέσης (εξ. Γ-1) μπορεί να υπολογισθεί η φωτεινή ένταση στην περιοχή αυτή. Ε_Δ = Φ / S [εξ. Γ-1] όπου Ε_Δ [lx] είναι η ένταση φωτισμού σε μια επιφάνεια Φ [lm] είναι η φωτεινή ροή που προσπίπτει στην επιφάνεια S [m²] είναι το εμβαδό της επιφάνειας Σχήμα Γ-4: Παράμετροι για τον υπολογισμό της έντασης φωτισμού Ε_Δ. Επιπρόσθετα αν χρειάζεται έλεγχος για την κατάλληλη επιλογή του εξεταζόμενου σώματος μπορεί να χρησιμοποιηθεί ο δείκτης GLI (General Lighting Index). GLI_Δ = E_Δ / E_X [εξ. Γ-2] Ο δείκτης GLIx ορίζεται ως ο λόγος της υπολογιζόμενης έντασης φωτισμού Ε_Δ, ενός φωτιστικού σώματος χρησιμοποιώντας την παραπάνω μέθοδο ως προς την τιμή στόχο έντασης φωτισμού Εx για μια περιοχή. Ένα φωτιστικό σώμα μπορεί να θεωρηθεί κατάλληλο για ενεργειακά αποδοτικό σχεδιασμό --------------------------------------------------------------------------------- ## Page 171 [Page 171 preview](https://cdn2.gnosios.com/3GPQrtz2Mqy5oNcJGeLIZijQbDA/pages/500e584c-8ef5-4c33-a260-f7fa338f3a53/483822870f90bba5b9cc0859d61da0cd/171.png) - όταν ο δείκτης κυμαίνεται 1 1,2 το σύστημα φωτισμού θα έχει υπερφωτισμό. Γενικά, ο μελετητής θα πρέπει να γνωρίζει ότι η επιλογή του φωτιστικού σώματος είναι πρώτιστης σημασίας και ότι μέσα στη πληθώρα των φωτιστικών σωμάτων η επιλογή ενός κατάλληλου φωτιστικού μπορεί να βρίσκεται στο 15% ή 40% του συνόλου των αναλυόμενων φωτιστικών σωμάτων. Η μέθοδος εργασίας φωτισμού ή άμεσου φωτισμού εγγυάται την επίτευξη ρυθμιζόμενου φωτισμού (π.χ. 300lx, 500lx κ.λπ.). Χρησιμοποιώντας μια βάση δεδομένων 10.000 φωτιστικών και έναν ενεργειακά αποδοτικό σχεδιασμό για γενικό φωτισμό (1≤Lx<1,2), το 87,5% των φωτιστικών δεν πληροί τις προϋποθέσεις για την επίτευξη 300lx και 95,2% για την επίτευξη 500lx. Για αντίστοιχα ποσοστά, χρησιμοποιώντας τη μέθοδο του φωτισμού εργασίας (1